Phân tích tác phẩm Mấy ý nghĩ về thơ của Nguyễn Đình Thi (hay nhất)

Tuyển tập 900 bài văn mẫu 12 hay nhất với các chủ đề nhiều chủng loại như phân tích, cảm nhận, nghị luận. Cùng tham khảo bài Phân tích tác phẩm Mấy ý tưởng về thơ của Nguyễn Đình Thi để hiểu hơn về nội dung tác phẩm.

Phân tích tác phẩm Mấy ý tưởng về thơ – Bài mẫu 1

    Đã là một thi sĩ, ko mấy người nào ko có những suy nghĩ riêng về thơ, được phát biểu dưới dạng này hay dạng khác. Nhìn trên đại thể, đó đều là những suy nghĩ đáng trân trọng. Tuy nhiên, ko phải suy nghĩ nào, phát biểu nào cũng gây được sự chú ý rộng rãi, nếu nó ko đạt tới một khả năng nói chung cần thiết và ko trình bày được một định hướng thông minh rõ ràng, có tính canh tân. Điều đáng nói là lúc tham gia phát biểu về thơ, nhiều người rất thích nêu khái niệm, và cụm từ “thơ là”… thường được nhắc đi nhắc lại. Hẳn họ thật lòng tin rằng khái niệm về thơ do mình đưa ra là có trị giá của chân lí phổ quát. Sự thực, mọi khái niệm về thơ chỉ “đúng” một cách tương đối. Trước hết, hãy tạm cho rằng chúng chỉ đúng với trường hợp của người đã phát biểu quan niệm, khái niệm đó nhưng thôi.

    Nguyễn Đình Thi hẳn ý thức rất rõ điều này. Bài viết của ông ko hướng tới một khái niệm khép kín, nhưng gợi mở những suy nghĩ mới về thơ, gợi mở chân trời thông minh rộng lớn ở phía trước cho những thi sĩ Việt Nam vào thời khắc những năm cuối của thập niên bốn mươi của thế kỉ XX, tức là thời khắc có những chuyển biến cách mệnh lớn lao trong đời sống xã hội, và tuyến đường hiện đại hoá thơ ca Việt đã tiến được một bước dài. Đây là một trong những bài phát biểu quan niệm về thơ thực sự có trị giá và gần đây rất hay được nhắc tới, mỗi lúc người ta nói đến tới tuyến đường thơ cũng như khả năng canh tân thơ của người nghệ sĩ đa tài Nguyễn Đình Thi.

     Trong phần đầu bài viết, tác giả hội thoại với một số cách nhìn nhận về thơ đã từng chi phối hành động thông minh và cảm thụ thơ của một bộ phận khá lớn thi sĩ và độc giả. Có ba cách nhìn nhận đã được nêu lên: đã là thơ thì phải có “lời đẹp” ; đề tài của thơ phải là “đề tài đẹp”; “thơ khác với các thể văn khác ở chỗ thơ in sâu vào sự ghi nhớ”. Theo tác giả, cả ba cách nhìn nhận nêu trên đều có phần phiến diện, bởi có nhiều ví dụ trong thực tiễn thi ca chứng minh điều trái lại. Cách hội thoại của tác giả hết sức nhẹ nhõm, nhưng điều có thể được rút ra từ đây thì rất có sức nặng: những chữ tầm thường của lời nói hằng ngày hoàn toàn có thể được đưa vào thơ và có thể vẫn đầy chất thơ; “Thi sĩ ngày nay ko đi tìm cái muôn thuở viển vông bên ngoài cuộc sống thực của con người” và những đề tài phong hoa tuyết nguyệt, nhớ mong sầu luỵ đã ko còn là những đề tài thiết yếu nữa. Những điều vừa “rút ra” đó phản ánh một quan niệm mới về thơ của Nguyễn Đình Thi – cái quan niệm nếu trở thành nhận thức phổ thông thì có thể sẽ đưa thơ ca Việt Nam đi tới những bước chuyển lớn.

     Sang phần tiếp theo, để làm sáng tỏ giả thiết: “Đầu mối của thơ có nhẽ ta đi tìm bên trong tâm hồn con người chăng ?”, tác giả đã mô tả (thông qua những hình ảnh so sánh rất ý vị) trạng thái tâm hồn con người lúc có “rung động thơ” và vai trò của bài thơ trong việc trình bày cũng như làm lan truyền sự rung động đấy. Theo tác giả, bài thơ tạo nên trong tâm trí thi sĩ hay ngân lên trong nỗi nhớ của độc giả một lúc ở họ xuất hiện “trạng thái tâm lí đang rung rinh khác thường”, “do một sự va chạm nào với toàn cầu bên ngoài, với tự nhiên, với những người khác”. Chính sự “va chạm” đấy giúp tâm hồn biết “tự soi vào nó”. Và lúc làm thơ, thi sĩ ko phải sống với kí ức thuần tuý nhưng sống với sự tương tác giữa kí ức và điều đang trải nghiệm ngay lúc đó. Quá khứ và hiện nay quyện hoà vào nhau trên nền tự ý thức của thi sĩ làm phát sinh xúc cảm thơ. Ý tưởng này của tác giả cũng có điểm thân thiện với ý tưởng của thi sĩ Uy-li-am Uốtx-uốt: “Tôi đã nói rằng thơ là sự tuôn trào bột phát những tình cảm mãnh liệt: nó bắt nguồn từ trong xúc cảm được nhớ lại trong sự bình tâm; xúc cảm được chiêm nghiệm cho tới lúc, do một thứ phản ứng đặc trưng, sự bình tâm dần dần bị mất tích, và một xúc cảm khác thân thuộc với cái trước đó là nhân vật của sự chiêm nghiệm lần lần phát sinh và nó thực sự tồn tại trong tâm tưởng”.


     Tác giả quan niệm, bài thơ có một khả năng kì diệu là bảo lưu sống động trạng thái tâm hồn của thi sĩ lúc anh ta làm thơ, thông qua những “chữ”, những “lời”. Chính những “chữ”, những “lời” đó lại là đầu mối đưa tới sự giao cảm giữa thi sĩ và độc giả. Đã có “rung động thơ”, tức là một loại hình rung động khác thường như đã nói trên, độc giả dễ dàng cộng hưởng với những tần số rung động của thi sĩ “lúc nhìn những chữ, lúc nghe những lời”, bởi kéo theo lời, chữ đấy là “những hình ảnh, những ý tưởng, những mong muốn, những tình cảm”, như thể một “vùng sáng xung quanh ngọn lửa”. Hình ảnh so sánh nhưng tác giả đưa ra ở đây vô cùng tinh tế. Nó cũng lung linh như chính thực chất thơ và đã diễn tả được một cách sống động cái gọi là sự gắn bó hữu cơ giữa nội dung và hình thức ở loại hình sáng tác này.

    Trước đoạn bàn trực tiếp về hình ảnh trong thơ, tác giả khẳng định “thơ phải có tư tưởng, có ý thức”, nhưng “thơ ko nói bằng ý niệm thuần tuý”, bởi nếu thế, thơ đã bị đánh đồng với đạo đức (luận lí, triết học,… Trục đường của thơ hướng tới việc “lay động những chiều sâu của tâm hồn, đem xúc cảm nhưng đi thẳng vào sự suy nghĩ”, do vậy, nó nhu yếu hình ảnh. Tuy nhiên, hình ảnh ở đây ko thể là hình ảnh mang tính chất minh hoạ thuần tuý cho tư tưởng hay là sự “thông dịch” ý tình một cách giản đơn. Nó cũng ko phải là một cái gì “cầu kì”, rối rắm. Để diễn tả quan niệm về hình ảnh, tác giả lại đưa ra ngay một hình ảnh so sánh rất ý vị: “Hình ảnh của thơ trái lại, phải là hình ảnh thực nảy lên trong tâm hồn lúc ta sống trong một tình huống hoặc trạng thái nào đấy. Đụng chạm với hành động hằng ngày, tâm hồn nảy lên bao nhiêu hình ảnh như những tia lửa toé lên lúc búa đập vào sắt trên đe. Người làm thơ lượm những tia lửa đấy, kết nên một bó sáng, nó là hình ảnh thơ”. Phải nói rằng với hình ảnh trong đoạn văn vừa dẫn, Nguyễn Đình Thi ko chỉ cho ta nắm bắt được một thông tin mang tính khoa học về thơ nhưng còn làm ta rung cảm để tiếp theo nhìn thấy một cái gì đó của thơ ko dễ nói bằng ngôn từ luận lí. Chính các hình ảnh “tia lửa”, “bó sáng” nhưng tác giả dùng trong trường hợp này cũng thấm đẫm chất thơ, mặc dù rõ ràng chúng ko phải là hình ảnh thơ. Nhằm làm sáng tỏ hơn nữa quan niệm của mình về hình ảnh thơ, tác giả còn xem xét nhà thi sĩ về một số điểm thuộc “thứ tự thông minh”: đừng vội “chăng lưới bắt lấy ý tưởng hay tình cảm”, đừng “nỗ lực nặn nọt”. Vấn đề là ở chỗ: hình ảnh thơ là “hình ảnh sống”, nó tới theo kiểu “bỗng dưng”, nó có khả năng “truyền cảm”, nó mang tính “tự nhiên”, “tươi nguyên”, “mới mẻ”, đột ngột”, “lạ lùng”, thoát ra khỏi “thói quen”, “sự rập khuôn”. Hiểu tất cả những điều đó rồi thì việc thi sĩ cần làm là: “đi giữa cuộc đời, mở rộng cả tâm hồn mình” để “mỗi con mắt nhìn gặp trên đường, mỗi hoàn cảnh, mỗi con người cho tới mỗi tiếng nghe thấy, mỗi giọt nắng, mỗi chiếc lá tự nhiên nhưng vào trong lòng”, “động sâu tới tư tưởng và tình cảm”. Lúc đấy, “hình ảnh tự nhiên hiện lên trước nhất”, quen nhưng lạ, thân thiện nhưng hàm chứa bao điều sâu xa !

     Bàn về “chữ”, “tiếng” trong thơ, tác giả cũng có những tư tưởng mới mẻ và lạ mắt. Người ta vẫn thường nói “chữ nào nghĩa nấy”, điều đó đúng theo một số góc nhìn nhất mực. Nhưng trong thơ, theo tác giả, “chữ”, “tiếng” ko chỉ có trị giá “ý niệm”. Nếu chỉ có thế, “Mỗi chữ và tiếng mới như một ngọn nến trắng cắt bằng giấy dán trên nền đen. Mỗi ngọn nến vẫn trắng như nền đen vẫn đen. Mỗi chữ là một nghĩa nhưng bài thơ vẫn chưa có hồn”. Tác giả viết tiếp: “Người làm thơ chọn chữ và tiếng ko những vì ý nghĩa của nó, cái nghĩa thế nào là thế đấy, đóng lại trong một khung sắt. Điều kì diệu của thơ là mỗi tiếng, mỗi chữ, ngoài cái nghĩa của nó, ngoài công dụng gọi tên sự vật, bỗng tự phá tung mở rộng ra, gọi tới xung quanh nó những xúc cảm, những hình ảnh ko ngờ, toả ra xung quanh nó một vùng ánh sáng động đậy. Sức mạnh nhất của câu thơ là ở sức gợi đấy”. Ở đây, các hình ảnh được đưa ra ví von có một khả năng biểu đạt ý tưởng hết sức đắc lực. Với trường hợp Nguyễn Đình Thi, tư duy lí luận và tư duy thơ ko nằm trong tương quan loại trừ nhưng trái lại. Nhiều tiểu luận của ông đọc rất quyến rũ chính nhờ đặc điểm này, cũng thế, nhiều bài thơ của ông vừa mạnh phần cảm giác (do hệ thống hình ảnh tạo nên), vừa giàu phẩm chất trí tuệ. Gây ấn tượng mạnh nhất trong đoạn văn, cũng có thể nói là trong cả bài, chính là hình ảnh sau đây: “Mỗi chữ như một ngọn nến đang cháy, những ngọn nến đấy xếp bên nhau thành một vùng sáng chung. Ánh sáng ko những ở đầu ngọn nến, nó ở tất cả xung quanh những ngọn nến. Ý thơ ko những trong những chữ, nó vây bọc xung quanh”. Thật khó có thể chọn được một cách nói nào hay hơn về “chữ”, về mối quan hệ tương tác giữa các “chữ” trong bài thơ. Là một người được đào luyện trong môi trường Tây học, rất có thể, lúc phát biểu điều này, tác giả đã có sự kế thừa những quan niệm về thơ từng được nhiều thi sĩ và nhà nghiên cứu văn học phương Tây nêu lên trong mấy thập niên đầu của thế kỉ XX. ít ra, nó cũng là một nói chung lí luận thích hợp với những tìm tòi mới trong thơ của các thi sĩ Việt Nam hậu kì thơ mới như Bích Khê hay một số thi sĩ thuộc nhóm Xuân thu nhã tập. Theo những thi sĩ này, từ, ngữ (“chữ”, “tiếng”) từ chỗ là một tín hiệu (signe) hiểu nghĩa, hoàn toàn mang tính chất quy chiếu (có tác dụng chỉ một nhân vật rất xác định nào đó), đã đoạt lấy vị trí chủ động, có trị giá tự thân, ko hoàn toàn chịu sự sai khiến “độc đoán” của thi sĩ, là từ, ngữ – sự vật (mots – choses).

