Phân tích đoạn đầu của bài thơ Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm (hay nhất)

Bạn đang gặp khó lúc làm bài Phân tích đoạn đầu của bài thơ Đất Nước? Đừng lo! Hãy tham khảo những bài văn mẫu đã được tuyển chọn và biên soạn với nội dung ngắn gọn, cụ thể, hay nhất của giainhat.vn dưới đây để nắm được cách làm cũng như bổ sung thêm vốn từ ngữ nhé. Chúc các bạn có một tài liệu hữu dụng!

Bài mẫu số 1: Phân tích đoạn đầu của bài thơ Đất Nước

    Cảm hứng về non sông, về tầm vóc đáng tự hào của nó là một cảm hứng vốn thân thuộc cùa thơ ca hiện đại thời kỳ từ 1945 tới 1975. Bất kỳ người nào cũng trông thấy rằng từ sau Cách mệnh tháng Tám, dân tộc, tổ quốc đã thực sự vững mạnh của Thánh Gióng. Đó chính là hiện thực, là tiền đề thẩm mĩ cất cánh cho những dòng xúc cảm đáng trân trọng về vóc dáng của con người Việt Nam, non sông Việt Nam. Là một thi sĩ trẻ, trưởng thành trong thời kì chống Mĩ cứu nước, nặng tình với non sông, người trí thức Nguyễn Khoa Điềm cũng góp riêng một tiếng nói của mình để khẳng định sự lớn dậy đó.

    Ông viết trường ca Mặt đường khát vọng nhưng âm điệu chính là những lời ngợi ca, những suy nghiệm sâu lắng về non sông, về thời đại. Dù mới mẻ, tiếng thơ của ông về chủ đề thân thuộc này cũng đã khẳng định một nhân dáng, một cách nghĩ, cách nhìn mới. Đọc đoạn trích từ câu đầu tới câu Làm nên non sông muôn thuở… ta dễ dàng tưởng tượng điều đó. 

    Điểm rất mới của Nguyễn Khoa Điềm là nhắc đến tới một đề tài rất nói chung, nếu ko muốn nói là trừu tượng, đề tài non sông, nhưng những hình ảnh thơ, chất liệu cụ để dựng nên tầm vóc đó lại rất cụ thể, thân thiện. Để nói lên sự hiện hữu cùa non sông này ở chiều sâu của thời kì, chiều rộng của ko gian, trong đoạn mở đầu, ông đã tập trung sử dụng rất nhiều hình ảnh hết sức cụ thể, thân thiện đầy thân yêu nhưng lại có sức liên tưởng mãnh liệt và tính nói chung cao. Đó là đoạn từ câu thơ thứ nhất tới câu Đất Nước có từ ngày đó. Đặc trưng, ông nối kết để tạo nên mạch thơ nói về sự hiện hữu của non sông bằng điệp từ có. Điệp từ này đã nối kết những hình ảnh tưởng chẳng liên quan gì với nhau thành một khối ko thể tách rời, khẳng định sự hiện hữu vừa có tính truyền thống vừa đầy ân tình sâu nặng của non sông như một nét riêng ko thể hòa lẫn. Ta hãy nghe thi sĩ bộc lộ suy nghĩ của mình.

Lúc ta lớn lên Đất Nước đã có rồi


Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa…” mẹ thường hay kể

Đất Nước mở đầu với miếng trầu hiện giờ bà ăn

Đất Nước lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc

Tóc mẹ thì bới sau đầu

Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn

Cái kèo, cái cột thành tên

Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, dần, sàng

Tổ quốc có từ ngày đó…

    Đọc đoạn thơ, ta ko thế ko chú ý tới những hình ảnh thơ đầy sức tưởng tưởng của tác giả về sự hiện hữu của non sông. Mỗi hình ảnh lại gợi một sự hiện hữu nhằm khẳng định nét riêng ko trộn lẫn của non sông này. Hình ảnh, với tiếng nói Ngày xửa ngày xưa một tiếng nói mở đầu cho những câu chuyện cổ tích, hình ảnh người bà – thi sĩ muốn nói rằng non sông này đã tồn tại từ lâu đời, tồn tại từ thuở Mang gươm đi giữ nước – Nghìn năm thương nhớ đất Thăng Long, cái thuở Nam quốc sơn hà. Từ đó, non sông lớn lên với những phong tục, cốt cách của một dân tộc đậm tình, đậm nghĩa nhưng cũng sẵn sàng xả thân lúc Tổ quốc lâm nguy. Thân yêu thân thiện biết bao lúc non sông hiện hữu vừa thật nhỏ nhoi, lại vừa thật tình cảm nơi miếng trầu. hiện giờ bà ăn. Ở đây, sức liên tưởng thật thông minh, đầy ắp những nét đẹp về phong tục, tập quán, bản sắc quê hương:

Tóc mẹ thì bới sau đầu

Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn

    Ở đó, có những bàn tay, những trái tim, những con người chăm chỉ chịu thương chịu thương chịu khó, lam lũ chăm chỉ, một nắng hai sương. Đặc trưng ở đó, có sự tồn tụ hiện hữu có lúc phải được đánh đổi bằng máu xương, mồ hôi, nước mắt của cả một dân tộc luôn cần phải rũ bùn đứng dậy tự khẳng định mình.

Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, dần, sàng

Tổ quốc có từ ngày đó…

    Cũng trong đoạn thơ này, ngoài hình ảnh là việc sử dụng những từ xưng hô tạo một quan hệ tình cảm đầy máu thịt của tập thể người Việt. Hình như với cách gọi này, tất cả như quây quần, tụ hội, kết đoàn, châu tuần chung một dòng máu, một huyết thống Rồng – Tiên. Đó là từ mẹ, từ cha, từ bà, dân mình quá đỗi ngọt ngào trong những cách xưng hô đượm đà, mang dẩy bản sắc Việt Nam đó. Chúng tạo nên một phong vị, một sức gợi đầy thẩm mĩ về Đất Nước, con người Việt Nam, thân ái, thủy chung, giàu truyền thống, giàu tình nghĩa, đạo lí làm người. Ở đoạn hai, tác giả lại ngẫm nghĩ, chiêm nghiệm về những điều đã tạo nên non sông, hướng người đọc tới những khái niệm rất riêng rất chung về non sông.

Đất là nơi anh tới trường Nước là nơi em tắm

Tổ quốc là nơi ta hò hứa hẹn

Tổ quốc là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm

    Khái niệm đó vừa thật lạ mắt lại vừa giàu chất suy tưởng. Hóa ra non sông ko phải là một cái gì cao xa, trừu tượng. Nó tồn tại nơi mọi người, nơi anh nơi em, nơi tình yêu, nơi em đà trót đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm. Tổ quốc tương tự lẽ nào ko là hình ảnh thiêng liêng, đầy trân trọng và mật thiết với mỗi chúng ta?

    Ở đây, sự mật thiết lại càng mật thiết hơn lúc hình ảnh non sông đó hiện lên qua những truyền thuyết lộng lẫy nhưng sâu lắng. Đó là nơi Con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc – con cá ngư ông móng nước biển khơi, là nơi Lạc Long Quân và Âu Cơ sinh ra trăm trứng, mở rộng cương vực về biển, về rừng.

Đất là nơi chim về

Nước là nơi rồng ở

Lạc Long Quân và Âu Cơ

Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng

    Đó là nơi biết giữ gìn đạo nghĩa Uống nước nhớ nguồn như giữ gìn con ngươi của mắt mình.

Dặn dò con cháu chuyện ngày mai

Hằng năm ăn đâu, làm đâu

Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ

    Đó là nơi mọi người ko tiếc máu xương cùng kết đoàn nhất trí để hóa thân cho dáng hình xứ sở, để làm nên Đất Nước muôn thuở. Tổ quốc đó còn biết ước mơ,còn biết khát khao, còn biết sống và ấp ủ bằng hơi thở bình yên, lòng nhân ái:

Lúc hai đứa cầm tay

Đất Nước trong chúng ta hài hòa nồng thắm

Lúc chúng ta cầm tay mọi người

Đất Nước, vẹn tròn, to lớn

Mai này con ta lớn lên

Con sẽ mang Đất Nước đi xa

Tới những tháng ngày mộng mơ

    Có thể khẳng định rằng, sức mạnh của đoạn thơ là do có rất nhiều hình ảnh, phong phú, nhiều chủng loại. Tất cả lại được diễn tả với một giọng thơ hết sức tự nhiên, ko ồn ĩ của hình thức thơ – văn xuôi, thơ tự do làm cho hiệu quả thẩm mĩ càng lớn. Điều đáng nói là từ những hình ảnh đó, với sức suy tưởng lo lắng của một trí thức trẻ khả năng gợi mở, vang ngân, liên tưởng của thơ càng lớn. Nó đủ sức để nói chung một cách đầy đủ tầm vóc, thế đứng, dáng đứng của một Đất Nước trong chiều hướng đó thật trầm lắng, đáng tự hào về chiều sâu lịch sứ, chiều dài và chiều sâu của thời đại. Đó là một khối thống nhất của quá khứ, hiện nay, tương lai. Một vẻ đẹp nói như Tố Hữu:

Ta đứng dây mắt nhìn bốn hướng

Trông lại nghìn xưa trông tới ngày mai

Trông Bắc trông Nam trông cả địa cầu.

    Ko nghi ngờ gì nữa, đoạn trích Đất Nước của trường ca Mặt đường khát vọng xứng đáng là một khúc ca sử thi, hoành tráng đầy chất thơ về quê hương, non sông và con người Việt Nam.

Bài mẫu số 2: Phân tích đoạn đầu của bài thơ Đất Nước

    Đọc đoạn thơ, ta ko thế ko chú ý tới những hình ảnh thơ đầy sức tưởng tưởng của tác giả về sự hiện hữu của non sông. Mỗi hình ảnh lại gợi một sự hiện hữu nhằm khẳng định nét riêng ko trộn lẫn của non sông này. Hình ảnh, với tiếng nói Ngày xửa ngày xưa một tiếng nói mở đầu cho những câu chuyện cổ tích, hình ảnh người bà – thi sĩ muốn nói rằng non sông này đã tồn tại từ lâu đời, tồn tại từ thuở Mang gươm đi giữ nước – Nghìn năm thương nhớ đất Thăng Long, cái thuở Nam quốc sơn hà. Từ đó, non sông lớn lên với những phong tục, cốt cách của một dân tộc đậm tình, đậm nghĩa nhưng cũng sẵn sàng xả thân lúc Tổ quốc lâm nguy. Thân yêu thân thiện biết bao lúc non sông hiện hữu vừa thật nhỏ nhoi, lại vừa thật tình cảm nơi miếng trầu. hiện giờ bà ăn. Ở đây, sức liên tưởng thật thông minh, đầy ắp những nét đẹp về  phong tục, tập quán, bản sắc quê hương:

    Ở đây, sự mật thiết lại càng mật thiết hơn lúc hình ảnh non sông đó hiện lên qua những truyền thuyết lộng lẫy nhưng sâu lắng. Đó là nơi Con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc – con cá ngư ông móng nước biển khơi, là nơi Lạc Long Quân và Âu Cơ sinh ra trăm trứng, mở rộng cương vực về biển, về rừng.

