Phân tích bài thơ Đò Lèn của Nguyễn Duy (hay nhất)

Tuyển tập 900 bài văn mẫu 12 hay nhất với các chủ đề nhiều chủng loại như phân tích, cảm nhận, nghị luận. Cùng tham khảo bài Phân tích bài thơ Đò Lèn của Nguyễn Duy để hiểu hơn về nội dung tác phẩm.

Dàn ý Phân tích bài thơ “Đò Lèn” của Nguyễn Duy

a) Mở bài

– Giới thiệu vài nét về tác giả, tác phẩm:

+ Nguyễn Duy là thi sĩ của những vẻ đẹp đời thường, những trị giá khiêm nhượng nhưng vững bền.

+ Bài thơ Đò lèn được sáng tác vào tháng 9 – 1938 lúc Nguyễn Duy trở về quê ngoại thăm bà sau bao năm xa cách nhưng bà đã ko còn.


b) Thân bài

Luận điểm 1: Hình ảnh người bà tảo tần trong kí ức của người cháu

– Những kỉ niệm tuổi thơ của một chú nhỏ nhà nghèo, vô tư, ham chơi, tinh nghịch:

+ Vui thích với những trò chơi trẻ thơ: bắt chim, trộm nhãn, theo bà đi chợ, câu cá.

+ Say mê toàn cầu thần tiên: chơi đền Cây Thị, xem lễ đền Sòng, ấn tượng mùi huệ trắng, khói trầm, điệu hát văn lảo đảo bóng cô đồng.

+ Gợi nhớ những kỉ niệm xưa, trình bày sự trân trọng thời thơ ấu, yêu quý quê hương nguồn cội, tiếc nhớ người bà mến yêu.

+ Ngoài ra nó còn là cái nhìn tự vấn, tự soi chiếu lại sự vô tâm của bản thân lúc chưa biết quan tâm tới bà lúc còn được ở bên bà.

– Hình ảnh người bà qua kí ức của tác giả:

+ Bà lặng lẽ vượt qua mọi cùng cực, giao thương xuôi ngược, chịu mọi nguy hiểm để nuôi dạy người cháu mồ côi và tinh nghịch giữa cảnh chiến tranh khốc liệt.

+ Bà mò cua xúc tép, gánh chè xanh Ba Trại, thập thững những đêm hàn, bom Mĩ giội nhà bà tôi bay mất, bà tôi đi bán trứng ở ga Lèn.

=> Nét vẽ rất thực, rất đậm trong hình tượng về người bà của thi sĩ; và cũng là hình ảnh người bà rất thân thiện với mỗi gia đình Việt Nam chúng ta.

+ Bà là một phần của tuổi thơ cháu, thân yêu và gắn bó biết bao: níu váy bà đi chợ Bình Lâm,…

+ Bà hiền lành, tâm hồn bà phúc hậu, thánh thiện. Tiên, Phật, Thánh soi sáng lòng từ bi, nhân ái nhưng bà hướng tới.

+ Sống trong tình thương ấp ủ của bà, đứa cháu mới thấu hiểu được tấm lòng, tâm hồn của bà.

=> Trước người bà giản dị, lam lũ nhưng tràn đầy tình mến thương con cháu, tràn đầy nghị lực cao cả, người cháu vừa rất mực yêu quý và trân trọng bà. Bà là hiện thân của đức hi sinh, chịu thương chịu thương chịu khó của người phụ nữ Việt Nam, của những cái cò lặn lội trong cuộc đời.

Luận điểm 2: Sự thức tỉnh muộn màng của người cháu

– Tình cảm của thi sĩ lúc nghĩ về bà ngoại:

+ Thấu hiểu nỗi cùng cực, tảo tần, tình mến thương của bà.

+ Mến thương, tôn kính, tri ân thâm thúy đối với bà.

+ Sự ăn năn, ngậm ngùi, xót đau muộn màng:

“Lúc tôi biết thương bà thì đã muộn

Bà chỉ còn một nấm cỏ thôi “

+ Nỗi xúc động của đứa cháu lúc đứng trước ngôi mộ bà ngoại:

  • Dòng sông xưa : sông Chu, sông Mã, sông Đò Lèn.