     Nói tới thơ, ko người nào ko chú ý tới “yếu tố” nhịp độ. Nguyễn Đình Thi cũng thế. Vả lại, theo lô gích của vấn đề, ông đang muốn trình diễn cách hiểu của mình về nhịp độ để giảng nghĩa “cái kì diệu của tiếng nói trong thơ” được nêu ở phần viết trên. Với ông, “nhịp độ của thơ ko những là nhịp độ bằng bằng, trắc trắc, lên bổng xuống trầm như tiếng đàn êm tai” nhưng chủ yếu là “nhịp độ bên trong, một thứ nhịp độ của hình ảnh, ý tình, nói chung là của tâm hồn”. Ông khẳng định: nhịp độ trong thơ “là nhịp độ tạo nên của những xúc cảm, hình ảnh, liên tục hoà hợp, nhưng những tiếng và chữ gọi ra như những ngân vang dài, ngay những khoảng lung linh giữa chữ, những khoảng yên lặng cũng là nơi trú ngụ kín đáo của sự xúc động”. Trên thực tiễn, điều vừa được tác giả phát biểu vốn đẵ được ông vận dụng vào chính hành động sáng tác thơ của mình. Việc ông theo đuổi tạo ra một thứ thơ ko vần trong những năm cuối thập niên bốn mươi và những năm đầu thập niên năm mươi của thế kỉ XX là một việc làm đầy ý thức, được thôi thúc bởi ý chí canh tân mạnh mẽ (đọc lại những bài như Sáng mát trong như sáng năm xưa (1948), Đêm mít tinh (1949), ta có thể kiểm nghiệm điều này). Tương tự, ở Nguyễn Đình Thi, việc nêu quan niệm thơ cũng là việc báo trước một chặng đường tăng trưởng mới của thơ ca Việt, nhưng trong sự tăng trưởng đó, ông có góp phần tích cực. Tất nhiên, lúc đã nhận thấy trị giá của “những khoảng lung linh giữa chữ”, “những khoảng yên lặng”, tác giả hoàn toàn có cơ sở để viết rằng: “Đường đi của thơ là tuyến đường đưa thẳng vào tình cảm, ko vòng vèo, qua những chặng, những trung gian, những cột cây số. Văn xuôi thu hút người như dòng nước, đưa ta đi tuần tự, từ điểm này qua điểm khác. Thơ, trái lại, chỉ chọn một ít điểm chính, bấm vào những điểm đấy thì toàn thể động lên theo”, và: “Thơ là tổng hợp, kết tinh. Văn xuôi được phép ko mười phần tuyệt vời, nhưng thơ thì xoành xoạch yêu cầu sự toàn bích”. Ko phải ổng đã cực đoan lúc kết luận như trên. Chẳng qua những từ “tuyệt vời”, “toàn bích” đã được hiểu theo một nghĩa riêng, do văn cảnh bài viết xác định.

     Phần cuối của bài viết được dành để bàn riêng về thơ tự do, thơ ko vần – một vấn đề có tính thời sự vào thời khắc đó. Tác giả tỏ ý ngờ vực lập luận cho rằng thơ Việt ko thể thiếu vần. Trong lúc thừa nhận “những quy tắc của thơ, từ âm điệu, tới vần, đều là những võ khí rất mạnh trong tay người làm thơ”, tác giả vẫn nghĩ ko phải cứ hễ thiếu chúng thì người làm thơ ko thể có thơ, hay nói cách khác là ko thể “thắng” trong “trận đánh” của nghệ thuật. Ông nói rõ: “Ko có vấn để thơ tự do, thơ có vần và thơ ko có vần. Chỉ có thơ thực và thơ giả, thơ hay và thơ ko hay, thơ và ko thơ”. Ở đây cần phải hiểu đúng ý tác giả, rằng một nền thơ ko thể chỉ có một sự lựa chọn duy nhất đối với một hình thức thơ nào đó. Thơ tự do, có vần hay ko vần đều có chỗ đứng của mình. Ông láy lại ý này trong câu “Tôi cho rằng chúng ta ko nên lo thơ đi vào hình thức này hay hình thức khác. Nhưng mà trước hết nên lo sao thơ phải nói lên được những tình cảm, tư tưởng mới của thời đại. Dùng bất kỳ hình thức nào, miễn sao thơ diễn tả được đúng tâm hồn con người mới ngày nay”. Đây hiển nhiên là một tư tưởng đúng, nhưng phải chăng nó có thể dẫn tới một sự dung hoà ít có tác dụng kích thích sự thông minh ra cái mới, đặc trưng là cái mới thuộc phạm trù hình thức thơ ? Sự thực ko phải thế. Chẳng qua tác giả muốn tránh lối nhìn nhận vấn đề cực đoan, độc đoán, còn nếu theo chủ kiến của riêng mình, ông muốn thơ củà thời đại mới này phải thoát khỏi những “hình thức đều đặn, cố định” để tiến tới một hình thức khác, nhịp độ khác, phản ánh được nhịp sống trẻ trung, sôi nổi, ồ ạt của cuộc đời cách mệnh. Với tầm bao quát rộng rãi nhiều dữ kiện của đời sống và nghệ thuật, tác giả ko quên lường tính và trả lời trước những câu hỏi, những băn khoăn, thắc mắc có thể được đặt ra cho tuyến đường đi tới của thơ, xuất phát từ nhiều nhân vật không giống nhau. Ko, hình thức mới ko bao giờ là sự phế bỏ giản đơn những hình thức cũ, trái lại, trong nó, những hình thức cũ đã được tái tạo, được nâng lên một trình độ cao hơn so với trước. Một vấn đề khác là ko nên quá lo thơ sẽ trở thành “buông thả, lộn xộn”, bởi những điều đó “chưa bao giờ đi đôi được với nghệ thuật”. Lúc lường tính và trả lời những câu hỏi này, tính chính luận của bài viết được bộc lộ rất đậm nét. Hình như một ý kiến văn nghệ đầy tính linh hoạt đã được xây dựng cùng vói những dòng viết sau: “Kỉ luật của những tổ chức cách mệnh chưa bao giờ dựa trên sự trừng trị de doạ nhưng tồn tại được, kỉ luật đấy phải tự giác mới vững bền. Nghệ thuật có kỉ luật sắt của nó, nhưng đó ko thể là những trói buộc, lề lối định sẵn bên ngoài. Nó phải là sự tự kiểm soát, tự chủ từ bên trong sự sáng tác nhưng ra. Bỏ những quy tắc máy móc bên ngoài, những quy tắc bản thân của nghệ thuật, những quy tắc từ bên trong nhưng ra, chỉ càng quan trọng hơn. Đạp đổ bức tường giam trước mặt rồi, giới hạn chỉ còn do sức đi xa của mình”. Ta nhận thấy ở đây vừa là một lời nhắc nhở đối với những người chịu trách nhiệm lãnh đạo văn nghệ, vừa là một lời tự nhắc của giới văn nghệ về sứ mệnh, tác dụng của mình.

     Mấy ý nghĩ về thơ là bài viết rất tiêu biểu cho phong cách tiểu luận văn học Nguyễn Đình Thi. Đọc nó, ta cảm thấy tiếc vì nhiều ý tưởng lạ mắt trong đó một thời chưa được thẩm định đúng mức, chưa được nhìn nhận như một sự gợi ý quý báu đối với vấn đề định hướng tăng trưởng cho cả nền thơ, nền văn học. Tuy nhiên, những trị giá thật thì cứ còn mãi, huống chi, ko ít điều được nói hôm qua tới hôm nay vẫn còn nguyên tính thời sự.

Phân tích tác phẩm Mấy ý tưởng về thơ – Bài mẫu 2

     Nguyễn Đình Thi (1924 – 2003) là một nhà trí thức yêu nước. Nguyễn Đình Thi đã giữ nhiều vị trí lãnh đạo trong công việc văn nghệ Việt Nam. Hoạt động văn nghệ của Nguyễn Đình Thi trên nhiều lĩnh vực như viết văn, làm thơ, viết lí luận phê bình, viết kịch bản văn học, sáng tác ca khúc. Các tác phẩm để lại của ông để lại nhiều dấu ấn với nhiều bài thơ và lí luận văn học hay và ý nghĩa.

     “Mấy ý tưởng về thơ” được Nguyễn Đình Thi viết vào ngày 12-9-1949 tại chiến khu Việt Bắc trong thời kháng chiến chống Pháp. “Mấy ý tưởng về thơ” là những ý kiến, bình luận của tác giả về thơ ca đương thời. Phần trước hết của “Mấy ý tưởng về thơ” Nguyễn Đình Thi luận về những đặc trưng cơ bản trong thơ bao gồm: “một vài nhìn nhận hoặc khái niệm về thơ; thơ là tiếng nói của tâm hồn; đặc trưng của thơ”.

     Phân tích tác phẩm Mấy ý tưởng về thơ của tác giả Nguyễn Đình ThiNguyễn Đình Thi ko chăm chắm vào một khái niệm cố định về thơ nào đó nhưng ông hướng tới những cách nhìn mới về thơ, theo tác giả thì có ba cái nhìn đã được nêu ra: thứ nhất là “lời đẹp”, thứ hai là “đề tài đẹp”, thứ ba là “thơ khác với các thể văn khác ở chỗ thơ in sâu vào sự ghi nhớ”. Theo Nguyễn Đình Thi, cả ba cách nhìn nhận về thơ đều có phấn phiến diện, vì trong thực tiền thơ ca đã chứng minh đi trái lại với tất cả các điều đó. Hình thức nhưng tác giả lí luận rất xác đáng, lột tả được những hiện thực về các tác giả sáng tác thơ hiện nay “Thi sĩ ngày nay ko đi tìm cái muôn thuở viễn vông bên ngoài cuộc sống thực của con người”, qua đây tác giả muốn nhấn mạnh rằng đề tài làm thơ cần phải sát thực tiễn hơn, nhiều chủng loại hơn ko nên chỉ lấy một đề tài nào đó làm kim chỉ nam để sáng tác từ đầu chí cuối.

     “Thơ là tiếng nói của tâm hồn”.Theo tác giả, hình ảnh trong là hình ảnh của cuộc sống trong tâm hồn con người trong một cảnh hay một tình huống. Thơ phản ánh tâm hồn của con người, là tiếng nói chân thực xuất phát từ tâm can, thi sĩ mượn câu từ, hình ảnh trong thơ để nói lên tiếng nói của tâm hồn nhưng đôi lúc những lời trực tiếp ko thể diễn tả được nhưng phải gián tiếp qua các hình ảnh trong thơ.

     Nguyễn Đình Thi luận về những đặc trưng cơ bản của thư từ hình ảnh cho tới tư tưởng, xúc cảm và cái thực trong thơ: Hình ảnh thơ là hình ảnh của cuộc sống trong tâm hồn con người trong một cảnh hay một tình huống đó là những hình ảnh ko hề phù phiếm, cầu kì nhưng đó những hình ảnh thực được lột tả từ chính những tâm hồn người nghệ sĩ “Thơ là nơi tư tưởng, tự tình vấn vít với hình ảnh như hồn với xác để tạo ra cái biết toàn thể, biết bằng tất cả tâm hồn, ko phải chỉ biết bằng ý niệm, bằng ý thức”.

     Cái thực trong thơ được tác giả khẳng định “Thực trong thơ là tìm được những hình ảnh sống, những hình ảnh có sức thu hút và thuyết phục người đọc”; Cái thực ở đây là những hình lí luận thuyết phục người đọc, ko bị rập khuân vào những gì được xây dựng trước. “Hình ảnh của thơ vừa làm ta ngạc nhiên, vừa đã quen với chúng ta tự bao giờ”. Cái thực làm ta vừa thấy lạ vừa thấy quen nhưng lại mang lại cho ta cảm giác mới mẻ, khác thường.

     “Thơ là một thứ nhạc”,“Một thứ nhịp độ bên trong, một thứ nhịp độ của hình ảnh, ý tình”. Các câu chữ và tiếng trong thơ phải chau chuốt giàu hình tượng, giàu tính biểu cảm và súc tích, hơn hết là sự đa nghĩa của từ ngữ trong thơ. “Chữ và tiếng trong thơ, phải còn có một trị giá khác, ngoài trị giá ý niệm”. tác giả muốn nhắc tới tính đa nghĩa trong thơ, từ câu chữ trong thơ nhưng gợi cho người đọc tới những hàm nghĩa khác. “Mỗi chữ như một ngọn nến đang cháy, những ngọn nến đấy xếp lên nhau thành một vùng sáng chung,…Ý thơ ko những trong những chữ, nó vây bọc xung quanh”. Thơ mang ý nghĩa biểu đạt tình cảm thâm thúy nên “đường đi của thơ là tuyến đường đưa thẳng vào tình cảm, ko vòng vèo,…”. Qua đây mọi người có thấy được những khía cạnh cơ bản về thơ, Nguyễn Đình Thi kết luận rằng: “thơ là tổng hợp, kết tinh”. Tiếng nói thơ: là tiếng nói có hình ảnh có tư tưởng, có xúc cảm và tất cả đều xuất phát từ cái thực nhưng ra. Nguyễn Đình Thi quan niệm về thơ tự do, thơ ko vần.

     Tác giả xác nhận vai trò to lớn của luật thơ, vần cũng như nhịp thơ nhưng cũng khẳng định nhiều tác giả ko cần những luật những vân, nhịp đó vẫn thành công với thơ tự do, thơ ko vần. “Thiếu vũ khí đấy trận đánh gay go thêm nhiều, nhưng người làm thơ vẫn có thể thắng”. Khẳng định một cách cứng cáp rằng dù có dùng bất kỳ hình thức nào để diễn tả nhưng “miễn sao thơ diễn được đúng tâm hồn con người mới hiện nay”. Quan niệm về thơ của Nguyễn Đình Thi quan niệm về thơ tự do, thơ ko vần là xác đáng, bám sát thực tiễn với nền thơ ca đương thời.

     “Mấy ý tưởng về thơ” đã trình bày được sự tài hoa của Nguyễn Đình Thi trong nghệ thuật lập luận đưa dẫn chứng, sử dụng từ ngữ, hình ảnh… Tác giả sử dụng các luận điểm xác thực, chặt chẽ, rõ ràng. Vận dụng linh hoạt các giải pháp nghị luận như so sánh, phân tích,… Dẫn chứng thì xác thực, bám sát thực tiễn có tác dụng liên hệ thực tiễn cao. Từ ngữ chau chuốt, lựa chọn một cách tỉ mỉ. Lối viết giàu xúc cảm, giàu hình ảnh.