Đất là nơi chim về

Nước là nơi rồng ở

Lạc Long Quân và Âu Cơ

Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng

Đó là nơi biết giữ gìn đạo nghĩa Uống nước nhớ nguồn như giữ gìn con ngươi của mắt mình.

Dặn dò con cháu chuyện ngày mai

Hằng năm ăn đâu, làm đâu

Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ

    Đó là nơi mọi người ko tiếc máu xương cùng kết đoàn nhất trí để hóa thân cho dáng hình xứ sở, để làm nên Đất Nước muôn thuở. Tổ quốc đó còn biết ước mơ,còn biết khát khao, còn biết sống và ấp ủ bằng hơi thở bình yên, lòng nhân ái:

Lúc hai đứa cầm tay 

Đất Nước trong chúng ta hài hòa nồng thắm

Lúc chúng ta cầm tay mọi người

Đất Nước, vẹn tròn, to lớn

Mai này con ta lớn lên

Con sẽ mang Đất Nước đi xa

Tới những tháng ngày mộng mơ

    Có thể khẳng định rằng, sức mạnh của đoạn thơ là do có rất nhiều hình ảnh, phong phú, nhiều chủng loại. Tất cả lại được diễn tả với một giọng thơ hết sức tự nhiên, ko ồn ĩ của hình thức thơ – văn xuôi, thơ tự do làm cho hiệu quả thẩm mĩ càng lớn. Điều đáng nói là từ những hình ảnh đó, với sức suy tưởng lo lắng của một trí thức trẻ khả năng gợi mở, vang ngân, liên tưởng của thơ càng lớn. Nó đủ sức để nói chung một cách đầy đủ tầm vóc, thế đứng, dáng đứng của một Đất Nước trong chiều hướng đó thật trầm lắng, đáng tự hào về chiều sâu lịch sứ, chiều dài và chiều sâu của thời đại. Đó là một khối thống nhất của quá khứ, hiện nay, tương lai. Một vẻ đẹp nói như Tố Hữu:

Ta đứng dây mắt nhìn bốn hướng

Trông lại nghìn xưa trông tới ngày mai

Trông Bắc trông Nam trông cả địa cầu.

    Ko nghi ngờ gì nữa, đoạn trích Đất Nước của trường ca Mặt đường khát vọng xứng đáng là một khúc ca sử thi, hoành tráng đầy chất thơ về quê hương, non sông và con người Việt Nam.

Bài mẫu số 3: Phân tích đoạn đầu của bài thơ Đất Nước

    Đoạn Đất Nước trích gần chọn chương V của trường ca Mặt đường khát vọng, trình bày khá tập trung những cảm nhận thâm thúy và có phần mới mẻ về non sông của thi sĩ Nguyễn Khoa Điềm. Nếu ko đọc kĩ trọn vẹn trường ca Mặt đường khát vọng dễ nhầm tưởng rằng dường như chương V này ko nhắc đến trực tiếp tới các vấn đề của thanh niên trí thức miền Nam, ko nói tới hiện thực sôi động trong trận chiến đấu trong các thành thị miền Nam thời Mĩ – Ngụy, do đó nó ko thật gắn bó chặt chẽ với toàn thể tác phẩm. Song, thực ra chương này lại là hạt nhân quan trọng nhất của tác phẩm: Sự ý thức về non sông, về nhân dân đâ dẫn tới sự ý thức về trách nhiệm của thế hệ trẻ, trong trận chiến tranh oanh liệt vì non sông, vì nhân dân.

    Trong văn học Việt Nam, non sông vốn là một đề tài lớn. Điều đó có thể giảng giải bằng đặc điểm quá trình lịch sử đấu tranh sống sót của dân tộc. Trải qua hàng nghìn năm phải liên tục tranh đấu giữ giàng non sông, hơn người nào hết, người Việt Nam xoành xoạch gắn bó sâu nặng với non sông, với đồng bào. Trong văn học viết thời phong kiến đã có những tuyệt bút viết về non sông như bài thơ Thần được tương truyền của Lý Thường Kiệt, Bài cáo bình Ngô của Nguyễn Trãi. Từ sau Cách mệnh tháng Tám, đề tài này thường xuyên xuất hiện trong văn học: Nguyễn ĐìnhThi viết bài Tổ quốc nổi tiếng chủ yếu thời kì chống Pháp. Cùng thế hệ với Nguyễn Khoa Điềm, Nguyễn Duy, Thanh Thảo, Hữu Thỉnh… đều có những tác phẩm trình bày đề tài non sông, ở đề tài này, các tác giả ghi nhận những thành công nhất mực. Nhưng đoạn trích Đất Nước nói riêng, và trường ca Mặt đường khát vọng nói chung vẫn chiếm được thiện cảm của người đọc bời thi sĩ Nguvễn Khoa Điềm đã mang tới cho đề tài này một số nội dung có phần mới mẻ và một cách phô diễn khá lạ mắt, quyến rũ, ko giống bất kì cây bút nào đi trước.

    Cảm nhận về non sông của Nguyễn Khoa Điềm mở đầu thật bình dị. Dưới cách nhìn và cảm nhận cùa thi sĩ trẻ (lúc viết trường ca này Nguyễn Khoa Điềm mới 28 tuổi, nhưng có học vấn cử nhân văn khoa), non sông là những gì vô cùng thân thiện, bình dị, gắn thật sâu nặng với mỗi con người, mỗi gia đình. Tổ quốc hiện diện từng giây, từng phút trong cuộc sống thường nhật vừa là trừu tượng, song lại hết sức cụ thể đối với từng thành viên. Theo tác giả, non sông chẳng có gì xa lạ. Tổ quốc có trong những câu chuyện nhưng mỗi bà mẹ thường kể cho con nghe hay mở đầu bằng câu “Ngày xửa ngày xưa..”. Tổ quốc còn là những tập quán lưu giữ từ nghìn đời nay, biểu lộ ở miếng trâu bà ta vẫn ăn, hay thói quen “bới tóc sau đầu” của mẹ. Tổ quốc còn là mối quan hệ thủy chung son sắt giữa người với người cùng sống trên dải đất Việt Nam này Điều này, trước hết được chứng minh bằng quan hệ vững bền trước sau của mẹ với cha – của vợ với chồng. Trong căn nhà đơn sơ, bao thế hệ người Việt Nam đã sinh con đẻ cái, cần mẫn, lam lũ sớm trưa ko bao giờ thiếu mái rạ, cây tre. Trong căn nhà rất đỗi quen thói đó ko thể thiếu cái kèo, cái cột… Đây cũng chính là Đất Nước!

    Cái mới lạ, sức quyến rũ ở đoạn thơ này chính là cách nói hết sức bình dị cùa thi sĩ. Điều này đã khơi dậy trong tiềm thức sâu xa của người đọc những kì niệm, những ấn tượng về một quê hương Việt Nam, con người Việt Nam thân thuộc thân thiện nhưng bất kì một người đọc nào cũng đã từng chứng kiến khiến họ ko khỏi bổi hổi xao xuyến trông thấy: Trong non sông có một phần máu thịt của mình.

    Tiếp tục mạch cảm hứng ở khổ đầu, tới khổ thơ tiếp theo, nhiều lúc Nguyễn Khoa Điềm tách riêng hai yếu tố đất và nước. Đất Nước chính là sự hợp thành của hai yếu tố đất và nước. Nó luôn thân thiện với cuộc sống mỗi người:

Đất là nơi anh tới trường

Nước là nơi em tắm

Đất Nước là nơi ta hò hứa hẹn

Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm

Đất là nơi con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc

Nước là nơi con cá ngư ông móng nước biển khơi

    Tiếp theo, thi sĩ cảm nhận non sông qua độ dài vô tận của “thời kì đằng đẵng” lẫn độ dài vô tận của “ko gian mênh mông”. Và thời kì ko chỉ dài nhưng điều quan trọng hơn là trên nền thời kì đó đã có bao biến thiên lịch sử vừa chân thực vừa phảng phất huyền thoại. Đồng bào ta vẫn tự hào là con Rồng cháu Tiên, cha là Lạc Long Quân và mẹ là bà Âu Cơ. Tương tự thời kì chủ yếu được cảm nhận trong chiều sâu của lịch sử tạo nên và tăng trưởng của non sông, của dân tộc. Ko gian vừa là núi cao sông rộng, muôn trùng núi bạc, mênh mang biển khơi, lại vừa là nơi sinh sống của bao nhiêu người Việt Nam từ thế hệ này qua thế hệ khác:

Những người nào đã khuất,

Những người nào hiện giờ,

Yêu nhau và sinh con đẻ cái,

Gánh vác phần người đi trước để lại.

Dặn dò con cháu chuyện ngày mai,

Hằng năm ăn đâu làm đâu.

Cũng biết cúi đầu nhở ngày giỗ tổ.

    Tổ quốc gắn bó thân thiết với mỗi con người, lúc tuổi thơ dại (“Đất là nơi anh tới trường – Nước là nơi em tắm”) cũng như lúc ta lớn hơn bước vào đời “Yêu nhau và sinh con đẻ cái”).

    Bởi vậy, như một thế tất, mỗi thành viên phải có nghĩa vụ đối với non sông. Nhờ sự dẫn dắt ở phần trên, nhờ xúc cảm tâm thành, lời nhắn nhủ có vẻ như là “hô khẩu hiệu” của tác giả, ở phần sau được người đọc chấp nhận một cách khá tự nhiên, rất ít có cảm giác sống sượng.