  • “Dòng sông xưa vẫn bên lở bên bồi”: hàm nghĩa về cuộc đời bể dâu, về sự thay đổi của quê hương, xứ sở.

  • “Bà chỉ còn là một nấm cỏ thôi” : man mác buồn, triết lí về kiếp người hữu hạn trong dòng chảy vô cùng của thời kì và vũ trụ; nỗi hân hận của người cháu vì năm xưa đã vô tâm, ko thể chăm sóc bà.

* Rực rỡ nghệ thuật

– Sử dụng thủ pháp đối lập, phép so sánh đối chiếu

– Giọng điệu thành thực, thẳng thắn

– Có sự hòa quyện giữa tính cách dân gian và phong vị cổ điển.

– Hình ảnh giản dị, thân thiện với cuộc sống đời thường, chất hóm hỉnh dân gian.

c) Kết bài

– Nói chung trị giá nội dung bài thơ

– Nêu cảm nhận của em về bài thơ.

Phân tích bài thơ “Đò Lèn” của Nguyễn Duy – Bài mẫu 1

     Nguyễn Duy là một thi sĩ có nhiều đóng góp trong nền thơ ca Việt Nam, bản thân tác giả là một người sớm mồ côi cha mẹ nên xúc cảm của ông về tuổi thơ của mình thật thân thiện và nó gắn bó trong quãng đời của ông, chính vì vậy những xúc cảm đó đã tạo cho ông những nguồn cảm hứng để sáng tác lên bài Đò Lèn.

     Trong một lần về thăm lại quê hương những xúc cảm của quê hương lại vọng lại trong kí ức của tác giả, ông nhớ lại những kí ức xưa bên bếp lửa và những hình ảnh khác lúc sống bên người bà của mình, những hình ảnh đó hiện lên trong con người của tác giả có lúc vui có lúc buồn nó đan xen và tạo nên những cung bậc đan xen và thầm kín sâu lắng. Mở đầu bài thơ tác giả đã nói về nỗi thương nhớ trong tâm hồn của tác giả và hình ảnh đó đã tạo nên những nỗi nhớ da diết và dâng trào trong trái tim của tác giả, hình ảnh đấy đã đọng lại trong tim tác giả một cách thâm thúy, hình ảnh trong những dòng thơ đầu thì cậu nhỏ Duy là một người tinh nghịch, với những trò chơi dân gian rộng rãi, lúc thì đi bắt cá lúc thì đi bắt chim sẻ, những hình ảnh đó hiện lên thật sinh động trong con người của tác giả bởi hình ảnh đó hiện lên thật sinh động và ý nghĩa, thú vui của tác giả về kí ức tuổi thơ lúc được chơi những trò chơi đó. Trong kí ức về tuổi thơ có những hình ảnh về những mùi hoa huệ thơm ngát hương hòa vào cùng mùi hương bay nhấp nhoáng trong vòng ko gian ở chùa Trần, tác giả đã nói lên những nỗi nhớ về khoảng thời kì đã qua của mình, giờ đây lúc tác giả hồi ức lại thì đó chỉ còn là những nỗi thương nhớ, và xen vào các hình ảnh khác đó là một hình ảnh lắng động nhiều xúc cảm và những nỗi nhớ triền miên trong tình yêu tuổi thơ của mình:

Thuở nhỏ tôi ra cống Na câu cá 

níu váy bà đi chợ Bình Lâm 

bắt chim sẻ ở vành tai tượng Phật 

và thỉnh thoảng ăn trộm nhãn chùa Trần

Thuở nhỏ tôi lên chơi đền Cây Thị 

chân đất đi đêm xem lễ đền Sòng 

mùi huệ trắng quyện khói trầm thơm lắm 

điệu hát văn lảo đảo bóng cô đồng

    Hình ảnh đó đã đan xen trong tâm hồn của tác giả sinh động và thật ngộ nghĩnh nó đang bao trùm lên một khoảng ko gian vô tận và cuốn hút vào những thú vui của dân gian bằng những câu chuyện hay và nó đem lại cho tác giả nhiều xúc cảm và những hương vị ngọt ngào về một tuổi thơ của mình, các hình ảnh khác cũng được hiện lên đó là những khoảng ko gian yên bình yên tĩnh nơi tác giả đã từng sống, thú vui của tác giả là được hòa nhập và tạo nên những nỗi thương nhớ trong tâm hồn của tác giả, những nỗi nhớ và hoài niệm đó đã làm cho tác giả nhớ mong và hồi ức lại kí ức tuổi thơ của mình, toàn thể những hình ảnh và kí ức của tuổi thơ đã được tác giả mô tả lại để qua đó nói lên những nhịp độ nhẹ nhõm và vô cùng tha thiết nó làm cho mỗi chúng ta đều cảm thấy thương nhớ trong kí ức của mình, hình ảnh về một con người tuổi thơ đã tràn trề trong tâm trí của tác giả, hàng loạt các hình ảnh khác cũng vô cùng thiêng liêng đã gắn bó với tác giả, sớm mồ côi cha mẹ nên tác giả phải ở cùng với bà ngoại hình ảnh gắn bó với người bà cũng đã hiện lên trong kí ức của tác giả:

Tôi đâu biết bà tôi cùng cực thế 

Bà mò cua xúc tép ở đồng Quan 

Bà đi gánh chè xanh Ba Trại

Quán Cháo, Đồng Giao thập thững những đêm hàn

      Những hình ảnh trong kí ức của tác giả về người bà của mình đó là một người bà tảo tần chịu thương chịu thương chịu khó, cả cuộc đời của bà lam lũ vất vả để kiếm tiền nuôi cháu. Dù cuộc sống của hai bà cháu vô cùng cực khổ vất vả nhưng người bà này vẫn lam lũ để có thể nuôi nấng người cháu của mình, hình ảnh đấy đã thấm đẫm trong ý thức của người bà, trong những ngày gió rét bà vẫn thập thững những bước đi để kiếm tiền nuôi cháu, có lúc mò cua bắt cá nuôi cháu từng ngày, kí ức về người bà làm cho tác giả nhớ tới những kỉ niệm của hai bà cháu, tác giả mong ước và đang hồi ức lại những thời kì bên bà, hình ảnh về người bà của mình đang lam lũ vất cả từng ngày để kiếm sống nó đã làm cho tác giả có những cái nhìn thâm thúy hơn về chính cuộc đời của bà mình. Nhiều những cụ thể đã được trình bày thâm thúy qua bài viết qua đó nó trình bày những nỗi thương nhớ và bao cung bậc xúc cảm dâng trào trong tâm hồn của tác giả, tác giả đang nhớ mong và có hồi ức đẹp về người bà của mình, sự tảo tần đó làm giờ đây lúc tác giả thương nhớ lại tác giả có những cảm hứng về những niềm tin và mong ước được đền đáp công ơn nuôi nấng về người bà của mình.

       Trong những kí ức đẹp đấy tác giả đang nhớ mong và da diết trong tình cảm của mình đối với người bà, tác giả thương nhớ lại từ những hình ảnh thân thuộc và nó thân thiện trong tâm hồn của con người dường như tác giả đang cố nhớ lại những kí ức đó bởi kí ức đó thật đẹp và nó tạo nên nhiều ấn tượng thâm thúy trong tâm hồn của con người, nhiều hình ảnh đẹp gợi cảm và vô cùng mạnh mẽ nó đã thu hút nhiều sự chú ý và cũng vô cùng thâm thúy của tác giả, tác giả đang tạo nên những cung bậc khác nhạt nhòa và mang những dấu ấn mạnh mẽ trong tâm hồn tác giả, vượt qua bao khó khăn và thử thách gian lao của cuộc sống người bà vẫn lặng lẽ và hy sinh cuộc đời của mình cho người cháu để làm nên những điều thật kì diệu, tác giả đã tưởng tượng nhiều hình ảnh khác cũng sinh động và quyến rũ hơn, nó mang đậm nét những yếu tố kì diệu và cũng mang đậm những nét tiêu biểu cho những thế hệ khác:

Bom Mỹ dội, nhà bà tôi bay mất 

đền Sòng bay, bay tuốt cả chùa chiền 

thánh với Phật rủ nhau đi đâu hết 

bà tôi đi bán trứng ở ga Lèn

Tôi đi lính, lâu ko về quê ngoại 

dòng sông xưa vẫn bên lở bên bồi 

lúc tôi biết thương bà thì đã muộn 

bà chỉ còn là một nấm cỏ thôi!