     Quan niệm về thơ của Nguyễn Đình Thi ngày nay còn có trị giá. Thơ ca gắn bó mật thiết với cuộc sống, đó là một hình thức nghệ thuật nhưng ở bất kì ở thời kì nào đều có trị giá to lớn. Có nhiều quan niệm khác về thơ nhưng những luận điểm, luận cứ của Nguyễn Đình Thi về thơ vẫn có tầm tác động sâu rộng. Những quan niệm của Nguyễn Đình Thi về thơ đã định hướng cơ bản về thơ ca nói chung và sự cảm thụ về thơ ca nói riêng.

     Nguyễn Đình Thi (1924-2003) tại Luông Pha Băng (Lào) quê gốc ở Hà Nội, Việt Nam. Thủa nhỏ, ông sống cùng gia đình tại Lào tới năm 1931 mới trở lại Việt Nam cùng gia đình. Năm 1941, ông tham gia hoạt động cách mệnh và giữ nhiều trọng trách quan trọng trong Hội Văn học – Nghệ thuật sau này là Hội nhà văn Việt Nam. Nhắc tới Nguyễn Đình Thi là nhắc tới một người nghệ sĩ đa tài, một nhà văn, thi sĩ, nhà phê bình văn học lỗi lạc. Ở lĩnh vực nào ông cũng để lại những đóng góp đáng nghi nhận cho hậu thể. Trong số đó phải kể đếnn tiểu luận “Mấy ý tưởng về thơ” là một trong những tác phẩm để đời của Nguyễn Đình Thi.

     Tiểu luận “Mấy ý tưởng về thơ” của Nguyễn Đình Thi được viết ngày 12-9-1949 tại Hội nghị tranh luận văn nghệ diễn ra ở Việt Bắc. Tác phẩm sau này được đưa vào tập “Mấy vấn đề về văn học” của ông. Trong bài tiểu luận, ông muốn hướng tới một khái niệm khác về thơ, gợi mở một chân trời thông minh mới cho thi sĩ Việt Nam vào những năm cuối của thập niên 40, thế kỉ XX. Đây là bài phát biểu về quan niệm thơ ca thực sự có trị giá nhưng tới hiện giờ người ta vẫn nhắc tới lúc nói đến tới vấn đề canh tân thơ ca.

     Ngay từ phần đầu bài tiểu luận, Nguyễn Đình Thi đã nhắc lại một số khái niệm về thơ, một số ý kiến về thơ đã từng được lưu truyền như: thơ là những lời, thơ là những đề tài đẹp, thơ in sâu và sự ghi nhớ, đầu mối của thơ là ở bên trong tâm hồn con người…Tác giả vừa nhắc lại ý nghĩa của thơ vừa đưa ra tranh biện. Ông đã dẫn chứng ra hai câu thơ Nguyễn Du tả tú bà như:

Thoắt trông lờn lợt mầu da

Ăn chi to lớn kếch xù làm sao!

     Qua đoạn mô tả tú bà trong Truyện Kiều cho thấy ko phải lúc nào thơ cũng này những lời hay, ý đẹp. Những câu từ trau chuốt nhưng nó còn có cả những câu chữ tầm thường trong cuộc sống hàng ngày. “Nôm na méc qué” đã trở thành những lời thơ được truyền tụng muôn thuở.

     Và thơ cũng ko phải lúc nào cũng chứa các đề tài “đẹp” như phong hoa tuyết nguyệt của các cụ trong thi ca xưa. Nhưng mà nó còn là những đề tài hết sức chân thực của đời sống như trong bài thơ của Bô đơ le – thi sĩ người Pháp đã mô tả cái xác của con chó chết đầy giòi bọ. Và ở trong thời kỳ kháng chiến như ở nước ta một cái xe đạp, một khẩu súng cho tới cái ba lô trên vai người chiến sĩ…cũng trở thành đề tài cho các thi sĩ. Thi sĩ ngày này ko tìm tới cái viển vông bên ngoài nhưng hướng tới cuộc sống thực của con người.

     Nếu bảo rằng thơ dễ “in sâu vào sự ghi nhớ” thì tác giả nêu câu hỏi vì sao những công thức toán học ko phải là thơ nhưng ta vẫn nhớ rất lâu. Phần tiếp theo tác giả đưa ra một vài ý tưởng về thơ đó là: “làm thơ trình bày một trạng thái tâm lí đang rung rinh khác thường, làm thơ là đang sống lúc tâm hồn đang rung động. Bài thơ làm sống ngay lên một tình cảm, một nỗi niềm trong lòng người đọc. Bài thơ được xem là sợi dây truyền tình cảm cho người đọc…” Thơ được xem là tiếng nói của tâm hồn, là tư tưởng và tình cảm của con người.

     Sau đó tác giả đi sâu vào phân tích đặc trưng hình ảnh trong thơ, câu chữ trong thơ, nhạc của thơ, đường đi của thơ và tính hàm xúc của thơ. Hình ảnh trong thơ ko phải là hình ảnh cầu kỳ nhưng là hình ảnh thực nảy lên trong tâm hồn. Người làm thơ lượm những tia lửa đấy rồi “kết nên một bó sáng, nó là hình ảnh thơ”. Vấn đề là ở chỗ: hình ảnh thơ là “hình ảnh sống”, nó tới theo kiểu “bắt chợt”, nó có khả năng “truyền cảm”, nó mang tính “tự nhiên”, “tươi nguyên”, “mới mẻ”, “đột ngột”, “lạ lùng”, thoát ra khỏi “thói quen”, “sự rập khuôn”. Hình ảnh thơ phải làm ta ngạc nhiên vừa cảm thấy như đã thân thuộc tự bao giờ.

     “Chữ” và “tiếng” được trình bày trong thơ cần phải mang hình tượng, súc tích, biểu cảm và đa nghĩa. Điều kì diệu của mỗi bài thơ là mỗi tiếng, mỗi chữ ngoài nghĩa của nó, ngoài công dụng gọi tên sự vật còn giúp mở rộng ra xung quanh lan tỏa xúc cảm như một vùng ánh sáng động đậy. Và sức mạnh của thơ chính là nằm ở sự gợi tả đó. “Thi tại ngôn ngoại, thơ đã nghĩa và súc tích”. Lúc nhắc tới sự đa nghĩa của thơ, Nguyễn Đình Thi đã sử dụng hình ảnh ngon nến: “Mỗi chữ như một ngọn nến đang cháy, những ngọn nến đấy xếp lên nhau thành một vùng sáng chung. Ánh sáng ko những ở đầu ngọn nến, nó ở tất cả xung quanh những ngọn nến”. Ý thơ cũng ko nằm trong những câu chữ nhưng nó vây bọc xung quanh toàn thể tác phẩm.

     Nói tới thơ ko thể ko nhắc tới vần điệu. Nguyễn Đình Thi cho rằng những quy tắc của thơ, từ âm điệu, tới vần đều là vũ khí rất mạnh trong tay người làm thơ. Nếu thiếu vũ lúc đấy thì “trận đánh gay go thêm nhiều, những người làm thơ vẫn có thể thắng”. Tác giả cũng khẳng định “ko có vấn đề thơ tự do, thơ có vần hay thơ ko vần. Chỉ có thơ thực và thơ giả, thơ hay và thơ ko hay, thơ và ko thơ”. Do đó thi sĩ phải tìm tòi, thử thách để tìm ra một hình thức thơ mới. Thơ cần sự thông minh nhưng ko thể buông thả, lộn xộn. Những bài thơ tục tĩu, nhăng nhít tầm phơ chỉ làm cho độc giả quay lưng lại với thơ.

     Những ý kiến về thơ của Nguyễn Đình Thi được xem là rất đúng mực, tiến bộ, sát thực với tình hình thơ ca đương thời. Và cho tới ngày nay nó vẫn còn nguyên trị giá làm cho lớp hậu bối cần phải xét soi trông vào.

     Tiểu luận “Mấy ý tưởng về thơ” có hệ thống luận điểm rõ ràng, lập luận chặt chẽ, sắc sảo. Tác giả sử dụng linh hoạt các thao tác lập luận so sánh, phân tích, giảng giải cũng như không chấp nhận. Cách suy luận vô cùng logic, cách lấy dẫn chứng lạ mắt và tinh tế giúp soi sáng cho luận điểm. Tiếng nói có sự lựa chọn vận dụng một cách linh hoạt, thông minh. Tác phẩm mặc dù đã ra đời cách đây 60 năm nhưng đến nay người đọc vẫn dễ dàng nhận thấy những điều nhưng tác giả đặt ra ko hề cũ. Nó có ý nghĩa thâm thúy cho tới hiện thực sáng tác văn học ngày nay.

Phân tích tác phẩm Mấy ý tưởng về thơ – Bài mẫu 3


     Tiểu luận “Mấy ý tưởng về thơ” của Nguyễn Đình Thi viết vào ngày 12-9-1949. Đây là một số ý kiến nhưng tác giả đã nêu lên trong cuộc tranh luận về thơ tại chiến khu Việt Bắc trong thời kháng chiến chống Pháp. Người đọc hôm nay có thể có những cảm nhận ko giống nhau về những ý tưởng về thơ của tác giả tập thơ “Người chiến sĩ”.

      Phần đầu bài tiểu luận, Nguyễn Đình Thi đã nhắc lại một số khái niệm về thơ, một số quan niệm về thơ từng được lưu truyền như: thơ là những lời đẹp, thơ là ở những đề tài đẹp, thơ in sâu vào sự ghi nhớ, đầu mối của thơ là ở bên trong tâm hồn con người,… Tác giả vừa nhắc lại khái niệm về thơ vừa tranh biện. Nhắc lại câu thơ Nguyễn Du tả Tú Bà, thơ Hồ Xuân Hương “nô na…” để trên cơ sở đó, tác giả không chấp nhận ý kiến cho rằng “thơ là những lời đẹp”.

     Cho rằng thơ là những đề tài đẹp, Nguyễn Đình Thi đưa ra bài thơ của Bô-đơ-le thi sĩ Pháp tả cái xác chó chết đầy giòi bọ, nêu lên cái ba lô, cái khẩu súng, bóng dây thép gai hung tàn của đồn giặc trong thơ kháng chiến để phản bác lại. Bảo rằng thơ “in sâu vào sự ghi nhớ”, tác giả nêu câu hỏi vì sao, những công thức toán học ko phải là thơ nhưng ta lại rất nhớ.

     Phần tiếp theo, Nguyễn Đình Thi đưa ra một vài ý tưởng về thơ: làm thơ để trình bày một trạng thái tâm lí đang rung rinh khác thường; làm thơ là đang sống lúc tâm hồn đang rung động. Bài thơ làm sống ngay lên một tình cảm, một nỗi niềm trong lòng người đọc; bài thơ là sợi dây truyền tình cảm cho người đọc. Thơ là tiếng nói thứ nhất của tâm hồn lúc đụng chạm với cuộc sống. Thơ phải có tư tưởng, có ý thức, nhưng tư tưởng của thơ nằm ngay trong xúc cảm, tự tình, v.v…

     Chung quy lại: thơ là tiếng nói của tâm hồn, là tư tưởng, tình cảm của con người. Tác giả nói hơi dài và văn hoa về những điều trên đây. Có lúc người đọc cảm thấy lối diễn tả hơi cầu kì rối rắm. Trong bài tựa Cùng độc giả (tác phẩm Thơ Sóng Hồng), Sóng Hồng viết một cách giản dị nhưng thâm thúy vể thực chất của thơ, nhưng trong chúng ta nhiều người đã được đọc. Mọi chân lí đều giản dị. Cần phải nói một cách giản dị mới dễ đi vào lòng người.

     Sau đó, tác giả nói về một số đặc trưng của thơ: hình ảnh trong thơ, câu chữ trong thơ, nhạc của thơ, đường đi của thơ, tính súc tích của thơ. Hình ảnh thơ ko phải là hình ảnh cầu kì, trái lại, phải là hình ảnh thực nảy lên trong tâm hồn. Người làm thơ lượm những tia lửa đấy (tia lửa sự sống trong tâm hồn) rồi “kết nên một bó sáng, nó là hình ảnh thơ”. “Thơ là nơi tư tưởng, tự tình vấn vít với hình ảnh như hồn với xác để tạo ra cái biết toàn thể, biết bằng cả tâm hồn, ko phải chỉ biết bằng ý niệm, bằng ý thức”.

     “Thực trong thơ là tìm được những hình ảnh sống, những hình ảnh có sức thu hút và thuyết phục người đọc”; lúc “mỗi giọt nắng, mỗi chiếc lá tự nhiên nhưng vào trong lòng, để rồi động sâu tới tư tưởng và tình cảm. Trong việc làm thơ bấy giờ, hình ảnh tự nhiên hiện lên trước nhất”. “Những hình ảnh còn tươi nguyên nhưng thi sĩ tìm thấy, bao giờ cũng mới mẻ, đột ngột lạ lùng”. “Hình ảnh của thơ vừa làm ta ngạc nhiên, vừa đã quen với chúng ta tự bao giờ”.

     Chữ và tiếng trong thơ phải hình tượng, súc tích, biểu cảm và đa nghĩa. Nói về tính hình tượng, súc tích, biểu cảm, đa nghĩa của tiếng nói thơ, tác giả viết: “Chữ và tiếng trong thơ; phải còn có một trị giá khác, ngoài trị giá ý niệm”. Điều kì diệu của thơ là mỗi tiếng, mỗi chữ, ngoài các nghĩa của nó, ngoài công dụng gọi lên sự vật, bỗng tự phá tung mở rộng ra, gọi tới xung quanh nó những xúc cảm, những hình ảnh ko ngờ, toả ra xung quanh nó một vùng ánh sáng động đậy. Sức mạnh nhất của thơ là ở sức gợi đấy.