Em ơi em,

Đất Nước là máu xương của mình,

Phải biết gắn bó và san sẻ,

Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở

Làm nên Đất Nước muôn thuở…

    Tương tự, non sông được cảm nhận một cách khá phong phú, có sự liên kết hài hòa trên nhiều lĩnh vực: những phong tục lâu đời, những truyền thống văn hóa, giữa ko gian và thời kì, giữa tư nhân và tập thể, giữa cái to lớn, hùng vĩ với những sinh hoạt thường nhật của mỗi một con người. Nếu một số tác phẩm trước đây, non sông được biểu lộ bằng một giọng điệu trang trọng, uy nghi, chủ yếu với những hình ảnh lớn lao, thì ở Mặt đường khát vọng non sông được trình bày bằng những hinh ảnh thân thiện với một giọng thơ thiết tha lắng đọng, ý thơ tăng trưởng một cách khá tự do, tự nhiên: nhưng đoạn thơ vẫn đảm bảo được kết cấu hợp pháp.

    Điều đặc trưng đáng xem xét là tác giả đã sử dụng một cách hết sức linh hoạt, thông minh vốn hiểu biết phong phú về văn hóa dân gian. Chẳng hạn, muốn diễn tả ý tưởng non sông ta có từ lâu đời, tác giả cho người đọc liên tưởng tới kho tàng truyện cố tích. Truyện cổ tích thường bắt đẩu bằng lời kế Ngày xửa ngày xưa… Tiếp tới thi sĩ giúp người đọc nhớ tới truyện Trầu cau bất hủ bằng câu: “Tổ quốc mở đầu với miếng trầu hiện giờ bà ăn”. Và mấy người nào ko nghĩ tới truyền thuyết Thánh Gióng, lúc đọc câu thơ “Tổ quốc lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc”. Còn câu “Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn” chính là sự vận dụng tuyệt vời câu ca dao từng làm rung động con tim bao người Việt Nam:

Tay nâng chén muối đĩa gừng

Gừng cay muối mặn, xin đừng quên nhau

    Song, cũng có lúc tác giả trích nguyên văn một số câu dân ca:

Con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạ

Con cá ngư ông móng nước biển khơi…

    Cho dù chỉ sử dụng ý trong ca dao trong các truyện dân gian, hay là trích nguyên văn, nhìn chung Nguyễn Khoa Điềm đều tạo nên được nhừng câu thơ mới, những ý thơ mới. Những ý thơ này gắn bó một cách khá chặt chẽ với nhau. Chẳng hạn, đang nói chuyện “ngày xưa ngày xưa”… thi sĩ chuyển đột ngột tới chuyện hiện giờ (Đất là nơi anh tới trường – Nước là nơi em tắm). Rồi từ đó, tác giả lại dẫn người đọc vào toàn cầu xa xưa với dân ca và truyền thuyết (truyện Sự tích trăm trứng, dân ca xứ Huế…).

    Cách diễn tả đó khá khơi gợi trí tưởng tượng người đọc. Các yếu tố văn hóa dân gian đã góp phần ko nhỏ biểu lộ tư tưởng then chốt của đoạn trích Đất Nước. Đồng thời nó tạo được ở người đọc ấn tượng thâm thúy về một non sông Việt Nam phong phú, sống động lạ thường, muôn màu muôn vẻ, trải dài theo ko gian và thời kì, thân thiện thân thiết với từng con người Việt Nam.

    Ngày nay đọc lại đoạn trích này, chúng ta càng thấy rõ phần nào những góp sức của Nguyễn Khoa Điềm đối với sự tăng trưởng của thơ ca thời chống Mĩ. Sự dồi dào trong xúc cảm và chiều sâu trí tuệ đã làm cho đoạn thơ có chất chính luận trên đây ít bị cũ kĩ theo thời kì, có phần tránh được só phận cùa một sô bài thơ cùng thời.

Bài mẫu số 4: Phân tích đoạn đầu của bài thơ Đất Nước


    Năm 1974, Nguyễn Khoa Điềm – một trong những thi sĩ tiêu biểu cho thế hệ thi sĩ trẻ trong những năm kháng chiến chống Mỹ, viết trường ca ” Mặt đường khát vọng”. Bản trường ca viết về sự thức tỉnh của tuổi xanh ở các thành thị bị tạm chiếm ở Miền Nam, nhận rõ được gương mặt xâm lược của đế quốc Mĩ, hướng về nhân dân, ý thức được sứ mệnhcủa thế hệ mình: đứng lên, xuống đường hoà nhập với trận chiến đấu của dân tộc. Doạn trích “Đất Nước” trích phần đầu chương V của trường ca là đoạn thơ hay nhất nhiều suy tư xúc cảm dồn nén về tư tưởng “non sông của nhân dân”

    Quả thực cả đoạn thơ là những lời tâm tình ngọt ngào, lắng đọng nhưng thâm thúy thấm thía; là nhưnghx khám phá về non sông của nhân dân trên nhiều phương diện. Bình giảng 9 câu đầu đoạn trích ta sẽ thấy được nhận thức của tác giả về non sông theo phương diện văn hoá.

    Lúc này dường như tác giả tập trung trả lời câu hỏi: ” non sông có từ lúc nào?”. Đúng vậy mọi non sông đều có lịch sử, bề dày văn hoá riêng, nhưng thi sĩ lại khám phá nó bằng những phương diện không giống nhau. Nguyễn Trãi thì coi:

” Như nước Đại Việt ta từ trước

Vốn xưng nền văn hiến đã lâu

Núi sông cương vực đã chia, phong tục Bắc Nam cũng khác.

Từ Triệu, Đinh,Lí, Trần, bao đời xây nền độc lập…”

    Còn với Nguyễn Khoa Điềm, ông ko gắn lịch sử non sông với một thời khắc lịch sử cụ thể hay một thời kì trong quá khứ nhưng lại có một cách giảng giải đầy ngụ ý: ” Lúc ta lớn lên non sông đã có rồi”. Chẳng phải lúc chúng ta sinh ra non sông đã tồn tại từ lâu, con người Việt Nam sinh ra trong lòng nước Việt. Vậy thì non sông ta tạo nên từ bao giờ?. Đó là lúc tập thể dân cư người Việt có bản sắc văn hoá, phong tục tập quán riêng. điều đó trình bày bằng những câu chuyện cổ tích, mở đầu ” ngày xửa ngày xưa….”, hay kể từ những cái vô cùng thân thuộc: “Tổ quốc có từ miếng trầu bà ăn….”

    Người nào trong mỗi chúng ta chẳng có một thời thơ ấu, nũng nịu đòi mẹ kể chuyện, những câu chuyện cổ tích đã đi vào lòng mỗi con người Việt Nam từ tấm nhỏ. Những câu chuyện luôn kể từ câu : ngày xửa ngày xưa, xưa lắm rồi….Những câu chuyện luôn là niềm ước mơ về một cuộc sống no đủ yên bình, là những phong tục tập quán, những tình cảm gia đình thôn ấp thân yêu . Tổ quốc có trong những câu chuyện đó. Người nào trong chúng ta cũng kiên cố biết câu chuyện ” Trầu cau”, biết tình nghĩa đặm đà trong mỗi miếng trầu bấy giờ bà ăn, là vong linh là bản sắc lạ mắt của đất Việt.

Tổ quốc kể từ đó……..

    Nhưng non sông đâu chỉ mở đầu trong cảnh yên bình no ấm nhưng nó lớn lên từ trong vất vả, đau thương cùng những cuộc hành trình, trường chinh ko nghỉ:

“Tổ quốc lớn lên…..

…..

xay, giã, dần, sàng…”

    Có nhẽ hình ảnh biểu tượng cho dân tộc Việt Nam là hình ảnh cây tre, một loại cây có sức sống mãnh liệt ” nòi tre đâu chịu mọc cong, chưa lên đã thẳng như chông lạ thường” ( Tre Việt Nam, Nguyễn Duy). Nó ham ánh sáng và thẳng thắn như tính cách con người Việt Nam. Lúc tầm thường chở che thôn ấp, lúc có quân thù thì thành vũ khí đuổi giặc. Hình ảnh Thánh Gióng gãy gậy sắt nhổ tre nhưng đánh giặc đã chứng minh rằng cây tre là biểu tượng sức mạnh của con người Việt Nam. Dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc, bởi vì thù này ắt hẳn còn lâu. Trồng tre nên gậy, gặp đâu đánh đó, nó gợi ta liên tưởng tới đoạn đường trường 4000 năm chìm trong máu lửa của một dân tộc quật cường luôn phải đương đầu với những quân địch tàn bạo nhất quyết bảo vệ tới cùng nòi giống xứ sở mình.

    Đất Nước là một chủ đề xuyên suốt bao trùm lên các tác phẩm trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Các thi sĩ nhà văn bằng tình cảm công dân đã có nhiều phát hiện mới mẻ lạ mắt về Tổ quốc, nhân dân. Tổ quốc thường được soi chiếu từ phương diện lịch sử chống ngoại xâm, được nói chung bằng những hình tượng kỳ vĩ, khai thác triệt để chất sử thi hoành tráng. Trong dòng chủ lưu đó, Nguyễn Khoa Điềm đã chọn lựa cách trình bày riêng của mình, bằng trải nghiệm tuổi xanh, bằng tận tình cách mệnh và cả bằng vốn tri thức được tập huấn bài bản từ mái trường xã hội chủ nghĩa, tạo nên chiều sâu của hình tượng Đất Nước, hoà mạch thơ chính luận – trữ tình.

    Trả lời cho câu hỏi: “Đất Nước là gì? Đất Nước từ đâu ra?”, thi sĩ đã mở đầu bằng những kí ức tuổi thơ để tưởng tượng ra một sự tồn tại của Đất Nước trong nhận thức và tình cảm tự nhiên nhất của con người. Những vẻ đẹp được khơi lên từ mạch tâm tình, thấm đẫm hơi thở ca dao dân ca, huyền tích sử thi của dân tộc. Cái hay của phần mở đầu chương Đất Nước chính là sự xuất hiện của hàng loạt những hình ảnh có ý nghĩa biểu tượng nhưng rất thân thiện:

Tóc mẹ thì búi sau đầu

Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn

Cái kèo cái cột thành tên

Hạt gạo phải một nắng hai sương xay giã dần sàng

Đất Nước có từ ngày đó…

    Sức gợi từ những hình ảnh đã dựng lên cả một ko gian văn hoá truyền thống, mang theo hơi thở tâm tình của ca dao “gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau” thấm thía tình nghĩa thủy chung. Mạch nguồn đó tiếp tục với quá trình trưởng thành của từng tư nhân, từ thuở cắp sách tới trường tới khoảnh khắc rung động đầu đời

    Mở đầu cho dòng suy tưởng, Nguyễn Khoa Điềm nhận thức về sự tồn tại trong khoảng thời gian dài của non sông trong suốt “thời kì đằng đẵng” bốn nghìn năm văn hiến. Thi nhân khẳng định:

Lúc ta lớn lên non sông đã có rồi.