     Thi tại ngôn ngoại, thơ đa nghĩa và súc tích là vẻ đẹp của thơ: Nguyễn Đình Thi đã dùng hình ảnh ngọn nến để nói lên đặc trưng đấy của thơ. “Mỗi chữ như một ngọn nến đang cháy, những ngọn nến đấy xếp lên nhau thành một vùng sáng chung. Ánh sáng ko những ở đầu ngọn nến, nó ở tất cả xung quanh những ngọn nến. Ý thơ ko những trong những chữ, nó vây bọc xung quanh”. Thơ mang tính biểu cảm, nên “đường đi của thơ là tuyến đường đưa thẳng vào tình cảm, ko vòng vèo, qua những chặng, những trung gian, những cột cây số”.

     Tiếng nói thơ súc tích, “thơ là tổng hợp, kết tinh”; thơ “xoành xoạch yêu cầu sự toàn bích”. Thơ tự do và thơ ko vần. Nguyễn Đình Thi cho biết những quy tắc của thơ, từ âm điệu, tới vần, đều là những vũ khí rất mạnh trong tay người làm thơ. Nếu thiếu vũ khí đấy “trận đánh gay go thêm nhiều, nhưng người làm thơ vẫn có thể thắng”. (Phải là thiên tài mới có thể thắng!). Tác giả cho rằng: “Ko có vấn đề thơ tự do, thơ có vần và thơ ko vần. Chỉ có thơ thực và thơ giả, thơ hay và thơ ko hay, thơ ko thơ”. Phải để cho thi sĩ “tìm tòi, thử thách”, “một thời đại mới của nghệ thuật thường bao giờ cũng tạo ra một hình thức thơ mới”.

     Kế bên những ý tưởng đúng mực về chất lượng thơ, sự đổi mới thơ, ta còn băn khoăn về điều tác giả nói như đinh đóng cột: “Ko có vấn đề thơ tự do, thơ có vần và thơ ko có vần”. Đọc thơ Việt hiện nay, ta càng thấy ý kiến đấy ko thuyết phục. Thơ phải thông minh nhưng ko thể buông thả, lộn xộn. Những bài thơ tục tĩu hoặc nói lãng nhăng tầm phơ nhưng ta thường thấy trên tin báo hiện nay đã làm cho “thơ phản thơ”, làm cho độc giả quay lưng lại với thơ! Hành trình của thơ Việt còn cần rất nhiều những thi sĩ tài năng, lỗi lạc.

     Nguyễn Đình Thi đã thông minh ca khúc, viết kịch, viết truyện ngắn, viết tiểu thuyết, viết lí luận, phê bình và làm thơ. Thơ là thành tựu xuất sắc của ông. Bài “Mấy ý tưởng về thơ” ra đời cách chúng ta đã 60 năm. Người đọc hôm nay dễ dàng nhận thấy những điều nhưng tác giả bàn về thơ ko mới. Tác giả đã có một cách viết tài hoa, xúc cảm dào dạt. Cầu kì và lan man, sa đà là phần hạn chế, nhất là lúc tác giả nói về thực chất của thơ, tiếng nói thơ, hình tượng thơ, tính biểu cảm, tính súc tích, đa nghĩa của thơ. Một số so sánh của tác giả nêu lên có lúc làm cho lí lẽ thêm rối.

     Thơ Việt từ năm 1945 tới nay đã có nhiều thành tựu và đang trên đà đổi mới. Lí luận về thơ cũng ko ngừng lại cái hôm qua đã có, đã bàn luận. Khiếu thẩm mỹ của độc giả ngày nay ko còn đơn giản nữa; các nhà làm thơ, các nhà lí luận phê bình thơ cần biết rõ sự thực đấy. “Mấy ý tưởng về thơ” của Nguyễn Đình Thi như một tiếng nói tâm tình, chúng ta đón đọc với tình cảm trân trọng.

Phân tích tác phẩm Mấy ý tưởng về thơ – Bài mẫu 4

    Nguyễn Đình Thi (1924-2013) là một tri thức yêu nước vô cùng, ông từng tham gia phong trào yêu nước của học trò, sinh viên, là một nghệ sĩ đa tài ông luôn thành công trong các lĩnh vực nghệ thuật như kịch, truyện, tiểu thuyết… Trong số đó thể loại nhưng ông thành công rất lớn đó là thơ, một trong những tác phẩm nhưng để lại nhiều dấu ấn sâu đậm nhất trong lòng độc giả đó là Mấy ý tưởng về thơ, tác phẩm gợi mở cho những người có nguồn cảm hứng mãnh liệt về thơ, những người thích thú thơ những suy nghĩ mới lạ, những nguồn cảm hứng thông minh cho những thi sĩ Việt.

    Thơ của Nguyễn Đình Thi vô cùng đặc trưng, có bản sắc và giọng điệu riêng, vừa tự do, phóng khoáng, vừa hàm xúc, sâu lắng suy tư, cùng với đó để đưa ra những tác phẩm của mình ông luôn tìm tòi thông minh theo xu thế hiện đại về hình ảnh và nhạc điệu. Mấy ý tưởng về thơ là tác phẩm được ông viết vào ngày 12 tháng 9 năm 1949 tại chiến khu Việt Bắc trong khi chúng ta còn đang trong thời kì kháng chiến chống Pháp thảm khốc, tại hội nghị tranh luận văn nghệ ở Việt Bắc, tác giả nguồn cảm hứng cho tác phẩm ra đời cũng từ những thi sĩ, nhà văn, các nghệ sĩ trong thời kì đó, những người tham gia kháng chiến thường tranh luận về các đề tài như hội họa, về tiểu thuyết, về âm nhạc… đặc trưng là sự tranh luận về thơ, và bài viết ra đời cũng như thay lời muốn nói của tác giả để bộc bạch xúc cảm về những tranh luận, đồng thời tác giả cũng muốn đưa ra ý kiến của mình về vấn đề đó.

    Vào thời kì đó, thời kì của những chuyển biến cách mệnh lớn lao trong đời sống xã hội ta, tuyến đường thơ ca đã được tăng cường thêm một bước trong quá trình hiện đại hóa, thông qua đó tác giả cũng muốn gửi ý kiến ý kiến của mình tới các thi sĩ thời bấy giờ. Sự thành công của tác phẩm được trình bày thông qua sự kiện tác phẩm được đưa vào tập “Mấy vấn đề văn học”.

    “Mấy ý tưởng về thơ” được Nguyễn Đình Thi viết vào ngày 12-9-1949 tại chiến khu Việt Bắc trong thời kháng chiến chống Pháp. “Mấy ý tưởng về thơ” là những ý kiến, bình luận của tác giả về thơ ca đương thời. Phần trước hết của “Mấy ý tưởng về thơ” Nguyễn Đình Thi luận về những đặc trưng cơ bản trong thơ bao gồm: “một vài nhìn nhận hoặc khái niệm về thơ; thơ là tiếng nói của tâm hồn; đặc trưng của thơ”.

    Nguyễn Đình Thi ko chăm chắm vào một khái niệm cố định về thơ nào đó nhưng ông hướng tới những cách nhìn mới về thơ, theo tác giả thì có ba cái nhìn đã được nêu ra: thứ nhất là “lời đẹp”, thứ hai là “đề tài đẹp”, thứ ba là “thơ khác với các thể văn khác ở chỗ thơ in sâu vào sự ghi nhớ”. Theo Nguyễn Đình Thi, cả ba cách nhìn nhận về thơ đều có phấn phiến diện, vì trong thực tiền thơ ca đã chứng minh đi trái lại với tất cả các điều đó. Hình thức nhưng tác giả lí luận rất xác đáng, lột tả được những hiện thực về các tác giả sáng tác thơ hiện nay “Thi sĩ ngày nay ko đi tìm cái muôn thuở viễn vông bên ngoài cuộc sống thực của con người”, qua đây tác giả muốn nhấn mạnh rằng đề tài làm thơ cần phải sát thực tiễn hơn, nhiều chủng loại hơn ko nên chỉ lấy một đề tài nào đó làm kim chỉ nam để sáng tác từ đầu chí cuối.

    “Thơ là tiếng nói của tâm hồn”. Theo tác giả, hình ảnh trong là hình ảnh của cuộc sống trong tâm hồn con người trong một cảnh hay một tình huống. Thơ phản ánh tâm hồn của con người, là tiếng nói chân thực xuất phát từ tâm can, thi sĩ mượn câu từ, hình ảnh trong thơ để nói lên tiếng nói của tâm hồn nhưng đôi lúc những lời trực tiếp ko thể diễn tả được nhưng phải gián tiếp qua các hình ảnh trong thơ.

    Nguyễn Đình Thi luận về những đặc trưng cơ bản của thư từ hình ảnh cho tới tư tưởng, xúc cảm và cái thực trong thơ: Hình ảnh thơ là hình ảnh của cuộc sống trong tâm hồn con người trong một cảnh hay một tình huống đó là những hình ảnh ko hề phù phiếm, cầu kì nhưng đó những hình ảnh thực được lột tả từ chính những tâm hồn người nghệ sĩ “Thơ là nơi tư tưởng, tự tình vấn vít với hình ảnh như hồn với xác để tạo ra cái biết toàn thể, biết bằng tất cả tâm hồn, ko phải chỉ biết bằng ý niệm, bằng ý thức”.

    Cái thực trong thơ được tác giả khẳng định “Thực trong thơ là tìm được những hình ảnh sống, những hình ảnh có sức thu hút và thuyết phục người đọc”; Cái thực ở đây là những hình lí luận thuyết phục người đọc, ko bị rập khuân vào những gì được xây dựng trước. “Hình ảnh của thơ vừa làm ta ngạc nhiên, vừa đã quen với chúng ta tự bao giờ”. Cái thực làm ta vừa thấy lạ vừa thấy quen nhưng lại mang lại cho ta cảm giác mới mẻ, khác thường.

    “Thơ là một thứ nhạc”,“Một thứ nhịp độ bên trong, một thứ nhịp độ của hình ảnh, ý tình”. Các câu chữ và tiếng trong thơ phải chau chuốt giàu hình tượng, giàu tính biểu cảm và súc tích, hơn hết là sự đa nghĩa của từ ngữ trong thơ. “Chữ và tiếng trong thơ, phải còn có một trị giá khác, ngoài trị giá ý niệm”. tác giả muốn nhắc tới tính đa nghĩa trong thơ, từ câu chữ trong thơ nhưng gợi cho người đọc tới những hàm nghĩa khác. “Mỗi chữ như một ngọn nến đang cháy, những ngọn nến đấy xếp lên nhau thành một vùng sáng chung,…Ý thơ ko những trong những chữ, nó vây bọc xung quanh”.

    Thơ mang ý nghĩa biểu đạt tình cảm thâm thúy nên “đường đi của thơ là tuyến đường đưa thẳng vào tình cảm, ko vòng vèo,…”. Qua đây mọi người có thấy được những khía cạnh cơ bản về thơ, Nguyễn Đình Thi kết luận rằng: “thơ là tổng hợp, kết tinh”. Tiếng nói thơ: là tiếng nói có hình ảnh có tư tưởng, có xúc cảm và tất cả đều xuất phát từ cái thực nhưng ra. Nguyễn Đình Thi quan niệm về thơ tự do, thơ ko vần.

    Tác giả xác nhận vai trò to lớn của luật thơ, vần cũng như nhịp thơ nhưng cũng khẳng định nhiều tác giả ko cần những luật những vân, nhịp đó vẫn thành công với thơ tự do, thơ ko vần. “Thiếu vũ khí đấy trận đánh gay go thêm nhiều, nhưng người làm thơ vẫn có thể thắng”. Khẳng định một cách cứng cáp rằng dù có dùng bất kỳ hình thức nào để diễn tả nhưng “miễn sao thơ diễn được đúng tâm hồn con người mới hiện nay”. Quan niệm về thơ của Nguyễn Đình Thi quan niệm về thơ tự do, thơ ko vần là xác đáng, bám sát thực tiễn với nền thơ ca đương thời.

    “Mấy ý tưởng về thơ” đã trình bày được sự tài hoa của Nguyễn Đình Thi trong nghệ thuật lập luận đưa dẫn chứng, sử dụng từ ngữ, hình ảnh… Tác giả sử dụng các luận điểm xác thực, chặt chẽ, rõ ràng. Vận dụng linh hoạt các giải pháp nghị luận như so sánh, phân tích,… Dẫn chứng thì xác thực, bám sát thực tiễn có tác dụng liên hệ thực tiễn cao. Từ ngữ chau chuốt, lựa chọn một cách tỉ mỉ. Lối viết giàu xúc cảm, giàu hình ảnh.

    Tác phẩm là bài viết vô cùng tiêu biểu trình bày con người và phong cách sáng tác của Nguyễn Đình Thi, bài viết cho người đọc cũng như những nhà văn thi sĩ khác rất nhiều ý nghĩa, đặc trưng là những khái niệm vô cùng mới mẻ, những trị giá vô cùng quý giá góp phần tạo nên sự phong phú, mới mẻ cho nền văn học Việt Nam.

Xem thêm: Soạn + Gợi ý Câu hỏi trên lớp bài Mấy ý tưởng về thơ

Tương tự là giainhat.vn đã vừa phân phối những gợi ý cơ bản cũng như một số bài văn mẫu Phân tích tác phẩm Mấy ý tưởng về thơ của Nguyễn Đình Thi để các em tham khảo và có thể tự viết được một bài văn mẫu hoàn chỉnh. Chúc các em học tốt môn Ngữ Văn !

Đăng bởi: giainhat.vn

Phân mục: Lớp 12, Ngữ Văn 12

Hình Ảnh về: Phân tích tác phẩm Mấy ý tưởng về thơ của Nguyễn Đình Thi

(hay nhất)

Video về: Phân tích tác phẩm Mấy ý tưởng về thơ của Nguyễn Đình Thi

(hay nhất)

Wiki về Phân tích tác phẩm Mấy ý tưởng về thơ của Nguyễn Đình Thi

(hay nhất)

Phân tích tác phẩm Mấy ý tưởng về thơ của Nguyễn Đình Thi

(hay nhất) -

Tuyển tập 900 bài văn mẫu 12 hay nhất với các chủ đề nhiều chủng loại như phân tích, cảm nhận, nghị luận. Cùng tham khảo bài Phân tích tác phẩm Mấy ý tưởng về thơ của Nguyễn Đình Thi để hiểu hơn về nội dung tác phẩm.

Phân tích tác phẩm Mấy ý tưởng về thơ – Bài mẫu 1

    Đã là một thi sĩ, ko mấy người nào ko có những suy nghĩ riêng về thơ, được phát biểu dưới dạng này hay dạng khác. Nhìn trên đại thể, đó đều là những suy nghĩ đáng trân trọng. Tuy nhiên, ko phải suy nghĩ nào, phát biểu nào cũng gây được sự chú ý rộng rãi, nếu nó ko đạt tới một khả năng nói chung cần thiết và ko trình bày được một định hướng thông minh rõ ràng, có tính canh tân. Điều đáng nói là lúc tham gia phát biểu về thơ, nhiều người rất thích nêu khái niệm, và cụm từ “thơ là”… thường được nhắc đi nhắc lại. Hẳn họ thật lòng tin rằng khái niệm về thơ do mình đưa ra là có trị giá của chân lí phổ quát. Sự thực, mọi khái niệm về thơ chỉ “đúng” một cách tương đối. Trước hết, hãy tạm cho rằng chúng chỉ đúng với trường hợp của người đã phát biểu quan niệm, khái niệm đó nhưng thôi.

    Nguyễn Đình Thi hẳn ý thức rất rõ điều này. Bài viết của ông ko hướng tới một khái niệm khép kín, nhưng gợi mở những suy nghĩ mới về thơ, gợi mở chân trời thông minh rộng lớn ở phía trước cho những thi sĩ Việt Nam vào thời khắc những năm cuối của thập niên bốn mươi của thế kỉ XX, tức là thời khắc có những chuyển biến cách mệnh lớn lao trong đời sống xã hội, và tuyến đường hiện đại hoá thơ ca Việt đã tiến được một bước dài. Đây là một trong những bài phát biểu quan niệm về thơ thực sự có trị giá và gần đây rất hay được nhắc tới, mỗi lúc người ta nói đến tới tuyến đường thơ cũng như khả năng canh tân thơ của người nghệ sĩ đa tài Nguyễn Đình Thi.

     Trong phần đầu bài viết, tác giả hội thoại với một số cách nhìn nhận về thơ đã từng chi phối hành động thông minh và cảm thụ thơ của một bộ phận khá lớn thi sĩ và độc giả. Có ba cách nhìn nhận đã được nêu lên: đã là thơ thì phải có “lời đẹp” ; đề tài của thơ phải là “đề tài đẹp”; “thơ khác với các thể văn khác ở chỗ thơ in sâu vào sự ghi nhớ”. Theo tác giả, cả ba cách nhìn nhận nêu trên đều có phần phiến diện, bởi có nhiều ví dụ trong thực tiễn thi ca chứng minh điều trái lại. Cách hội thoại của tác giả hết sức nhẹ nhõm, nhưng điều có thể được rút ra từ đây thì rất có sức nặng: những chữ tầm thường của lời nói hằng ngày hoàn toàn có thể được đưa vào thơ và có thể vẫn đầy chất thơ; “Thi sĩ ngày nay ko đi tìm cái muôn thuở viển vông bên ngoài cuộc sống thực của con người” và những đề tài phong hoa tuyết nguyệt, nhớ mong sầu luỵ đã ko còn là những đề tài thiết yếu nữa. Những điều vừa “rút ra” đó phản ánh một quan niệm mới về thơ của Nguyễn Đình Thi – cái quan niệm nếu trở thành nhận thức phổ thông thì có thể sẽ đưa thơ ca Việt Nam đi tới những bước chuyển lớn.

     Sang phần tiếp theo, để làm sáng tỏ giả thiết: “Đầu mối của thơ có nhẽ ta đi tìm bên trong tâm hồn con người chăng ?”, tác giả đã mô tả (thông qua những hình ảnh so sánh rất ý vị) trạng thái tâm hồn con người lúc có “rung động thơ” và vai trò của bài thơ trong việc trình bày cũng như làm lan truyền sự rung động đấy. Theo tác giả, bài thơ tạo nên trong tâm trí thi sĩ hay ngân lên trong nỗi nhớ của độc giả một lúc ở họ xuất hiện “trạng thái tâm lí đang rung rinh khác thường”, “do một sự va chạm nào với toàn cầu bên ngoài, với tự nhiên, với những người khác”. Chính sự “va chạm” đấy giúp tâm hồn biết “tự soi vào nó”. Và lúc làm thơ, thi sĩ ko phải sống với kí ức thuần tuý nhưng sống với sự tương tác giữa kí ức và điều đang trải nghiệm ngay lúc đó. Quá khứ và hiện nay quyện hoà vào nhau trên nền tự ý thức của thi sĩ làm phát sinh xúc cảm thơ. Ý tưởng này của tác giả cũng có điểm thân thiện với ý tưởng của thi sĩ Uy-li-am Uốtx-uốt: “Tôi đã nói rằng thơ là sự tuôn trào bột phát những tình cảm mãnh liệt: nó bắt nguồn từ trong xúc cảm được nhớ lại trong sự bình tâm; xúc cảm được chiêm nghiệm cho tới lúc, do một thứ phản ứng đặc trưng, sự bình tâm dần dần bị mất tích, và một xúc cảm khác thân thuộc với cái trước đó là nhân vật của sự chiêm nghiệm lần lần phát sinh và nó thực sự tồn tại trong tâm tưởng”.


     Tác giả quan niệm, bài thơ có một khả năng kì diệu là bảo lưu sống động trạng thái tâm hồn của thi sĩ lúc anh ta làm thơ, thông qua những “chữ”, những “lời”. Chính những “chữ”, những “lời” đó lại là đầu mối đưa tới sự giao cảm giữa thi sĩ và độc giả. Đã có “rung động thơ”, tức là một loại hình rung động khác thường như đã nói trên, độc giả dễ dàng cộng hưởng với những tần số rung động của thi sĩ “lúc nhìn những chữ, lúc nghe những lời”, bởi kéo theo lời, chữ đấy là “những hình ảnh, những ý tưởng, những mong muốn, những tình cảm”, như thể một “vùng sáng xung quanh ngọn lửa”. Hình ảnh so sánh nhưng tác giả đưa ra ở đây vô cùng tinh tế. Nó cũng lung linh như chính thực chất thơ và đã diễn tả được một cách sống động cái gọi là sự gắn bó hữu cơ giữa nội dung và hình thức ở loại hình sáng tác này.

    Trước đoạn bàn trực tiếp về hình ảnh trong thơ, tác giả khẳng định “thơ phải có tư tưởng, có ý thức”, nhưng “thơ ko nói bằng ý niệm thuần tuý”, bởi nếu thế, thơ đã bị đánh đồng với đạo đức (luận lí, triết học,… Trục đường của thơ hướng tới việc “lay động những chiều sâu của tâm hồn, đem xúc cảm nhưng đi thẳng vào sự suy nghĩ”, do vậy, nó nhu yếu hình ảnh. Tuy nhiên, hình ảnh ở đây ko thể là hình ảnh mang tính chất minh hoạ thuần tuý cho tư tưởng hay là sự “thông dịch” ý tình một cách giản đơn. Nó cũng ko phải là một cái gì “cầu kì”, rối rắm. Để diễn tả quan niệm về hình ảnh, tác giả lại đưa ra ngay một hình ảnh so sánh rất ý vị: “Hình ảnh của thơ trái lại, phải là hình ảnh thực nảy lên trong tâm hồn lúc ta sống trong một tình huống hoặc trạng thái nào đấy. Đụng chạm với hành động hằng ngày, tâm hồn nảy lên bao nhiêu hình ảnh như những tia lửa toé lên lúc búa đập vào sắt trên đe. Người làm thơ lượm những tia lửa đấy, kết nên một bó sáng, nó là hình ảnh thơ”. Phải nói rằng với hình ảnh trong đoạn văn vừa dẫn, Nguyễn Đình Thi ko chỉ cho ta nắm bắt được một thông tin mang tính khoa học về thơ nhưng còn làm ta rung cảm để tiếp theo nhìn thấy một cái gì đó của thơ ko dễ nói bằng ngôn từ luận lí. Chính các hình ảnh “tia lửa”, “bó sáng” nhưng tác giả dùng trong trường hợp này cũng thấm đẫm chất thơ, mặc dù rõ ràng chúng ko phải là hình ảnh thơ. Nhằm làm sáng tỏ hơn nữa quan niệm của mình về hình ảnh thơ, tác giả còn xem xét nhà thi sĩ về một số điểm thuộc “thứ tự thông minh”: đừng vội “chăng lưới bắt lấy ý tưởng hay tình cảm”, đừng “nỗ lực nặn nọt”. Vấn đề là ở chỗ: hình ảnh thơ là “hình ảnh sống”, nó tới theo kiểu “bỗng dưng”, nó có khả năng “truyền cảm”, nó mang tính “tự nhiên”, “tươi nguyên”, “mới mẻ”, đột ngột”, “lạ lùng”, thoát ra khỏi “thói quen”, “sự rập khuôn”. Hiểu tất cả những điều đó rồi thì việc thi sĩ cần làm là: “đi giữa cuộc đời, mở rộng cả tâm hồn mình” để “mỗi con mắt nhìn gặp trên đường, mỗi hoàn cảnh, mỗi con người cho tới mỗi tiếng nghe thấy, mỗi giọt nắng, mỗi chiếc lá tự nhiên nhưng vào trong lòng”, “động sâu tới tư tưởng và tình cảm”. Lúc đấy, “hình ảnh tự nhiên hiện lên trước nhất”, quen nhưng lạ, thân thiện nhưng hàm chứa bao điều sâu xa !

     Bàn về “chữ”, “tiếng” trong thơ, tác giả cũng có những tư tưởng mới mẻ và lạ mắt. Người ta vẫn thường nói “chữ nào nghĩa nấy”, điều đó đúng theo một số góc nhìn nhất mực. Nhưng trong thơ, theo tác giả, “chữ”, “tiếng” ko chỉ có trị giá “ý niệm”. Nếu chỉ có thế, “Mỗi chữ và tiếng mới như một ngọn nến trắng cắt bằng giấy dán trên nền đen. Mỗi ngọn nến vẫn trắng như nền đen vẫn đen. Mỗi chữ là một nghĩa nhưng bài thơ vẫn chưa có hồn”. Tác giả viết tiếp: “Người làm thơ chọn chữ và tiếng ko những vì ý nghĩa của nó, cái nghĩa thế nào là thế đấy, đóng lại trong một khung sắt. Điều kì diệu của thơ là mỗi tiếng, mỗi chữ, ngoài cái nghĩa của nó, ngoài công dụng gọi tên sự vật, bỗng tự phá tung mở rộng ra, gọi tới xung quanh nó những xúc cảm, những hình ảnh ko ngờ, toả ra xung quanh nó một vùng ánh sáng động đậy. Sức mạnh nhất của câu thơ là ở sức gợi đấy”. Ở đây, các hình ảnh được đưa ra ví von có một khả năng biểu đạt ý tưởng hết sức đắc lực. Với trường hợp Nguyễn Đình Thi, tư duy lí luận và tư duy thơ ko nằm trong tương quan loại trừ nhưng trái lại. Nhiều tiểu luận của ông đọc rất quyến rũ chính nhờ đặc điểm này, cũng thế, nhiều bài thơ của ông vừa mạnh phần cảm giác (do hệ thống hình ảnh tạo nên), vừa giàu phẩm chất trí tuệ. Gây ấn tượng mạnh nhất trong đoạn văn, cũng có thể nói là trong cả bài, chính là hình ảnh sau đây: “Mỗi chữ như một ngọn nến đang cháy, những ngọn nến đấy xếp bên nhau thành một vùng sáng chung. Ánh sáng ko những ở đầu ngọn nến, nó ở tất cả xung quanh những ngọn nến. Ý thơ ko những trong những chữ, nó vây bọc xung quanh”. Thật khó có thể chọn được một cách nói nào hay hơn về “chữ”, về mối quan hệ tương tác giữa các “chữ” trong bài thơ. Là một người được đào luyện trong môi trường Tây học, rất có thể, lúc phát biểu điều này, tác giả đã có sự kế thừa những quan niệm về thơ từng được nhiều thi sĩ và nhà nghiên cứu văn học phương Tây nêu lên trong mấy thập niên đầu của thế kỉ XX. ít ra, nó cũng là một nói chung lí luận thích hợp với những tìm tòi mới trong thơ của các thi sĩ Việt Nam hậu kì thơ mới như Bích Khê hay một số thi sĩ thuộc nhóm Xuân thu nhã tập. Theo những thi sĩ này, từ, ngữ (“chữ”, “tiếng”) từ chỗ là một tín hiệu (signe) hiểu nghĩa, hoàn toàn mang tính chất quy chiếu (có tác dụng chỉ một nhân vật rất xác định nào đó), đã đoạt lấy vị trí chủ động, có trị giá tự thân, ko hoàn toàn chịu sự sai khiến “độc đoán” của thi sĩ, là từ, ngữ – sự vật (mots – choses).