Tổ quốc có trong những cái “ngày xửa ngày xưa”… mẹ thường hay kể.

    Âm hưởng của lời thơ lắng đọng như giọng kể chuyện tâm tình thủ thỉ giữa những kẻ thân yêu, gợi ra ở người nghe dòng liên tưởng trôi về một thời quá khứ xa xăm, trong đó trầm tích bao huyền sử tự hào về cuộc sống tranh đấu của ông cha. Thi sĩ đã sử dụng thi pháp tuyệt vời ở câu thơ bỏ ngỏ. Sau trạng ngữ chỉ thời kì “Ngày xửa ngày xưa”…, lời kể của mẹ được chuyển sang cho người đọc tự liên tưởng tưởng tượng về bao hình tượng đẹp một thời làm xôn xao tuổi mộng vàng như Thánh Gióng, Trần Quốc Toản, Mai An Tiêm… Cả một nền văn hoá, văn học dân gian với bao thần thoại, truyền thuyết phong phú làm sao có thể gói trọn trong mấy vần thơ. Thi nhân như trao cho người đọc chiếc chìa khoá để tự mình khám phá cái kho tàng văn hoá phong phú tổ tiên trao lại. Lần về mảnh vườn cổ tích đó, những người nào có lòng kiên cố sẽ tự mình chắt chiu được những giọt mật nhưng bồi dưỡng tâm hồn thiện chân, tìm tới một lẽ sống đẹp.Truy tìm về cội nguồn Đất Nước, khó người nào có thể xác định sáng tỏ cái tháng ngày khởi thuỷ của nó, cho dù là nhà khảo cổ hay sử gia. Nguyễn Khoa Điềm lại xác định cái buổi thuở đầu đó qua một nét sống giản dị nhưng đặm đà của những người mẹ, người bà Việt Nam:

Đất Nước mở đầu với miếng trầu hiện giờ bà ăn

Đất Nước lớn lên lúc mình biết trồng tre nhưng đánh giặc

    Ko người nào lấy tiêu chuẩn đo lường của nhà khoa học để hoạch hoẹ thi nhân. Nguyễn Khoa Điềm khẳng định chân lí bằng một trực cảm thiên tài để lí giải một cách cụ thể sinh động về sự khởi nguyên và tăng trưởng của non sông qua hình tượng miếng trầu, cây tre. Những hình tượng tầm thường thân thuộc trong đời sống của nhân dân Việt Nam, nhưng mãi cho tới lúc Nguyễn Khoa Điềm phát biểu, cái chân lí ngỡ là hiển nhiên đấy, người đọc lắng lại một khoảnh khắc, sau đó ngớ ra bao điều thú vị. Bởi lẽ, thẩm thấu vào các tế bào mỏng manh đó, là những mối quan hệ tình nghĩa truyền thống đẹp của con người Việt Nam.Trong tục cúng lễ, miếng trầu quả cau là biểu tượng cho tấm lòng thành của con cháu gửi tới hồn thiêng những bậc đã khuất, là nhịp cầu giao cảm với tiền nhân. Miếng trầu gợi ra huyền sử tình yêu, nói lên mối quan hệ vợ chồng chung thuỷ, nghĩa anh em Tân – Lang trọn vẹn. Và có nhẽ từ đó, miếng trầu trở thành vật biểu tượng cho tình yêu và hôn nhân. Miếng trầu giúp dẫn mối tìm nhau, để cho con người phải lứa nên duyên, là yếu tố tạo nên bao đôi uyên ương chắp cánh chung cành. Để rồi lúc họ về già, thư thả nhai miếng trầu, nhớ buổi thanh xuân tình nồng nghĩa đượm, nhưng đột nhiên nở nụ cười toại nguyện chuyện tình xưa.

    Thi sĩ lại liên tưởng song hành về sự vững mạnh của non sông từ buổi “dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc”. Tổ quốc Việt có điều kiện thổ nhưỡng thích hợp tạo điều kiện cho cây tre sinh sôi tăng trưởng khắp mọi miền của Tổ Quốc, đem lại một màu xanh mênh mang cho quê hương. Nguyễn Duy cũng từng trằn trọc về những phẩm chất kì lạ của cây tre Việt :

Tre xanh xanh tự bao giờ?

Chuyện ngày xưa đã có bờ tre xanh

Thân gầy guộc lá mỏng manh

Nhưng sao nên luỹ nên thành tre ơi?

Ở đâu tre cũng xanh tươi

Cho dù đất sỏi đất vôi bạc màu?

    Cây tre hiền lành trên mỗi làng quê. Nó như là sự đồng hiện những phẩm chất thỉnh thoảng ngỡ là đối lập trong cốt cách con người Việt Nam: thực thà chất phác, phúc hậu thuỷ chung, yêu chuộng hoà bình như cây tre mềm mại để hoá thành những đồ vật xinh xẻo trong cuộc sống con người: nhỏ nhắn như cây tăm, đôi đũa; êm ái như chiếc nôi ru ta lớn lên vào đời; yên ổn vững chắc như “cái kèo cái cột thành tên”, làm nên ngôi nhà tổ ấm cho mọi gia đình đoàn viên bên nhau; siêng năng tích góp mỡ màu dồn thành sự sống như Nguyễn Duy so sánh:

Rễ siêng ko ngại đất nghèo

Tre bao nhiêu rễ bấy nhiêu chăm chỉ.

    Tới lúc cả dân tộc lên đường ra trận, quyết giành lại độc lập tự do, thì tre cũng đứng thẳng hiên ngang quật cường cùng chia lửa với dân tộc Việt , thậm chí “một cây chông cũng tiến công giặc Mỹ “, bởi “nòi tre đâu chịu mọc cong, chưa lên đã nhọn như chông lạ thường”.

    Từ những trị giá vật chất bình dị thân quen, Nguyễn Khoa Điềm gắn dòng suy tưởng tới con người nghìn đời trú ngụ, lao động, tranh đấu trên mảnh đất Việt để giữ gìn tu tạo mảnh đất thân yêu. Đó ko người nào khác là những người mẹ, người cha một đời kính trọng thuỷ chung, “thương nhau bằng gừng cay muối mặn”. Tình cảm tâm thành đó ko phải là lớp son phấn với “sắc màu lộng lẫy, sáo ngữ ồn ĩ”, nhưng là những nét duyên như búi tóc mẹ bới sau đầu gọn ghẽ ý nhị, đủ để làm cho con tim xao xuyến lúc gần nhau, và lúc xa thì ko bao giờ nguôi ngoai nhung nhớ, để rồi họ bật lên những câu ca dao nghe như muối xát tâm can:

Thiếp nhớ chàng tấm phên hư nuộc lạt đứt

Chàng nhớ thiếp lúc đắng nước nghẹn cơm

Ba trăng là mấy mươi hôm

Mai nam vắng trước chiều nồm quạnh sau.

    Nguyễn Khoa Điềm lại có một cách nhìn thấu triệt theo thời kì tổn hao lao động để kết tinh một hạt gạo trong sáng. Nó phải trải qua bao nắng sương vất vả gieo cấy, xay giã, giần sàng.Thắm vào trong hạt gạo nhỏ nhỏ đó là mồ hôi vị mặn nhọc nhằn của giai cấp nông dân. Nhiều người chỉ biết tận hưởng hững hờ nhưng quên đi lời dạy “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, nên Nguyễn Khoa Điềm đã khôn khéo nhắc nhở chúng ta nhai hạt cơm dẻo nên nhớ tới công lao của người làm ra nó, để ko làm họ buồn lòng phải cất lời nhắc nhở:

Người nào ơi bưng bát cơm đầy

Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần.

    Nguyễn Khoa Điềm thật tài tình, lúc ông cụ thể hoá khái niệm non sông trừu tượng lớn lao cả về chiều “thời kì đằng đẵng”, lẫn “ko gian mênh mông” vào trong những hình ảnh nhỏ nhỏ như hạt gạo, nhưng nhấp nhánh bao tầng ý nghĩa thâm thúy, có trị giá biểu tượng những nét thực chất và tinh hoa của dân tộc, của Đất Nước Việt Nam. Nhắc đến tới hạt gạo là nói tới nền kinh tế nông nghiệp đặc trưng, được quy định bởi điều kiện thổ nhưỡng thuận tiện của nước Việt. Nhân dân lao động gắn mình trong môi trường đất đai từ đời này từ trần khác, sẽ định hình nên những nét cốt cách của con người Việt . Họ yêu quý đất tới mức xem “Tấc đất tấc vàng”. Và vì vậy, họ sẵn sàng hiến thân vì non sông non sông như Chế Lan Viên từng xúc cảm:

Ôi Tổ Quốc ta yêu như máu thịt

Như mẹ cha ta như vợ như chồng

Ôi Tổ Quốc nếu cần ta chết

Cho mỗi ngôi nhà ngọn núi con sông

( Sao thắng lợi )

    Tính triết lý trong dòng suy tưởng của Nguyễn Khoa Điềm vừa thâm thúy vừa đầy sức thuyết phục. Chỉ vài dòng thơ ngắn và tinh tế, thi nhân đã đi tới một kết luận có tính khẳng định “Đất Nước có từ ngày đó …” và do nhân dân lao động tạo dựng nên, để cho chúng ta hôm nay được thụ hưởng hạnh phúc một cách cụ thể thiết thực, chứ ko hề là một tình cảm thuần tuý mơ hồ đã thuộc về quá khứ.

Tương tự giainhat.vn đã trình diễn xong bài văn mẫu Phân tích đoạn đầu của bài thơ Đất Nước. Kỳ vọng sẽ giúp ích các em trong quá trình làm bài và ôn luyện cùng tác phẩm. Chúc các em học tốt môn Văn!