     Nói tới thơ, ko người nào ko chú ý tới “yếu tố” nhịp độ. Nguyễn Đình Thi cũng thế. Vả lại, theo lô gích của vấn đề, ông đang muốn trình diễn cách hiểu của mình về nhịp độ để giảng nghĩa “cái kì diệu của tiếng nói trong thơ” được nêu ở phần viết trên. Với ông, “nhịp độ của thơ ko những là nhịp độ bằng bằng, trắc trắc, lên bổng xuống trầm như tiếng đàn êm tai” nhưng chủ yếu là “nhịp độ bên trong, một thứ nhịp độ của hình ảnh, ý tình, nói chung là của tâm hồn”. Ông khẳng định: nhịp độ trong thơ “là nhịp độ tạo nên của những xúc cảm, hình ảnh, liên tục hoà hợp, nhưng những tiếng và chữ gọi ra như những ngân vang dài, ngay những khoảng lung linh giữa chữ, những khoảng yên lặng cũng là nơi trú ngụ kín đáo của sự xúc động”. Trên thực tiễn, điều vừa được tác giả phát biểu vốn đẵ được ông vận dụng vào chính hành động sáng tác thơ của mình. Việc ông theo đuổi tạo ra một thứ thơ ko vần trong những năm cuối thập niên bốn mươi và những năm đầu thập niên năm mươi của thế kỉ XX là một việc làm đầy ý thức, được thôi thúc bởi ý chí canh tân mạnh mẽ (đọc lại những bài như Sáng mát trong như sáng năm xưa (1948), Đêm mít tinh (1949), ta có thể kiểm nghiệm điều này). Tương tự, ở Nguyễn Đình Thi, việc nêu quan niệm thơ cũng là việc báo trước một chặng đường tăng trưởng mới của thơ ca Việt, nhưng trong sự tăng trưởng đó, ông có góp phần tích cực. Tất nhiên, lúc đã nhận thấy trị giá của “những khoảng lung linh giữa chữ”, “những khoảng yên lặng”, tác giả hoàn toàn có cơ sở để viết rằng: “Đường đi của thơ là tuyến đường đưa thẳng vào tình cảm, ko vòng vèo, qua những chặng, những trung gian, những cột cây số. Văn xuôi thu hút người như dòng nước, đưa ta đi tuần tự, từ điểm này qua điểm khác. Thơ, trái lại, chỉ chọn một ít điểm chính, bấm vào những điểm đấy thì toàn thể động lên theo”, và: “Thơ là tổng hợp, kết tinh. Văn xuôi được phép ko mười phần tuyệt vời, nhưng thơ thì xoành xoạch yêu cầu sự toàn bích”. Ko phải ổng đã cực đoan lúc kết luận như trên. Chẳng qua những từ “tuyệt vời”, “toàn bích” đã được hiểu theo một nghĩa riêng, do văn cảnh bài viết xác định.

     Phần cuối của bài viết được dành để bàn riêng về thơ tự do, thơ ko vần – một vấn đề có tính thời sự vào thời khắc đó. Tác giả tỏ ý ngờ vực lập luận cho rằng thơ Việt ko thể thiếu vần. Trong lúc thừa nhận “những quy tắc của thơ, từ âm điệu, tới vần, đều là những võ khí rất mạnh trong tay người làm thơ”, tác giả vẫn nghĩ ko phải cứ hễ thiếu chúng thì người làm thơ ko thể có thơ, hay nói cách khác là ko thể “thắng” trong “trận đánh” của nghệ thuật. Ông nói rõ: “Ko có vấn để thơ tự do, thơ có vần và thơ ko có vần. Chỉ có thơ thực và thơ giả, thơ hay và thơ ko hay, thơ và ko thơ”. Ở đây cần phải hiểu đúng ý tác giả, rằng một nền thơ ko thể chỉ có một sự lựa chọn duy nhất đối với một hình thức thơ nào đó. Thơ tự do, có vần hay ko vần đều có chỗ đứng của mình. Ông láy lại ý này trong câu “Tôi cho rằng chúng ta ko nên lo thơ đi vào hình thức này hay hình thức khác. Nhưng mà trước hết nên lo sao thơ phải nói lên được những tình cảm, tư tưởng mới của thời đại. Dùng bất kỳ hình thức nào, miễn sao thơ diễn tả được đúng tâm hồn con người mới ngày nay”. Đây hiển nhiên là một tư tưởng đúng, nhưng phải chăng nó có thể dẫn tới một sự dung hoà ít có tác dụng kích thích sự thông minh ra cái mới, đặc trưng là cái mới thuộc phạm trù hình thức thơ ? Sự thực ko phải thế. Chẳng qua tác giả muốn tránh lối nhìn nhận vấn đề cực đoan, độc đoán, còn nếu theo chủ kiến của riêng mình, ông muốn thơ củà thời đại mới này phải thoát khỏi những “hình thức đều đặn, cố định” để tiến tới một hình thức khác, nhịp độ khác, phản ánh được nhịp sống trẻ trung, sôi nổi, ồ ạt của cuộc đời cách mệnh. Với tầm bao quát rộng rãi nhiều dữ kiện của đời sống và nghệ thuật, tác giả ko quên lường tính và trả lời trước những câu hỏi, những băn khoăn, thắc mắc có thể được đặt ra cho tuyến đường đi tới của thơ, xuất phát từ nhiều nhân vật không giống nhau. Ko, hình thức mới ko bao giờ là sự phế bỏ giản đơn những hình thức cũ, trái lại, trong nó, những hình thức cũ đã được tái tạo, được nâng lên một trình độ cao hơn so với trước. Một vấn đề khác là ko nên quá lo thơ sẽ trở thành “buông thả, lộn xộn”, bởi những điều đó “chưa bao giờ đi đôi được với nghệ thuật”. Lúc lường tính và trả lời những câu hỏi này, tính chính luận của bài viết được bộc lộ rất đậm nét. Hình như một ý kiến văn nghệ đầy tính linh hoạt đã được xây dựng cùng vói những dòng viết sau: “Kỉ luật của những tổ chức cách mệnh chưa bao giờ dựa trên sự trừng trị de doạ nhưng tồn tại được, kỉ luật đấy phải tự giác mới vững bền. Nghệ thuật có kỉ luật sắt của nó, nhưng đó ko thể là những trói buộc, lề lối định sẵn bên ngoài. Nó phải là sự tự kiểm soát, tự chủ từ bên trong sự sáng tác nhưng ra. Bỏ những quy tắc máy móc bên ngoài, những quy tắc bản thân của nghệ thuật, những quy tắc từ bên trong nhưng ra, chỉ càng quan trọng hơn. Đạp đổ bức tường giam trước mặt rồi, giới hạn chỉ còn do sức đi xa của mình”. Ta nhận thấy ở đây vừa là một lời nhắc nhở đối với những người chịu trách nhiệm lãnh đạo văn nghệ, vừa là một lời tự nhắc của giới văn nghệ về sứ mệnh, tác dụng của mình.

     Mấy ý nghĩ về thơ là bài viết rất tiêu biểu cho phong cách tiểu luận văn học Nguyễn Đình Thi. Đọc nó, ta cảm thấy tiếc vì nhiều ý tưởng lạ mắt trong đó một thời chưa được thẩm định đúng mức, chưa được nhìn nhận như một sự gợi ý quý báu đối với vấn đề định hướng tăng trưởng cho cả nền thơ, nền văn học. Tuy nhiên, những trị giá thật thì cứ còn mãi, huống chi, ko ít điều được nói hôm qua tới hôm nay vẫn còn nguyên tính thời sự.

Phân tích tác phẩm Mấy ý tưởng về thơ – Bài mẫu 2

     Nguyễn Đình Thi (1924 – 2003) là một nhà trí thức yêu nước. Nguyễn Đình Thi đã giữ nhiều vị trí lãnh đạo trong công việc văn nghệ Việt Nam. Hoạt động văn nghệ của Nguyễn Đình Thi trên nhiều lĩnh vực như viết văn, làm thơ, viết lí luận phê bình, viết kịch bản văn học, sáng tác ca khúc. Các tác phẩm để lại của ông để lại nhiều dấu ấn với nhiều bài thơ và lí luận văn học hay và ý nghĩa.

     “Mấy ý tưởng về thơ” được Nguyễn Đình Thi viết vào ngày 12-9-1949 tại chiến khu Việt Bắc trong thời kháng chiến chống Pháp. “Mấy ý tưởng về thơ” là những ý kiến, bình luận của tác giả về thơ ca đương thời. Phần trước hết của “Mấy ý tưởng về thơ” Nguyễn Đình Thi luận về những đặc trưng cơ bản trong thơ bao gồm: “một vài nhìn nhận hoặc khái niệm về thơ; thơ là tiếng nói của tâm hồn; đặc trưng của thơ”.

     Phân tích tác phẩm Mấy ý tưởng về thơ của tác giả Nguyễn Đình ThiNguyễn Đình Thi ko chăm chắm vào một khái niệm cố định về thơ nào đó nhưng ông hướng tới những cách nhìn mới về thơ, theo tác giả thì có ba cái nhìn đã được nêu ra: thứ nhất là “lời đẹp”, thứ hai là “đề tài đẹp”, thứ ba là “thơ khác với các thể văn khác ở chỗ thơ in sâu vào sự ghi nhớ”. Theo Nguyễn Đình Thi, cả ba cách nhìn nhận về thơ đều có phấn phiến diện, vì trong thực tiền thơ ca đã chứng minh đi trái lại với tất cả các điều đó. Hình thức nhưng tác giả lí luận rất xác đáng, lột tả được những hiện thực về các tác giả sáng tác thơ hiện nay “Thi sĩ ngày nay ko đi tìm cái muôn thuở viễn vông bên ngoài cuộc sống thực của con người”, qua đây tác giả muốn nhấn mạnh rằng đề tài làm thơ cần phải sát thực tiễn hơn, nhiều chủng loại hơn ko nên chỉ lấy một đề tài nào đó làm kim chỉ nam để sáng tác từ đầu chí cuối.

     “Thơ là tiếng nói của tâm hồn”.Theo tác giả, hình ảnh trong là hình ảnh của cuộc sống trong tâm hồn con người trong một cảnh hay một tình huống. Thơ phản ánh tâm hồn của con người, là tiếng nói chân thực xuất phát từ tâm can, thi sĩ mượn câu từ, hình ảnh trong thơ để nói lên tiếng nói của tâm hồn nhưng đôi lúc những lời trực tiếp ko thể diễn tả được nhưng phải gián tiếp qua các hình ảnh trong thơ.

     Nguyễn Đình Thi luận về những đặc trưng cơ bản của thư từ hình ảnh cho tới tư tưởng, xúc cảm và cái thực trong thơ: Hình ảnh thơ là hình ảnh của cuộc sống trong tâm hồn con người trong một cảnh hay một tình huống đó là những hình ảnh ko hề phù phiếm, cầu kì nhưng đó những hình ảnh thực được lột tả từ chính những tâm hồn người nghệ sĩ “Thơ là nơi tư tưởng, tự tình vấn vít với hình ảnh như hồn với xác để tạo ra cái biết toàn thể, biết bằng tất cả tâm hồn, ko phải chỉ biết bằng ý niệm, bằng ý thức”.

     Cái thực trong thơ được tác giả khẳng định “Thực trong thơ là tìm được những hình ảnh sống, những hình ảnh có sức thu hút và thuyết phục người đọc”; Cái thực ở đây là những hình lí luận thuyết phục người đọc, ko bị rập khuân vào những gì được xây dựng trước. “Hình ảnh của thơ vừa làm ta ngạc nhiên, vừa đã quen với chúng ta tự bao giờ”. Cái thực làm ta vừa thấy lạ vừa thấy quen nhưng lại mang lại cho ta cảm giác mới mẻ, khác thường.

     “Thơ là một thứ nhạc”,“Một thứ nhịp độ bên trong, một thứ nhịp độ của hình ảnh, ý tình”. Các câu chữ và tiếng trong thơ phải chau chuốt giàu hình tượng, giàu tính biểu cảm và súc tích, hơn hết là sự đa nghĩa của từ ngữ trong thơ. “Chữ và tiếng trong thơ, phải còn có một trị giá khác, ngoài trị giá ý niệm”. tác giả muốn nhắc tới tính đa nghĩa trong thơ, từ câu chữ trong thơ nhưng gợi cho người đọc tới những hàm nghĩa khác. “Mỗi chữ như một ngọn nến đang cháy, những ngọn nến đấy xếp lên nhau thành một vùng sáng chung,…Ý thơ ko những trong những chữ, nó vây bọc xung quanh”. Thơ mang ý nghĩa biểu đạt tình cảm thâm thúy nên “đường đi của thơ là tuyến đường đưa thẳng vào tình cảm, ko vòng vèo,…”. Qua đây mọi người có thấy được những khía cạnh cơ bản về thơ, Nguyễn Đình Thi kết luận rằng: “thơ là tổng hợp, kết tinh”. Tiếng nói thơ: là tiếng nói có hình ảnh có tư tưởng, có xúc cảm và tất cả đều xuất phát từ cái thực nhưng ra. Nguyễn Đình Thi quan niệm về thơ tự do, thơ ko vần.

     Tác giả xác nhận vai trò to lớn của luật thơ, vần cũng như nhịp thơ nhưng cũng khẳng định nhiều tác giả ko cần những luật những vân, nhịp đó vẫn thành công với thơ tự do, thơ ko vần. “Thiếu vũ khí đấy trận đánh gay go thêm nhiều, nhưng người làm thơ vẫn có thể thắng”. Khẳng định một cách cứng cáp rằng dù có dùng bất kỳ hình thức nào để diễn tả nhưng “miễn sao thơ diễn được đúng tâm hồn con người mới hiện nay”. Quan niệm về thơ của Nguyễn Đình Thi quan niệm về thơ tự do, thơ ko vần là xác đáng, bám sát thực tiễn với nền thơ ca đương thời.

     “Mấy ý tưởng về thơ” đã trình bày được sự tài hoa của Nguyễn Đình Thi trong nghệ thuật lập luận đưa dẫn chứng, sử dụng từ ngữ, hình ảnh… Tác giả sử dụng các luận điểm xác thực, chặt chẽ, rõ ràng. Vận dụng linh hoạt các giải pháp nghị luận như so sánh, phân tích,… Dẫn chứng thì xác thực, bám sát thực tiễn có tác dụng liên hệ thực tiễn cao. Từ ngữ chau chuốt, lựa chọn một cách tỉ mỉ. Lối viết giàu xúc cảm, giàu hình ảnh.