Đăng bởi: giainhat.vn

Phân mục: Lớp 12, Ngữ Văn 12

Hình Ảnh về: Phân tích đoạn đầu của bài thơ Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm

(hay nhất)

Video về: Phân tích đoạn đầu của bài thơ Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm

(hay nhất)

Wiki về Phân tích đoạn đầu của bài thơ Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm

(hay nhất)

Phân tích đoạn đầu của bài thơ Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm

(hay nhất) -

Bạn đang gặp khó lúc làm bài Phân tích đoạn đầu của bài thơ Đất Nước? Đừng lo! Hãy tham khảo những bài văn mẫu đã được tuyển chọn và biên soạn với nội dung ngắn gọn, cụ thể, hay nhất của giainhat.vn dưới đây để nắm được cách làm cũng như bổ sung thêm vốn từ ngữ nhé. Chúc các bạn có một tài liệu hữu dụng!

Bài mẫu số 1: Phân tích đoạn đầu của bài thơ Đất Nước

    Cảm hứng về non sông, về tầm vóc đáng tự hào của nó là một cảm hứng vốn thân thuộc cùa thơ ca hiện đại thời kỳ từ 1945 tới 1975. Bất kỳ người nào cũng trông thấy rằng từ sau Cách mệnh tháng Tám, dân tộc, tổ quốc đã thực sự vững mạnh của Thánh Gióng. Đó chính là hiện thực, là tiền đề thẩm mĩ cất cánh cho những dòng xúc cảm đáng trân trọng về vóc dáng của con người Việt Nam, non sông Việt Nam. Là một thi sĩ trẻ, trưởng thành trong thời kì chống Mĩ cứu nước, nặng tình với non sông, người trí thức Nguyễn Khoa Điềm cũng góp riêng một tiếng nói của mình để khẳng định sự lớn dậy đó.

    Ông viết trường ca Mặt đường khát vọng nhưng âm điệu chính là những lời ngợi ca, những suy nghiệm sâu lắng về non sông, về thời đại. Dù mới mẻ, tiếng thơ của ông về chủ đề thân thuộc này cũng đã khẳng định một nhân dáng, một cách nghĩ, cách nhìn mới. Đọc đoạn trích từ câu đầu tới câu Làm nên non sông muôn thuở… ta dễ dàng tưởng tượng điều đó. 

    Điểm rất mới của Nguyễn Khoa Điềm là nhắc đến tới một đề tài rất nói chung, nếu ko muốn nói là trừu tượng, đề tài non sông, nhưng những hình ảnh thơ, chất liệu cụ để dựng nên tầm vóc đó lại rất cụ thể, thân thiện. Để nói lên sự hiện hữu cùa non sông này ở chiều sâu của thời kì, chiều rộng của ko gian, trong đoạn mở đầu, ông đã tập trung sử dụng rất nhiều hình ảnh hết sức cụ thể, thân thiện đầy thân yêu nhưng lại có sức liên tưởng mãnh liệt và tính nói chung cao. Đó là đoạn từ câu thơ thứ nhất tới câu Đất Nước có từ ngày đó. Đặc trưng, ông nối kết để tạo nên mạch thơ nói về sự hiện hữu của non sông bằng điệp từ có. Điệp từ này đã nối kết những hình ảnh tưởng chẳng liên quan gì với nhau thành một khối ko thể tách rời, khẳng định sự hiện hữu vừa có tính truyền thống vừa đầy ân tình sâu nặng của non sông như một nét riêng ko thể hòa lẫn. Ta hãy nghe thi sĩ bộc lộ suy nghĩ của mình.

Lúc ta lớn lên Đất Nước đã có rồi


Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa…” mẹ thường hay kể

Đất Nước mở đầu với miếng trầu hiện giờ bà ăn

Đất Nước lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc

Tóc mẹ thì bới sau đầu

Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn

Cái kèo, cái cột thành tên

Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, dần, sàng

Tổ quốc có từ ngày đó…

    Đọc đoạn thơ, ta ko thế ko chú ý tới những hình ảnh thơ đầy sức tưởng tưởng của tác giả về sự hiện hữu của non sông. Mỗi hình ảnh lại gợi một sự hiện hữu nhằm khẳng định nét riêng ko trộn lẫn của non sông này. Hình ảnh, với tiếng nói Ngày xửa ngày xưa một tiếng nói mở đầu cho những câu chuyện cổ tích, hình ảnh người bà – thi sĩ muốn nói rằng non sông này đã tồn tại từ lâu đời, tồn tại từ thuở Mang gươm đi giữ nước – Nghìn năm thương nhớ đất Thăng Long, cái thuở Nam quốc sơn hà. Từ đó, non sông lớn lên với những phong tục, cốt cách của một dân tộc đậm tình, đậm nghĩa nhưng cũng sẵn sàng xả thân lúc Tổ quốc lâm nguy. Thân yêu thân thiện biết bao lúc non sông hiện hữu vừa thật nhỏ nhoi, lại vừa thật tình cảm nơi miếng trầu. hiện giờ bà ăn. Ở đây, sức liên tưởng thật thông minh, đầy ắp những nét đẹp về phong tục, tập quán, bản sắc quê hương:

Tóc mẹ thì bới sau đầu

Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn

    Ở đó, có những bàn tay, những trái tim, những con người chăm chỉ chịu thương chịu thương chịu khó, lam lũ chăm chỉ, một nắng hai sương. Đặc trưng ở đó, có sự tồn tụ hiện hữu có lúc phải được đánh đổi bằng máu xương, mồ hôi, nước mắt của cả một dân tộc luôn cần phải rũ bùn đứng dậy tự khẳng định mình.

Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, dần, sàng

Tổ quốc có từ ngày đó…

    Cũng trong đoạn thơ này, ngoài hình ảnh là việc sử dụng những từ xưng hô tạo một quan hệ tình cảm đầy máu thịt của tập thể người Việt. Hình như với cách gọi này, tất cả như quây quần, tụ hội, kết đoàn, châu tuần chung một dòng máu, một huyết thống Rồng – Tiên. Đó là từ mẹ, từ cha, từ bà, dân mình quá đỗi ngọt ngào trong những cách xưng hô đượm đà, mang dẩy bản sắc Việt Nam đó. Chúng tạo nên một phong vị, một sức gợi đầy thẩm mĩ về Đất Nước, con người Việt Nam, thân ái, thủy chung, giàu truyền thống, giàu tình nghĩa, đạo lí làm người. Ở đoạn hai, tác giả lại ngẫm nghĩ, chiêm nghiệm về những điều đã tạo nên non sông, hướng người đọc tới những khái niệm rất riêng rất chung về non sông.

Đất là nơi anh tới trường Nước là nơi em tắm

Tổ quốc là nơi ta hò hứa hẹn

Tổ quốc là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm

    Khái niệm đó vừa thật lạ mắt lại vừa giàu chất suy tưởng. Hóa ra non sông ko phải là một cái gì cao xa, trừu tượng. Nó tồn tại nơi mọi người, nơi anh nơi em, nơi tình yêu, nơi em đà trót đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm. Tổ quốc tương tự lẽ nào ko là hình ảnh thiêng liêng, đầy trân trọng và mật thiết với mỗi chúng ta?

    Ở đây, sự mật thiết lại càng mật thiết hơn lúc hình ảnh non sông đó hiện lên qua những truyền thuyết lộng lẫy nhưng sâu lắng. Đó là nơi Con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc – con cá ngư ông móng nước biển khơi, là nơi Lạc Long Quân và Âu Cơ sinh ra trăm trứng, mở rộng cương vực về biển, về rừng.

Đất là nơi chim về

Nước là nơi rồng ở

Lạc Long Quân và Âu Cơ

Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng

    Đó là nơi biết giữ gìn đạo nghĩa Uống nước nhớ nguồn như giữ gìn con ngươi của mắt mình.

Dặn dò con cháu chuyện ngày mai

Hằng năm ăn đâu, làm đâu

Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ

    Đó là nơi mọi người ko tiếc máu xương cùng kết đoàn nhất trí để hóa thân cho dáng hình xứ sở, để làm nên Đất Nước muôn thuở. Tổ quốc đó còn biết ước mơ,còn biết khát khao, còn biết sống và ấp ủ bằng hơi thở bình yên, lòng nhân ái:

Lúc hai đứa cầm tay

Đất Nước trong chúng ta hài hòa nồng thắm

Lúc chúng ta cầm tay mọi người

Đất Nước, vẹn tròn, to lớn

Mai này con ta lớn lên

Con sẽ mang Đất Nước đi xa

Tới những tháng ngày mộng mơ

    Có thể khẳng định rằng, sức mạnh của đoạn thơ là do có rất nhiều hình ảnh, phong phú, nhiều chủng loại. Tất cả lại được diễn tả với một giọng thơ hết sức tự nhiên, ko ồn ĩ của hình thức thơ – văn xuôi, thơ tự do làm cho hiệu quả thẩm mĩ càng lớn. Điều đáng nói là từ những hình ảnh đó, với sức suy tưởng lo lắng của một trí thức trẻ khả năng gợi mở, vang ngân, liên tưởng của thơ càng lớn. Nó đủ sức để nói chung một cách đầy đủ tầm vóc, thế đứng, dáng đứng của một Đất Nước trong chiều hướng đó thật trầm lắng, đáng tự hào về chiều sâu lịch sứ, chiều dài và chiều sâu của thời đại. Đó là một khối thống nhất của quá khứ, hiện nay, tương lai. Một vẻ đẹp nói như Tố Hữu:

Ta đứng dây mắt nhìn bốn hướng

Trông lại nghìn xưa trông tới ngày mai

Trông Bắc trông Nam trông cả địa cầu.

    Ko nghi ngờ gì nữa, đoạn trích Đất Nước của trường ca Mặt đường khát vọng xứng đáng là một khúc ca sử thi, hoành tráng đầy chất thơ về quê hương, non sông và con người Việt Nam.

Bài mẫu số 2: Phân tích đoạn đầu của bài thơ Đất Nước

    Đọc đoạn thơ, ta ko thế ko chú ý tới những hình ảnh thơ đầy sức tưởng tưởng của tác giả về sự hiện hữu của non sông. Mỗi hình ảnh lại gợi một sự hiện hữu nhằm khẳng định nét riêng ko trộn lẫn của non sông này. Hình ảnh, với tiếng nói Ngày xửa ngày xưa một tiếng nói mở đầu cho những câu chuyện cổ tích, hình ảnh người bà – thi sĩ muốn nói rằng non sông này đã tồn tại từ lâu đời, tồn tại từ thuở Mang gươm đi giữ nước – Nghìn năm thương nhớ đất Thăng Long, cái thuở Nam quốc sơn hà. Từ đó, non sông lớn lên với những phong tục, cốt cách của một dân tộc đậm tình, đậm nghĩa nhưng cũng sẵn sàng xả thân lúc Tổ quốc lâm nguy. Thân yêu thân thiện biết bao lúc non sông hiện hữu vừa thật nhỏ nhoi, lại vừa thật tình cảm nơi miếng trầu. hiện giờ bà ăn. Ở đây, sức liên tưởng thật thông minh, đầy ắp những nét đẹp về  phong tục, tập quán, bản sắc quê hương:

    Ở đây, sự mật thiết lại càng mật thiết hơn lúc hình ảnh non sông đó hiện lên qua những truyền thuyết lộng lẫy nhưng sâu lắng. Đó là nơi Con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc – con cá ngư ông móng nước biển khơi, là nơi Lạc Long Quân và Âu Cơ sinh ra trăm trứng, mở rộng cương vực về biển, về rừng.

Đất là nơi chim về

Nước là nơi rồng ở

Lạc Long Quân và Âu Cơ

Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng

Đó là nơi biết giữ gìn đạo nghĩa Uống nước nhớ nguồn như giữ gìn con ngươi của mắt mình.

Dặn dò con cháu chuyện ngày mai

Hằng năm ăn đâu, làm đâu

Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ

    Đó là nơi mọi người ko tiếc máu xương cùng kết đoàn nhất trí để hóa thân cho dáng hình xứ sở, để làm nên Đất Nước muôn thuở. Tổ quốc đó còn biết ước mơ,còn biết khát khao, còn biết sống và ấp ủ bằng hơi thở bình yên, lòng nhân ái:

Lúc hai đứa cầm tay 

Đất Nước trong chúng ta hài hòa nồng thắm

Lúc chúng ta cầm tay mọi người

Đất Nước, vẹn tròn, to lớn

Mai này con ta lớn lên

Con sẽ mang Đất Nước đi xa

Tới những tháng ngày mộng mơ

    Có thể khẳng định rằng, sức mạnh của đoạn thơ là do có rất nhiều hình ảnh, phong phú, nhiều chủng loại. Tất cả lại được diễn tả với một giọng thơ hết sức tự nhiên, ko ồn ĩ của hình thức thơ – văn xuôi, thơ tự do làm cho hiệu quả thẩm mĩ càng lớn. Điều đáng nói là từ những hình ảnh đó, với sức suy tưởng lo lắng của một trí thức trẻ khả năng gợi mở, vang ngân, liên tưởng của thơ càng lớn. Nó đủ sức để nói chung một cách đầy đủ tầm vóc, thế đứng, dáng đứng của một Đất Nước trong chiều hướng đó thật trầm lắng, đáng tự hào về chiều sâu lịch sứ, chiều dài và chiều sâu của thời đại. Đó là một khối thống nhất của quá khứ, hiện nay, tương lai. Một vẻ đẹp nói như Tố Hữu:

Ta đứng dây mắt nhìn bốn hướng

Trông lại nghìn xưa trông tới ngày mai

Trông Bắc trông Nam trông cả địa cầu.

    Ko nghi ngờ gì nữa, đoạn trích Đất Nước của trường ca Mặt đường khát vọng xứng đáng là một khúc ca sử thi, hoành tráng đầy chất thơ về quê hương, non sông và con người Việt Nam.

Bài mẫu số 3: Phân tích đoạn đầu của bài thơ Đất Nước

    Đoạn Đất Nước trích gần chọn chương V của trường ca Mặt đường khát vọng, trình bày khá tập trung những cảm nhận thâm thúy và có phần mới mẻ về non sông của thi sĩ Nguyễn Khoa Điềm. Nếu ko đọc kĩ trọn vẹn trường ca Mặt đường khát vọng dễ nhầm tưởng rằng dường như chương V này ko nhắc đến trực tiếp tới các vấn đề của thanh niên trí thức miền Nam, ko nói tới hiện thực sôi động trong trận chiến đấu trong các thành thị miền Nam thời Mĩ – Ngụy, do đó nó ko thật gắn bó chặt chẽ với toàn thể tác phẩm. Song, thực ra chương này lại là hạt nhân quan trọng nhất của tác phẩm: Sự ý thức về non sông, về nhân dân đâ dẫn tới sự ý thức về trách nhiệm của thế hệ trẻ, trong trận chiến tranh oanh liệt vì non sông, vì nhân dân.

    Trong văn học Việt Nam, non sông vốn là một đề tài lớn. Điều đó có thể giảng giải bằng đặc điểm quá trình lịch sử đấu tranh sống sót của dân tộc. Trải qua hàng nghìn năm phải liên tục tranh đấu giữ giàng non sông, hơn người nào hết, người Việt Nam xoành xoạch gắn bó sâu nặng với non sông, với đồng bào. Trong văn học viết thời phong kiến đã có những tuyệt bút viết về non sông như bài thơ Thần được tương truyền của Lý Thường Kiệt, Bài cáo bình Ngô của Nguyễn Trãi. Từ sau Cách mệnh tháng Tám, đề tài này thường xuyên xuất hiện trong văn học: Nguyễn ĐìnhThi viết bài Tổ quốc nổi tiếng chủ yếu thời kì chống Pháp. Cùng thế hệ với Nguyễn Khoa Điềm, Nguyễn Duy, Thanh Thảo, Hữu Thỉnh… đều có những tác phẩm trình bày đề tài non sông, ở đề tài này, các tác giả ghi nhận những thành công nhất mực. Nhưng đoạn trích Đất Nước nói riêng, và trường ca Mặt đường khát vọng nói chung vẫn chiếm được thiện cảm của người đọc bời thi sĩ Nguvễn Khoa Điềm đã mang tới cho đề tài này một số nội dung có phần mới mẻ và một cách phô diễn khá lạ mắt, quyến rũ, ko giống bất kì cây bút nào đi trước.

    Cảm nhận về non sông của Nguyễn Khoa Điềm mở đầu thật bình dị. Dưới cách nhìn và cảm nhận cùa thi sĩ trẻ (lúc viết trường ca này Nguyễn Khoa Điềm mới 28 tuổi, nhưng có học vấn cử nhân văn khoa), non sông là những gì vô cùng thân thiện, bình dị, gắn thật sâu nặng với mỗi con người, mỗi gia đình. Tổ quốc hiện diện từng giây, từng phút trong cuộc sống thường nhật vừa là trừu tượng, song lại hết sức cụ thể đối với từng thành viên. Theo tác giả, non sông chẳng có gì xa lạ. Tổ quốc có trong những câu chuyện nhưng mỗi bà mẹ thường kể cho con nghe hay mở đầu bằng câu “Ngày xửa ngày xưa..”. Tổ quốc còn là những tập quán lưu giữ từ nghìn đời nay, biểu lộ ở miếng trâu bà ta vẫn ăn, hay thói quen “bới tóc sau đầu” của mẹ. Tổ quốc còn là mối quan hệ thủy chung son sắt giữa người với người cùng sống trên dải đất Việt Nam này Điều này, trước hết được chứng minh bằng quan hệ vững bền trước sau của mẹ với cha – của vợ với chồng. Trong căn nhà đơn sơ, bao thế hệ người Việt Nam đã sinh con đẻ cái, cần mẫn, lam lũ sớm trưa ko bao giờ thiếu mái rạ, cây tre. Trong căn nhà rất đỗi quen thói đó ko thể thiếu cái kèo, cái cột… Đây cũng chính là Đất Nước!

    Cái mới lạ, sức quyến rũ ở đoạn thơ này chính là cách nói hết sức bình dị cùa thi sĩ. Điều này đã khơi dậy trong tiềm thức sâu xa của người đọc những kì niệm, những ấn tượng về một quê hương Việt Nam, con người Việt Nam thân thuộc thân thiện nhưng bất kì một người đọc nào cũng đã từng chứng kiến khiến họ ko khỏi bổi hổi xao xuyến trông thấy: Trong non sông có một phần máu thịt của mình.

    Tiếp tục mạch cảm hứng ở khổ đầu, tới khổ thơ tiếp theo, nhiều lúc Nguyễn Khoa Điềm tách riêng hai yếu tố đất và nước. Đất Nước chính là sự hợp thành của hai yếu tố đất và nước. Nó luôn thân thiện với cuộc sống mỗi người:

Đất là nơi anh tới trường

Nước là nơi em tắm

Đất Nước là nơi ta hò hứa hẹn

Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm

Đất là nơi con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc

Nước là nơi con cá ngư ông móng nước biển khơi

    Tiếp theo, thi sĩ cảm nhận non sông qua độ dài vô tận của “thời kì đằng đẵng” lẫn độ dài vô tận của “ko gian mênh mông”. Và thời kì ko chỉ dài nhưng điều quan trọng hơn là trên nền thời kì đó đã có bao biến thiên lịch sử vừa chân thực vừa phảng phất huyền thoại. Đồng bào ta vẫn tự hào là con Rồng cháu Tiên, cha là Lạc Long Quân và mẹ là bà Âu Cơ. Tương tự thời kì chủ yếu được cảm nhận trong chiều sâu của lịch sử tạo nên và tăng trưởng của non sông, của dân tộc. Ko gian vừa là núi cao sông rộng, muôn trùng núi bạc, mênh mang biển khơi, lại vừa là nơi sinh sống của bao nhiêu người Việt Nam từ thế hệ này qua thế hệ khác:

Những người nào đã khuất,

Những người nào hiện giờ,

Yêu nhau và sinh con đẻ cái,

Gánh vác phần người đi trước để lại.

Dặn dò con cháu chuyện ngày mai,

Hằng năm ăn đâu làm đâu.

Cũng biết cúi đầu nhở ngày giỗ tổ.

    Tổ quốc gắn bó thân thiết với mỗi con người, lúc tuổi thơ dại (“Đất là nơi anh tới trường – Nước là nơi em tắm”) cũng như lúc ta lớn hơn bước vào đời “Yêu nhau và sinh con đẻ cái”).

    Bởi vậy, như một thế tất, mỗi thành viên phải có nghĩa vụ đối với non sông. Nhờ sự dẫn dắt ở phần trên, nhờ xúc cảm tâm thành, lời nhắn nhủ có vẻ như là “hô khẩu hiệu” của tác giả, ở phần sau được người đọc chấp nhận một cách khá tự nhiên, rất ít có cảm giác sống sượng.