     Quan niệm về thơ của Nguyễn Đình Thi ngày nay còn có trị giá. Thơ ca gắn bó mật thiết với cuộc sống, đó là một hình thức nghệ thuật nhưng ở bất kì ở thời kì nào đều có trị giá to lớn. Có nhiều quan niệm khác về thơ nhưng những luận điểm, luận cứ của Nguyễn Đình Thi về thơ vẫn có tầm tác động sâu rộng. Những quan niệm của Nguyễn Đình Thi về thơ đã định hướng cơ bản về thơ ca nói chung và sự cảm thụ về thơ ca nói riêng.

     Nguyễn Đình Thi (1924-2003) tại Luông Pha Băng (Lào) quê gốc ở Hà Nội, Việt Nam. Thủa nhỏ, ông sống cùng gia đình tại Lào tới năm 1931 mới trở lại Việt Nam cùng gia đình. Năm 1941, ông tham gia hoạt động cách mệnh và giữ nhiều trọng trách quan trọng trong Hội Văn học – Nghệ thuật sau này là Hội nhà văn Việt Nam. Nhắc tới Nguyễn Đình Thi là nhắc tới một người nghệ sĩ đa tài, một nhà văn, thi sĩ, nhà phê bình văn học lỗi lạc. Ở lĩnh vực nào ông cũng để lại những đóng góp đáng nghi nhận cho hậu thể. Trong số đó phải kể đếnn tiểu luận “Mấy ý tưởng về thơ” là một trong những tác phẩm để đời của Nguyễn Đình Thi.

     Tiểu luận “Mấy ý tưởng về thơ” của Nguyễn Đình Thi được viết ngày 12-9-1949 tại Hội nghị tranh luận văn nghệ diễn ra ở Việt Bắc. Tác phẩm sau này được đưa vào tập “Mấy vấn đề về văn học” của ông. Trong bài tiểu luận, ông muốn hướng tới một khái niệm khác về thơ, gợi mở một chân trời thông minh mới cho thi sĩ Việt Nam vào những năm cuối của thập niên 40, thế kỉ XX. Đây là bài phát biểu về quan niệm thơ ca thực sự có trị giá nhưng tới hiện giờ người ta vẫn nhắc tới lúc nói đến tới vấn đề canh tân thơ ca.

     Ngay từ phần đầu bài tiểu luận, Nguyễn Đình Thi đã nhắc lại một số khái niệm về thơ, một số ý kiến về thơ đã từng được lưu truyền như: thơ là những lời, thơ là những đề tài đẹp, thơ in sâu và sự ghi nhớ, đầu mối của thơ là ở bên trong tâm hồn con người…Tác giả vừa nhắc lại ý nghĩa của thơ vừa đưa ra tranh biện. Ông đã dẫn chứng ra hai câu thơ Nguyễn Du tả tú bà như:

Thoắt trông lờn lợt mầu da

Ăn chi to lớn kếch xù làm sao!

     Qua đoạn mô tả tú bà trong Truyện Kiều cho thấy ko phải lúc nào thơ cũng này những lời hay, ý đẹp. Những câu từ trau chuốt nhưng nó còn có cả những câu chữ tầm thường trong cuộc sống hàng ngày. “Nôm na méc qué” đã trở thành những lời thơ được truyền tụng muôn thuở.

     Và thơ cũng ko phải lúc nào cũng chứa các đề tài “đẹp” như phong hoa tuyết nguyệt của các cụ trong thi ca xưa. Nhưng mà nó còn là những đề tài hết sức chân thực của đời sống như trong bài thơ của Bô đơ le – thi sĩ người Pháp đã mô tả cái xác của con chó chết đầy giòi bọ. Và ở trong thời kỳ kháng chiến như ở nước ta một cái xe đạp, một khẩu súng cho tới cái ba lô trên vai người chiến sĩ…cũng trở thành đề tài cho các thi sĩ. Thi sĩ ngày này ko tìm tới cái viển vông bên ngoài nhưng hướng tới cuộc sống thực của con người.

     Nếu bảo rằng thơ dễ “in sâu vào sự ghi nhớ” thì tác giả nêu câu hỏi vì sao những công thức toán học ko phải là thơ nhưng ta vẫn nhớ rất lâu. Phần tiếp theo tác giả đưa ra một vài ý tưởng về thơ đó là: “làm thơ trình bày một trạng thái tâm lí đang rung rinh khác thường, làm thơ là đang sống lúc tâm hồn đang rung động. Bài thơ làm sống ngay lên một tình cảm, một nỗi niềm trong lòng người đọc. Bài thơ được xem là sợi dây truyền tình cảm cho người đọc…” Thơ được xem là tiếng nói của tâm hồn, là tư tưởng và tình cảm của con người.

     Sau đó tác giả đi sâu vào phân tích đặc trưng hình ảnh trong thơ, câu chữ trong thơ, nhạc của thơ, đường đi của thơ và tính hàm xúc của thơ. Hình ảnh trong thơ ko phải là hình ảnh cầu kỳ nhưng là hình ảnh thực nảy lên trong tâm hồn. Người làm thơ lượm những tia lửa đấy rồi “kết nên một bó sáng, nó là hình ảnh thơ”. Vấn đề là ở chỗ: hình ảnh thơ là “hình ảnh sống”, nó tới theo kiểu “bắt chợt”, nó có khả năng “truyền cảm”, nó mang tính “tự nhiên”, “tươi nguyên”, “mới mẻ”, “đột ngột”, “lạ lùng”, thoát ra khỏi “thói quen”, “sự rập khuôn”. Hình ảnh thơ phải làm ta ngạc nhiên vừa cảm thấy như đã thân thuộc tự bao giờ.

     “Chữ” và “tiếng” được trình bày trong thơ cần phải mang hình tượng, súc tích, biểu cảm và đa nghĩa. Điều kì diệu của mỗi bài thơ là mỗi tiếng, mỗi chữ ngoài nghĩa của nó, ngoài công dụng gọi tên sự vật còn giúp mở rộng ra xung quanh lan tỏa xúc cảm như một vùng ánh sáng động đậy. Và sức mạnh của thơ chính là nằm ở sự gợi tả đó. “Thi tại ngôn ngoại, thơ đã nghĩa và súc tích”. Lúc nhắc tới sự đa nghĩa của thơ, Nguyễn Đình Thi đã sử dụng hình ảnh ngon nến: “Mỗi chữ như một ngọn nến đang cháy, những ngọn nến đấy xếp lên nhau thành một vùng sáng chung. Ánh sáng ko những ở đầu ngọn nến, nó ở tất cả xung quanh những ngọn nến”. Ý thơ cũng ko nằm trong những câu chữ nhưng nó vây bọc xung quanh toàn thể tác phẩm.

     Nói tới thơ ko thể ko nhắc tới vần điệu. Nguyễn Đình Thi cho rằng những quy tắc của thơ, từ âm điệu, tới vần đều là vũ khí rất mạnh trong tay người làm thơ. Nếu thiếu vũ lúc đấy thì “trận đánh gay go thêm nhiều, những người làm thơ vẫn có thể thắng”. Tác giả cũng khẳng định “ko có vấn đề thơ tự do, thơ có vần hay thơ ko vần. Chỉ có thơ thực và thơ giả, thơ hay và thơ ko hay, thơ và ko thơ”. Do đó thi sĩ phải tìm tòi, thử thách để tìm ra một hình thức thơ mới. Thơ cần sự thông minh nhưng ko thể buông thả, lộn xộn. Những bài thơ tục tĩu, nhăng nhít tầm phơ chỉ làm cho độc giả quay lưng lại với thơ.

     Những ý kiến về thơ của Nguyễn Đình Thi được xem là rất đúng mực, tiến bộ, sát thực với tình hình thơ ca đương thời. Và cho tới ngày nay nó vẫn còn nguyên trị giá làm cho lớp hậu bối cần phải xét soi trông vào.

     Tiểu luận “Mấy ý tưởng về thơ” có hệ thống luận điểm rõ ràng, lập luận chặt chẽ, sắc sảo. Tác giả sử dụng linh hoạt các thao tác lập luận so sánh, phân tích, giảng giải cũng như không chấp nhận. Cách suy luận vô cùng logic, cách lấy dẫn chứng lạ mắt và tinh tế giúp soi sáng cho luận điểm. Tiếng nói có sự lựa chọn vận dụng một cách linh hoạt, thông minh. Tác phẩm mặc dù đã ra đời cách đây 60 năm nhưng đến nay người đọc vẫn dễ dàng nhận thấy những điều nhưng tác giả đặt ra ko hề cũ. Nó có ý nghĩa thâm thúy cho tới hiện thực sáng tác văn học ngày nay.

Phân tích tác phẩm Mấy ý tưởng về thơ – Bài mẫu 3


     Tiểu luận “Mấy ý tưởng về thơ” của Nguyễn Đình Thi viết vào ngày 12-9-1949. Đây là một số ý kiến nhưng tác giả đã nêu lên trong cuộc tranh luận về thơ tại chiến khu Việt Bắc trong thời kháng chiến chống Pháp. Người đọc hôm nay có thể có những cảm nhận ko giống nhau về những ý tưởng về thơ của tác giả tập thơ “Người chiến sĩ”.

      Phần đầu bài tiểu luận, Nguyễn Đình Thi đã nhắc lại một số khái niệm về thơ, một số quan niệm về thơ từng được lưu truyền như: thơ là những lời đẹp, thơ là ở những đề tài đẹp, thơ in sâu vào sự ghi nhớ, đầu mối của thơ là ở bên trong tâm hồn con người,… Tác giả vừa nhắc lại khái niệm về thơ vừa tranh biện. Nhắc lại câu thơ Nguyễn Du tả Tú Bà, thơ Hồ Xuân Hương “nô na…” để trên cơ sở đó, tác giả không chấp nhận ý kiến cho rằng “thơ là những lời đẹp”.

     Cho rằng thơ là những đề tài đẹp, Nguyễn Đình Thi đưa ra bài thơ của Bô-đơ-le thi sĩ Pháp tả cái xác chó chết đầy giòi bọ, nêu lên cái ba lô, cái khẩu súng, bóng dây thép gai hung tàn của đồn giặc trong thơ kháng chiến để phản bác lại. Bảo rằng thơ “in sâu vào sự ghi nhớ”, tác giả nêu câu hỏi vì sao, những công thức toán học ko phải là thơ nhưng ta lại rất nhớ.

     Phần tiếp theo, Nguyễn Đình Thi đưa ra một vài ý tưởng về thơ: làm thơ để trình bày một trạng thái tâm lí đang rung rinh khác thường; làm thơ là đang sống lúc tâm hồn đang rung động. Bài thơ làm sống ngay lên một tình cảm, một nỗi niềm trong lòng người đọc; bài thơ là sợi dây truyền tình cảm cho người đọc. Thơ là tiếng nói thứ nhất của tâm hồn lúc đụng chạm với cuộc sống. Thơ phải có tư tưởng, có ý thức, nhưng tư tưởng của thơ nằm ngay trong xúc cảm, tự tình, v.v…

     Chung quy lại: thơ là tiếng nói của tâm hồn, là tư tưởng, tình cảm của con người. Tác giả nói hơi dài và văn hoa về những điều trên đây. Có lúc người đọc cảm thấy lối diễn tả hơi cầu kì rối rắm. Trong bài tựa Cùng độc giả (tác phẩm Thơ Sóng Hồng), Sóng Hồng viết một cách giản dị nhưng thâm thúy vể thực chất của thơ, nhưng trong chúng ta nhiều người đã được đọc. Mọi chân lí đều giản dị. Cần phải nói một cách giản dị mới dễ đi vào lòng người.

     Sau đó, tác giả nói về một số đặc trưng của thơ: hình ảnh trong thơ, câu chữ trong thơ, nhạc của thơ, đường đi của thơ, tính súc tích của thơ. Hình ảnh thơ ko phải là hình ảnh cầu kì, trái lại, phải là hình ảnh thực nảy lên trong tâm hồn. Người làm thơ lượm những tia lửa đấy (tia lửa sự sống trong tâm hồn) rồi “kết nên một bó sáng, nó là hình ảnh thơ”. “Thơ là nơi tư tưởng, tự tình vấn vít với hình ảnh như hồn với xác để tạo ra cái biết toàn thể, biết bằng cả tâm hồn, ko phải chỉ biết bằng ý niệm, bằng ý thức”.

     “Thực trong thơ là tìm được những hình ảnh sống, những hình ảnh có sức thu hút và thuyết phục người đọc”; lúc “mỗi giọt nắng, mỗi chiếc lá tự nhiên nhưng vào trong lòng, để rồi động sâu tới tư tưởng và tình cảm. Trong việc làm thơ bấy giờ, hình ảnh tự nhiên hiện lên trước nhất”. “Những hình ảnh còn tươi nguyên nhưng thi sĩ tìm thấy, bao giờ cũng mới mẻ, đột ngột lạ lùng”. “Hình ảnh của thơ vừa làm ta ngạc nhiên, vừa đã quen với chúng ta tự bao giờ”.

     Chữ và tiếng trong thơ phải hình tượng, súc tích, biểu cảm và đa nghĩa. Nói về tính hình tượng, súc tích, biểu cảm, đa nghĩa của tiếng nói thơ, tác giả viết: “Chữ và tiếng trong thơ; phải còn có một trị giá khác, ngoài trị giá ý niệm”. Điều kì diệu của thơ là mỗi tiếng, mỗi chữ, ngoài các nghĩa của nó, ngoài công dụng gọi lên sự vật, bỗng tự phá tung mở rộng ra, gọi tới xung quanh nó những xúc cảm, những hình ảnh ko ngờ, toả ra xung quanh nó một vùng ánh sáng động đậy. Sức mạnh nhất của thơ là ở sức gợi đấy.