Em ơi em,

Đất Nước là máu xương của mình,

Phải biết gắn bó và san sẻ,

Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở

Làm nên Đất Nước muôn thuở…

    Tương tự, non sông được cảm nhận một cách khá phong phú, có sự liên kết hài hòa trên nhiều lĩnh vực: những phong tục lâu đời, những truyền thống văn hóa, giữa ko gian và thời kì, giữa tư nhân và tập thể, giữa cái to lớn, hùng vĩ với những sinh hoạt thường nhật của mỗi một con người. Nếu một số tác phẩm trước đây, non sông được biểu lộ bằng một giọng điệu trang trọng, uy nghi, chủ yếu với những hình ảnh lớn lao, thì ở Mặt đường khát vọng non sông được trình bày bằng những hinh ảnh thân thiện với một giọng thơ thiết tha lắng đọng, ý thơ tăng trưởng một cách khá tự do, tự nhiên: nhưng đoạn thơ vẫn đảm bảo được kết cấu hợp pháp.

    Điều đặc trưng đáng xem xét là tác giả đã sử dụng một cách hết sức linh hoạt, thông minh vốn hiểu biết phong phú về văn hóa dân gian. Chẳng hạn, muốn diễn tả ý tưởng non sông ta có từ lâu đời, tác giả cho người đọc liên tưởng tới kho tàng truyện cố tích. Truyện cổ tích thường bắt đẩu bằng lời kế Ngày xửa ngày xưa… Tiếp tới thi sĩ giúp người đọc nhớ tới truyện Trầu cau bất hủ bằng câu: “Tổ quốc mở đầu với miếng trầu hiện giờ bà ăn”. Và mấy người nào ko nghĩ tới truyền thuyết Thánh Gióng, lúc đọc câu thơ “Tổ quốc lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc”. Còn câu “Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn” chính là sự vận dụng tuyệt vời câu ca dao từng làm rung động con tim bao người Việt Nam:

Tay nâng chén muối đĩa gừng

Gừng cay muối mặn, xin đừng quên nhau

    Song, cũng có lúc tác giả trích nguyên văn một số câu dân ca:

Con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạ

Con cá ngư ông móng nước biển khơi…

    Cho dù chỉ sử dụng ý trong ca dao trong các truyện dân gian, hay là trích nguyên văn, nhìn chung Nguyễn Khoa Điềm đều tạo nên được nhừng câu thơ mới, những ý thơ mới. Những ý thơ này gắn bó một cách khá chặt chẽ với nhau. Chẳng hạn, đang nói chuyện “ngày xưa ngày xưa”… thi sĩ chuyển đột ngột tới chuyện hiện giờ (Đất là nơi anh tới trường – Nước là nơi em tắm). Rồi từ đó, tác giả lại dẫn người đọc vào toàn cầu xa xưa với dân ca và truyền thuyết (truyện Sự tích trăm trứng, dân ca xứ Huế…).

    Cách diễn tả đó khá khơi gợi trí tưởng tượng người đọc. Các yếu tố văn hóa dân gian đã góp phần ko nhỏ biểu lộ tư tưởng then chốt của đoạn trích Đất Nước. Đồng thời nó tạo được ở người đọc ấn tượng thâm thúy về một non sông Việt Nam phong phú, sống động lạ thường, muôn màu muôn vẻ, trải dài theo ko gian và thời kì, thân thiện thân thiết với từng con người Việt Nam.

    Ngày nay đọc lại đoạn trích này, chúng ta càng thấy rõ phần nào những góp sức của Nguyễn Khoa Điềm đối với sự tăng trưởng của thơ ca thời chống Mĩ. Sự dồi dào trong xúc cảm và chiều sâu trí tuệ đã làm cho đoạn thơ có chất chính luận trên đây ít bị cũ kĩ theo thời kì, có phần tránh được só phận cùa một sô bài thơ cùng thời.

Bài mẫu số 4: Phân tích đoạn đầu của bài thơ Đất Nước


    Năm 1974, Nguyễn Khoa Điềm – một trong những thi sĩ tiêu biểu cho thế hệ thi sĩ trẻ trong những năm kháng chiến chống Mỹ, viết trường ca ” Mặt đường khát vọng”. Bản trường ca viết về sự thức tỉnh của tuổi xanh ở các thành thị bị tạm chiếm ở Miền Nam, nhận rõ được gương mặt xâm lược của đế quốc Mĩ, hướng về nhân dân, ý thức được sứ mệnhcủa thế hệ mình: đứng lên, xuống đường hoà nhập với trận chiến đấu của dân tộc. Doạn trích “Đất Nước” trích phần đầu chương V của trường ca là đoạn thơ hay nhất nhiều suy tư xúc cảm dồn nén về tư tưởng “non sông của nhân dân”

    Quả thực cả đoạn thơ là những lời tâm tình ngọt ngào, lắng đọng nhưng thâm thúy thấm thía; là nhưnghx khám phá về non sông của nhân dân trên nhiều phương diện. Bình giảng 9 câu đầu đoạn trích ta sẽ thấy được nhận thức của tác giả về non sông theo phương diện văn hoá.

    Lúc này dường như tác giả tập trung trả lời câu hỏi: ” non sông có từ lúc nào?”. Đúng vậy mọi non sông đều có lịch sử, bề dày văn hoá riêng, nhưng thi sĩ lại khám phá nó bằng những phương diện không giống nhau. Nguyễn Trãi thì coi:

” Như nước Đại Việt ta từ trước

Vốn xưng nền văn hiến đã lâu

Núi sông cương vực đã chia, phong tục Bắc Nam cũng khác.

Từ Triệu, Đinh,Lí, Trần, bao đời xây nền độc lập…”

    Còn với Nguyễn Khoa Điềm, ông ko gắn lịch sử non sông với một thời khắc lịch sử cụ thể hay một thời kì trong quá khứ nhưng lại có một cách giảng giải đầy ngụ ý: ” Lúc ta lớn lên non sông đã có rồi”. Chẳng phải lúc chúng ta sinh ra non sông đã tồn tại từ lâu, con người Việt Nam sinh ra trong lòng nước Việt. Vậy thì non sông ta tạo nên từ bao giờ?. Đó là lúc tập thể dân cư người Việt có bản sắc văn hoá, phong tục tập quán riêng. điều đó trình bày bằng những câu chuyện cổ tích, mở đầu ” ngày xửa ngày xưa….”, hay kể từ những cái vô cùng thân thuộc: “Tổ quốc có từ miếng trầu bà ăn….”

    Người nào trong mỗi chúng ta chẳng có một thời thơ ấu, nũng nịu đòi mẹ kể chuyện, những câu chuyện cổ tích đã đi vào lòng mỗi con người Việt Nam từ tấm nhỏ. Những câu chuyện luôn kể từ câu : ngày xửa ngày xưa, xưa lắm rồi….Những câu chuyện luôn là niềm ước mơ về một cuộc sống no đủ yên bình, là những phong tục tập quán, những tình cảm gia đình thôn ấp thân yêu . Tổ quốc có trong những câu chuyện đó. Người nào trong chúng ta cũng kiên cố biết câu chuyện ” Trầu cau”, biết tình nghĩa đặm đà trong mỗi miếng trầu bấy giờ bà ăn, là vong linh là bản sắc lạ mắt của đất Việt.

Tổ quốc kể từ đó……..

    Nhưng non sông đâu chỉ mở đầu trong cảnh yên bình no ấm nhưng nó lớn lên từ trong vất vả, đau thương cùng những cuộc hành trình, trường chinh ko nghỉ:

“Tổ quốc lớn lên…..

…..

xay, giã, dần, sàng…”

    Có nhẽ hình ảnh biểu tượng cho dân tộc Việt Nam là hình ảnh cây tre, một loại cây có sức sống mãnh liệt ” nòi tre đâu chịu mọc cong, chưa lên đã thẳng như chông lạ thường” ( Tre Việt Nam, Nguyễn Duy). Nó ham ánh sáng và thẳng thắn như tính cách con người Việt Nam. Lúc tầm thường chở che thôn ấp, lúc có quân thù thì thành vũ khí đuổi giặc. Hình ảnh Thánh Gióng gãy gậy sắt nhổ tre nhưng đánh giặc đã chứng minh rằng cây tre là biểu tượng sức mạnh của con người Việt Nam. Dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc, bởi vì thù này ắt hẳn còn lâu. Trồng tre nên gậy, gặp đâu đánh đó, nó gợi ta liên tưởng tới đoạn đường trường 4000 năm chìm trong máu lửa của một dân tộc quật cường luôn phải đương đầu với những quân địch tàn bạo nhất quyết bảo vệ tới cùng nòi giống xứ sở mình.

    Đất Nước là một chủ đề xuyên suốt bao trùm lên các tác phẩm trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Các thi sĩ nhà văn bằng tình cảm công dân đã có nhiều phát hiện mới mẻ lạ mắt về Tổ quốc, nhân dân. Tổ quốc thường được soi chiếu từ phương diện lịch sử chống ngoại xâm, được nói chung bằng những hình tượng kỳ vĩ, khai thác triệt để chất sử thi hoành tráng. Trong dòng chủ lưu đó, Nguyễn Khoa Điềm đã chọn lựa cách trình bày riêng của mình, bằng trải nghiệm tuổi xanh, bằng tận tình cách mệnh và cả bằng vốn tri thức được tập huấn bài bản từ mái trường xã hội chủ nghĩa, tạo nên chiều sâu của hình tượng Đất Nước, hoà mạch thơ chính luận – trữ tình.

    Trả lời cho câu hỏi: “Đất Nước là gì? Đất Nước từ đâu ra?”, thi sĩ đã mở đầu bằng những kí ức tuổi thơ để tưởng tượng ra một sự tồn tại của Đất Nước trong nhận thức và tình cảm tự nhiên nhất của con người. Những vẻ đẹp được khơi lên từ mạch tâm tình, thấm đẫm hơi thở ca dao dân ca, huyền tích sử thi của dân tộc. Cái hay của phần mở đầu chương Đất Nước chính là sự xuất hiện của hàng loạt những hình ảnh có ý nghĩa biểu tượng nhưng rất thân thiện:

Tóc mẹ thì búi sau đầu

Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn

Cái kèo cái cột thành tên

Hạt gạo phải một nắng hai sương xay giã dần sàng

Đất Nước có từ ngày đó…

    Sức gợi từ những hình ảnh đã dựng lên cả một ko gian văn hoá truyền thống, mang theo hơi thở tâm tình của ca dao “gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau” thấm thía tình nghĩa thủy chung. Mạch nguồn đó tiếp tục với quá trình trưởng thành của từng tư nhân, từ thuở cắp sách tới trường tới khoảnh khắc rung động đầu đời

    Mở đầu cho dòng suy tưởng, Nguyễn Khoa Điềm nhận thức về sự tồn tại trong khoảng thời gian dài của non sông trong suốt “thời kì đằng đẵng” bốn nghìn năm văn hiến. Thi nhân khẳng định:

Lúc ta lớn lên non sông đã có rồi.

Tổ quốc có trong những cái “ngày xửa ngày xưa”… mẹ thường hay kể.

    Âm hưởng của lời thơ lắng đọng như giọng kể chuyện tâm tình thủ thỉ giữa những kẻ thân yêu, gợi ra ở người nghe dòng liên tưởng trôi về một thời quá khứ xa xăm, trong đó trầm tích bao huyền sử tự hào về cuộc sống tranh đấu của ông cha. Thi sĩ đã sử dụng thi pháp tuyệt vời ở câu thơ bỏ ngỏ. Sau trạng ngữ chỉ thời kì “Ngày xửa ngày xưa”…, lời kể của mẹ được chuyển sang cho người đọc tự liên tưởng tưởng tượng về bao hình tượng đẹp một thời làm xôn xao tuổi mộng vàng như Thánh Gióng, Trần Quốc Toản, Mai An Tiêm… Cả một nền văn hoá, văn học dân gian với bao thần thoại, truyền thuyết phong phú làm sao có thể gói trọn trong mấy vần thơ. Thi nhân như trao cho người đọc chiếc chìa khoá để tự mình khám phá cái kho tàng văn hoá phong phú tổ tiên trao lại. Lần về mảnh vườn cổ tích đó, những người nào có lòng kiên cố sẽ tự mình chắt chiu được những giọt mật nhưng bồi dưỡng tâm hồn thiện chân, tìm tới một lẽ sống đẹp.Truy tìm về cội nguồn Đất Nước, khó người nào có thể xác định sáng tỏ cái tháng ngày khởi thuỷ của nó, cho dù là nhà khảo cổ hay sử gia. Nguyễn Khoa Điềm lại xác định cái buổi thuở đầu đó qua một nét sống giản dị nhưng đặm đà của những người mẹ, người bà Việt Nam:

Đất Nước mở đầu với miếng trầu hiện giờ bà ăn

Đất Nước lớn lên lúc mình biết trồng tre nhưng đánh giặc

    Ko người nào lấy tiêu chuẩn đo lường của nhà khoa học để hoạch hoẹ thi nhân. Nguyễn Khoa Điềm khẳng định chân lí bằng một trực cảm thiên tài để lí giải một cách cụ thể sinh động về sự khởi nguyên và tăng trưởng của non sông qua hình tượng miếng trầu, cây tre. Những hình tượng tầm thường thân thuộc trong đời sống của nhân dân Việt Nam, nhưng mãi cho tới lúc Nguyễn Khoa Điềm phát biểu, cái chân lí ngỡ là hiển nhiên đấy, người đọc lắng lại một khoảnh khắc, sau đó ngớ ra bao điều thú vị. Bởi lẽ, thẩm thấu vào các tế bào mỏng manh đó, là những mối quan hệ tình nghĩa truyền thống đẹp của con người Việt Nam.Trong tục cúng lễ, miếng trầu quả cau là biểu tượng cho tấm lòng thành của con cháu gửi tới hồn thiêng những bậc đã khuất, là nhịp cầu giao cảm với tiền nhân. Miếng trầu gợi ra huyền sử tình yêu, nói lên mối quan hệ vợ chồng chung thuỷ, nghĩa anh em Tân – Lang trọn vẹn. Và có nhẽ từ đó, miếng trầu trở thành vật biểu tượng cho tình yêu và hôn nhân. Miếng trầu giúp dẫn mối tìm nhau, để cho con người phải lứa nên duyên, là yếu tố tạo nên bao đôi uyên ương chắp cánh chung cành. Để rồi lúc họ về già, thư thả nhai miếng trầu, nhớ buổi thanh xuân tình nồng nghĩa đượm, nhưng đột nhiên nở nụ cười toại nguyện chuyện tình xưa.

    Thi sĩ lại liên tưởng song hành về sự vững mạnh của non sông từ buổi “dân mình biết trồng tre nhưng đánh giặc”. Tổ quốc Việt có điều kiện thổ nhưỡng thích hợp tạo điều kiện cho cây tre sinh sôi tăng trưởng khắp mọi miền của Tổ Quốc, đem lại một màu xanh mênh mang cho quê hương. Nguyễn Duy cũng từng trằn trọc về những phẩm chất kì lạ của cây tre Việt :

Tre xanh xanh tự bao giờ?

Chuyện ngày xưa đã có bờ tre xanh

Thân gầy guộc lá mỏng manh

Nhưng sao nên luỹ nên thành tre ơi?

Ở đâu tre cũng xanh tươi

Cho dù đất sỏi đất vôi bạc màu?

    Cây tre hiền lành trên mỗi làng quê. Nó như là sự đồng hiện những phẩm chất thỉnh thoảng ngỡ là đối lập trong cốt cách con người Việt Nam: thực thà chất phác, phúc hậu thuỷ chung, yêu chuộng hoà bình như cây tre mềm mại để hoá thành những đồ vật xinh xẻo trong cuộc sống con người: nhỏ nhắn như cây tăm, đôi đũa; êm ái như chiếc nôi ru ta lớn lên vào đời; yên ổn vững chắc như “cái kèo cái cột thành tên”, làm nên ngôi nhà tổ ấm cho mọi gia đình đoàn viên bên nhau; siêng năng tích góp mỡ màu dồn thành sự sống như Nguyễn Duy so sánh:

Rễ siêng ko ngại đất nghèo

Tre bao nhiêu rễ bấy nhiêu chăm chỉ.

    Tới lúc cả dân tộc lên đường ra trận, quyết giành lại độc lập tự do, thì tre cũng đứng thẳng hiên ngang quật cường cùng chia lửa với dân tộc Việt , thậm chí “một cây chông cũng tiến công giặc Mỹ “, bởi “nòi tre đâu chịu mọc cong, chưa lên đã nhọn như chông lạ thường”.

    Từ những trị giá vật chất bình dị thân quen, Nguyễn Khoa Điềm gắn dòng suy tưởng tới con người nghìn đời trú ngụ, lao động, tranh đấu trên mảnh đất Việt để giữ gìn tu tạo mảnh đất thân yêu. Đó ko người nào khác là những người mẹ, người cha một đời kính trọng thuỷ chung, “thương nhau bằng gừng cay muối mặn”. Tình cảm tâm thành đó ko phải là lớp son phấn với “sắc màu lộng lẫy, sáo ngữ ồn ĩ”, nhưng là những nét duyên như búi tóc mẹ bới sau đầu gọn ghẽ ý nhị, đủ để làm cho con tim xao xuyến lúc gần nhau, và lúc xa thì ko bao giờ nguôi ngoai nhung nhớ, để rồi họ bật lên những câu ca dao nghe như muối xát tâm can:

Thiếp nhớ chàng tấm phên hư nuộc lạt đứt

Chàng nhớ thiếp lúc đắng nước nghẹn cơm

Ba trăng là mấy mươi hôm

Mai nam vắng trước chiều nồm quạnh sau.

    Nguyễn Khoa Điềm lại có một cách nhìn thấu triệt theo thời kì tổn hao lao động để kết tinh một hạt gạo trong sáng. Nó phải trải qua bao nắng sương vất vả gieo cấy, xay giã, giần sàng.Thắm vào trong hạt gạo nhỏ nhỏ đó là mồ hôi vị mặn nhọc nhằn của giai cấp nông dân. Nhiều người chỉ biết tận hưởng hững hờ nhưng quên đi lời dạy “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, nên Nguyễn Khoa Điềm đã khôn khéo nhắc nhở chúng ta nhai hạt cơm dẻo nên nhớ tới công lao của người làm ra nó, để ko làm họ buồn lòng phải cất lời nhắc nhở:

Người nào ơi bưng bát cơm đầy

Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần.

    Nguyễn Khoa Điềm thật tài tình, lúc ông cụ thể hoá khái niệm non sông trừu tượng lớn lao cả về chiều “thời kì đằng đẵng”, lẫn “ko gian mênh mông” vào trong những hình ảnh nhỏ nhỏ như hạt gạo, nhưng nhấp nhánh bao tầng ý nghĩa thâm thúy, có trị giá biểu tượng những nét thực chất và tinh hoa của dân tộc, của Đất Nước Việt Nam. Nhắc đến tới hạt gạo là nói tới nền kinh tế nông nghiệp đặc trưng, được quy định bởi điều kiện thổ nhưỡng thuận tiện của nước Việt. Nhân dân lao động gắn mình trong môi trường đất đai từ đời này từ trần khác, sẽ định hình nên những nét cốt cách của con người Việt . Họ yêu quý đất tới mức xem “Tấc đất tấc vàng”. Và vì vậy, họ sẵn sàng hiến thân vì non sông non sông như Chế Lan Viên từng xúc cảm:

Ôi Tổ Quốc ta yêu như máu thịt

Như mẹ cha ta như vợ như chồng

Ôi Tổ Quốc nếu cần ta chết

Cho mỗi ngôi nhà ngọn núi con sông

( Sao thắng lợi )

    Tính triết lý trong dòng suy tưởng của Nguyễn Khoa Điềm vừa thâm thúy vừa đầy sức thuyết phục. Chỉ vài dòng thơ ngắn và tinh tế, thi nhân đã đi tới một kết luận có tính khẳng định “Đất Nước có từ ngày đó …” và do nhân dân lao động tạo dựng nên, để cho chúng ta hôm nay được thụ hưởng hạnh phúc một cách cụ thể thiết thực, chứ ko hề là một tình cảm thuần tuý mơ hồ đã thuộc về quá khứ.

Tương tự giainhat.vn đã trình diễn xong bài văn mẫu Phân tích đoạn đầu của bài thơ Đất Nước. Kỳ vọng sẽ giúp ích các em trong quá trình làm bài và ôn luyện cùng tác phẩm. Chúc các em học tốt môn Văn!

Đăng bởi: giainhat.vn

Phân mục: Lớp 12, Ngữ Văn 12

[rule_{ruleNumber}]

Source: giainhat.vn
Categories: Giáo dục

Viết một bình luận