     Thi tại ngôn ngoại, thơ đa nghĩa và súc tích là vẻ đẹp của thơ: Nguyễn Đình Thi đã dùng hình ảnh ngọn nến để nói lên đặc trưng đấy của thơ. “Mỗi chữ như một ngọn nến đang cháy, những ngọn nến đấy xếp lên nhau thành một vùng sáng chung. Ánh sáng ko những ở đầu ngọn nến, nó ở tất cả xung quanh những ngọn nến. Ý thơ ko những trong những chữ, nó vây bọc xung quanh”. Thơ mang tính biểu cảm, nên “đường đi của thơ là tuyến đường đưa thẳng vào tình cảm, ko vòng vèo, qua những chặng, những trung gian, những cột cây số”.

     Tiếng nói thơ súc tích, “thơ là tổng hợp, kết tinh”; thơ “xoành xoạch yêu cầu sự toàn bích”. Thơ tự do và thơ ko vần. Nguyễn Đình Thi cho biết những quy tắc của thơ, từ âm điệu, tới vần, đều là những vũ khí rất mạnh trong tay người làm thơ. Nếu thiếu vũ khí đấy “trận đánh gay go thêm nhiều, nhưng người làm thơ vẫn có thể thắng”. (Phải là thiên tài mới có thể thắng!). Tác giả cho rằng: “Ko có vấn đề thơ tự do, thơ có vần và thơ ko vần. Chỉ có thơ thực và thơ giả, thơ hay và thơ ko hay, thơ ko thơ”. Phải để cho thi sĩ “tìm tòi, thử thách”, “một thời đại mới của nghệ thuật thường bao giờ cũng tạo ra một hình thức thơ mới”.

     Kế bên những ý tưởng đúng mực về chất lượng thơ, sự đổi mới thơ, ta còn băn khoăn về điều tác giả nói như đinh đóng cột: “Ko có vấn đề thơ tự do, thơ có vần và thơ ko có vần”. Đọc thơ Việt hiện nay, ta càng thấy ý kiến đấy ko thuyết phục. Thơ phải thông minh nhưng ko thể buông thả, lộn xộn. Những bài thơ tục tĩu hoặc nói lãng nhăng tầm phơ nhưng ta thường thấy trên tin báo hiện nay đã làm cho “thơ phản thơ”, làm cho độc giả quay lưng lại với thơ! Hành trình của thơ Việt còn cần rất nhiều những thi sĩ tài năng, lỗi lạc.

     Nguyễn Đình Thi đã thông minh ca khúc, viết kịch, viết truyện ngắn, viết tiểu thuyết, viết lí luận, phê bình và làm thơ. Thơ là thành tựu xuất sắc của ông. Bài “Mấy ý tưởng về thơ” ra đời cách chúng ta đã 60 năm. Người đọc hôm nay dễ dàng nhận thấy những điều nhưng tác giả bàn về thơ ko mới. Tác giả đã có một cách viết tài hoa, xúc cảm dào dạt. Cầu kì và lan man, sa đà là phần hạn chế, nhất là lúc tác giả nói về thực chất của thơ, tiếng nói thơ, hình tượng thơ, tính biểu cảm, tính súc tích, đa nghĩa của thơ. Một số so sánh của tác giả nêu lên có lúc làm cho lí lẽ thêm rối.

     Thơ Việt từ năm 1945 tới nay đã có nhiều thành tựu và đang trên đà đổi mới. Lí luận về thơ cũng ko ngừng lại cái hôm qua đã có, đã bàn luận. Khiếu thẩm mỹ của độc giả ngày nay ko còn đơn giản nữa; các nhà làm thơ, các nhà lí luận phê bình thơ cần biết rõ sự thực đấy. “Mấy ý tưởng về thơ” của Nguyễn Đình Thi như một tiếng nói tâm tình, chúng ta đón đọc với tình cảm trân trọng.

Phân tích tác phẩm Mấy ý tưởng về thơ – Bài mẫu 4

    Nguyễn Đình Thi (1924-2013) là một tri thức yêu nước vô cùng, ông từng tham gia phong trào yêu nước của học trò, sinh viên, là một nghệ sĩ đa tài ông luôn thành công trong các lĩnh vực nghệ thuật như kịch, truyện, tiểu thuyết… Trong số đó thể loại nhưng ông thành công rất lớn đó là thơ, một trong những tác phẩm nhưng để lại nhiều dấu ấn sâu đậm nhất trong lòng độc giả đó là Mấy ý tưởng về thơ, tác phẩm gợi mở cho những người có nguồn cảm hứng mãnh liệt về thơ, những người thích thú thơ những suy nghĩ mới lạ, những nguồn cảm hứng thông minh cho những thi sĩ Việt.

    Thơ của Nguyễn Đình Thi vô cùng đặc trưng, có bản sắc và giọng điệu riêng, vừa tự do, phóng khoáng, vừa hàm xúc, sâu lắng suy tư, cùng với đó để đưa ra những tác phẩm của mình ông luôn tìm tòi thông minh theo xu thế hiện đại về hình ảnh và nhạc điệu. Mấy ý tưởng về thơ là tác phẩm được ông viết vào ngày 12 tháng 9 năm 1949 tại chiến khu Việt Bắc trong khi chúng ta còn đang trong thời kì kháng chiến chống Pháp thảm khốc, tại hội nghị tranh luận văn nghệ ở Việt Bắc, tác giả nguồn cảm hứng cho tác phẩm ra đời cũng từ những thi sĩ, nhà văn, các nghệ sĩ trong thời kì đó, những người tham gia kháng chiến thường tranh luận về các đề tài như hội họa, về tiểu thuyết, về âm nhạc… đặc trưng là sự tranh luận về thơ, và bài viết ra đời cũng như thay lời muốn nói của tác giả để bộc bạch xúc cảm về những tranh luận, đồng thời tác giả cũng muốn đưa ra ý kiến của mình về vấn đề đó.

    Vào thời kì đó, thời kì của những chuyển biến cách mệnh lớn lao trong đời sống xã hội ta, tuyến đường thơ ca đã được tăng cường thêm một bước trong quá trình hiện đại hóa, thông qua đó tác giả cũng muốn gửi ý kiến ý kiến của mình tới các thi sĩ thời bấy giờ. Sự thành công của tác phẩm được trình bày thông qua sự kiện tác phẩm được đưa vào tập “Mấy vấn đề văn học”.

    “Mấy ý tưởng về thơ” được Nguyễn Đình Thi viết vào ngày 12-9-1949 tại chiến khu Việt Bắc trong thời kháng chiến chống Pháp. “Mấy ý tưởng về thơ” là những ý kiến, bình luận của tác giả về thơ ca đương thời. Phần trước hết của “Mấy ý tưởng về thơ” Nguyễn Đình Thi luận về những đặc trưng cơ bản trong thơ bao gồm: “một vài nhìn nhận hoặc khái niệm về thơ; thơ là tiếng nói của tâm hồn; đặc trưng của thơ”.

    Nguyễn Đình Thi ko chăm chắm vào một khái niệm cố định về thơ nào đó nhưng ông hướng tới những cách nhìn mới về thơ, theo tác giả thì có ba cái nhìn đã được nêu ra: thứ nhất là “lời đẹp”, thứ hai là “đề tài đẹp”, thứ ba là “thơ khác với các thể văn khác ở chỗ thơ in sâu vào sự ghi nhớ”. Theo Nguyễn Đình Thi, cả ba cách nhìn nhận về thơ đều có phấn phiến diện, vì trong thực tiền thơ ca đã chứng minh đi trái lại với tất cả các điều đó. Hình thức nhưng tác giả lí luận rất xác đáng, lột tả được những hiện thực về các tác giả sáng tác thơ hiện nay “Thi sĩ ngày nay ko đi tìm cái muôn thuở viễn vông bên ngoài cuộc sống thực của con người”, qua đây tác giả muốn nhấn mạnh rằng đề tài làm thơ cần phải sát thực tiễn hơn, nhiều chủng loại hơn ko nên chỉ lấy một đề tài nào đó làm kim chỉ nam để sáng tác từ đầu chí cuối.

    “Thơ là tiếng nói của tâm hồn”. Theo tác giả, hình ảnh trong là hình ảnh của cuộc sống trong tâm hồn con người trong một cảnh hay một tình huống. Thơ phản ánh tâm hồn của con người, là tiếng nói chân thực xuất phát từ tâm can, thi sĩ mượn câu từ, hình ảnh trong thơ để nói lên tiếng nói của tâm hồn nhưng đôi lúc những lời trực tiếp ko thể diễn tả được nhưng phải gián tiếp qua các hình ảnh trong thơ.

    Nguyễn Đình Thi luận về những đặc trưng cơ bản của thư từ hình ảnh cho tới tư tưởng, xúc cảm và cái thực trong thơ: Hình ảnh thơ là hình ảnh của cuộc sống trong tâm hồn con người trong một cảnh hay một tình huống đó là những hình ảnh ko hề phù phiếm, cầu kì nhưng đó những hình ảnh thực được lột tả từ chính những tâm hồn người nghệ sĩ “Thơ là nơi tư tưởng, tự tình vấn vít với hình ảnh như hồn với xác để tạo ra cái biết toàn thể, biết bằng tất cả tâm hồn, ko phải chỉ biết bằng ý niệm, bằng ý thức”.

    Cái thực trong thơ được tác giả khẳng định “Thực trong thơ là tìm được những hình ảnh sống, những hình ảnh có sức thu hút và thuyết phục người đọc”; Cái thực ở đây là những hình lí luận thuyết phục người đọc, ko bị rập khuân vào những gì được xây dựng trước. “Hình ảnh của thơ vừa làm ta ngạc nhiên, vừa đã quen với chúng ta tự bao giờ”. Cái thực làm ta vừa thấy lạ vừa thấy quen nhưng lại mang lại cho ta cảm giác mới mẻ, khác thường.

    “Thơ là một thứ nhạc”,“Một thứ nhịp độ bên trong, một thứ nhịp độ của hình ảnh, ý tình”. Các câu chữ và tiếng trong thơ phải chau chuốt giàu hình tượng, giàu tính biểu cảm và súc tích, hơn hết là sự đa nghĩa của từ ngữ trong thơ. “Chữ và tiếng trong thơ, phải còn có một trị giá khác, ngoài trị giá ý niệm”. tác giả muốn nhắc tới tính đa nghĩa trong thơ, từ câu chữ trong thơ nhưng gợi cho người đọc tới những hàm nghĩa khác. “Mỗi chữ như một ngọn nến đang cháy, những ngọn nến đấy xếp lên nhau thành một vùng sáng chung,…Ý thơ ko những trong những chữ, nó vây bọc xung quanh”.

    Thơ mang ý nghĩa biểu đạt tình cảm thâm thúy nên “đường đi của thơ là tuyến đường đưa thẳng vào tình cảm, ko vòng vèo,…”. Qua đây mọi người có thấy được những khía cạnh cơ bản về thơ, Nguyễn Đình Thi kết luận rằng: “thơ là tổng hợp, kết tinh”. Tiếng nói thơ: là tiếng nói có hình ảnh có tư tưởng, có xúc cảm và tất cả đều xuất phát từ cái thực nhưng ra. Nguyễn Đình Thi quan niệm về thơ tự do, thơ ko vần.

    Tác giả xác nhận vai trò to lớn của luật thơ, vần cũng như nhịp thơ nhưng cũng khẳng định nhiều tác giả ko cần những luật những vân, nhịp đó vẫn thành công với thơ tự do, thơ ko vần. “Thiếu vũ khí đấy trận đánh gay go thêm nhiều, nhưng người làm thơ vẫn có thể thắng”. Khẳng định một cách cứng cáp rằng dù có dùng bất kỳ hình thức nào để diễn tả nhưng “miễn sao thơ diễn được đúng tâm hồn con người mới hiện nay”. Quan niệm về thơ của Nguyễn Đình Thi quan niệm về thơ tự do, thơ ko vần là xác đáng, bám sát thực tiễn với nền thơ ca đương thời.

    “Mấy ý tưởng về thơ” đã trình bày được sự tài hoa của Nguyễn Đình Thi trong nghệ thuật lập luận đưa dẫn chứng, sử dụng từ ngữ, hình ảnh… Tác giả sử dụng các luận điểm xác thực, chặt chẽ, rõ ràng. Vận dụng linh hoạt các giải pháp nghị luận như so sánh, phân tích,… Dẫn chứng thì xác thực, bám sát thực tiễn có tác dụng liên hệ thực tiễn cao. Từ ngữ chau chuốt, lựa chọn một cách tỉ mỉ. Lối viết giàu xúc cảm, giàu hình ảnh.

    Tác phẩm là bài viết vô cùng tiêu biểu trình bày con người và phong cách sáng tác của Nguyễn Đình Thi, bài viết cho người đọc cũng như những nhà văn thi sĩ khác rất nhiều ý nghĩa, đặc trưng là những khái niệm vô cùng mới mẻ, những trị giá vô cùng quý giá góp phần tạo nên sự phong phú, mới mẻ cho nền văn học Việt Nam.

Xem thêm: Soạn + Gợi ý Câu hỏi trên lớp bài Mấy ý tưởng về thơ

Tương tự là giainhat.vn đã vừa phân phối những gợi ý cơ bản cũng như một số bài văn mẫu Phân tích tác phẩm Mấy ý tưởng về thơ của Nguyễn Đình Thi để các em tham khảo và có thể tự viết được một bài văn mẫu hoàn chỉnh. Chúc các em học tốt môn Ngữ Văn !

Đăng bởi: giainhat.vn

Phân mục: Lớp 12, Ngữ Văn 12

[rule_{ruleNumber}]

Source: giainhat.vn
Categories: Giáo dục

Viết một bình luận