      Xúc cảm của thi sĩ đã được trình bày chân thực và nó mang những dấu ấn trong tâm hồn của tác giả, ông dường như đang nói về những kí ức đó để hồi ức và thương nhớ có chút tiếc nuối về quãng thời kì đã qua của mình, hình ảnh xảy ra đã mang nhiều tiếc nuối trong tâm hồn của tác giả, ông đang rung động và có những nỗi thương nhớ thâm thúy về kí ức tuổi thơ của mình, hàng loạt những hình ảnh khác cũng sinh động và vô cùng quyến rũ nó tạo nên những cung bậc riêng và giàu xúc cảm trong lòng tác giả, một trong những nỗi thương nhớ thầm kín và thâm thúy đó là nỗi nhớ về một quãng thời kì đã qua chúng ta ko người nào ko từng có kí ức tuổi thơ, vậy nhưng tác giả đã vẽ lại để mỗi chúng ta có những khoảng thời kì riêng để nghĩ về những kí ức và nhiều kỉ niệm vui tới vậy. Hình ảnh về người bà và hàng loạt những hình ảnh gắn với tuổi thơ của tác giả đã được tác giả trình bày nó một cách cụ thể và sinh động hơn nó đã mang đậm và có những dấu ấn mạnh mẽ trong tâm hồn của tác giả, những nỗi nhớ mong đó đã khắc sâu trong tâm trí của mỗi người.

     Những lời xám hối và tiếc nuối về những khoảng thời kì đã qua đã được trình bày thâm thúy trong tâm hồn của tác giả, ông dường như đang tiếc nuối về những khoảng thời kì đã qua, nhiều hình ảnh khác cũng trình bày được điều đó, những hình ảnh sinh động và hàng loạt những cụ thể gợi hình gợi cảm đã được trình bày thâm thúy trong bài thơ, mỗi chúng ta đều có quyền tự hào về kí ức của mình, nhưng chúng ta chắc hẳn cũng có những phút tiếc nuối về những gì đã qua đi, những điều tác giả đã tiếc nuối trong khổ thơ này đó là những gì đã qua nhưng tác giả ko làm được hình ảnh của những kí ức tuổi thơ đã vang vọng trong tâm hồn của người một cách mạnh mẽ nó đang cuốn hút và tạo nên nhiều khoảng ko gian riêng và bao trùm sâu lắng lên tâm hồn của người.

    Những kí ức đó tác giả đang tiếc nuối vì chưa có dịp báo đáp công ơn nuôi dưỡng của bà, hình ảnh đó trình bày những thương nhớ, lúc giờ đây bà chỉ còn là nấm mồ tác giả đau xót và xám hối về lương tâm của mình, tác giả muốn nhắn nhủ chúng ta hãy sống trọn vẹn trong từng khoảnh khắc ở phút giây hiện nay và sống với hiện thực và đó là những điều nhưng lúc qua đi chúng ta ko thấy tiếc nuối nữa.

     Tình bà cháu đã trình bày thâm thúy trong tác phẩm này đó là những lời ngọt ngào và sâu lắng từ trong trái tim của tác giả.

Phân tích bài thơ “Đò Lèn” của Nguyễn Duy – Bài mẫu 2


     Nguyễn Duy viết bài thơ “Đò Lèn” vào tháng 9 năm 1983, in trong tập thơ “Ánh trăng”, xuất bản năm 1984. Bài thơ có hai câu thơ bảy tiếng, một câu thơ chín tiếng, còn lại 32 câu thơ tám tiếng.

    Các dòng thơ tiếp nối xuất hiện như giọng kể tâm tình. Các địa danh thân thuộc của quê hương thân yêu từng gắn bó với tâm hồn của tác giả thời thơ nhỏ, từng in dấu chân, hơi thở, nhịp sống của bà được nhắc lại xiết bao nỗi ân tình: Đò Lèn, cống Na, chợ Bình Lâm, chùa Trần, đền Cây Thị, đền Sòng, Ba Trại,… Hình ảnh người bà nghèo khổ, tảo tần, phúc hậu… được tái tạo trong những vần thơ bình dị có một sức ám ảnh và cuốn hút kì lạ. Nguyễn Duy mồ côi mẹ, sống trong sự tỷ mỉ mến thương của bà ngoại, nên lời thơ mới chân thực và cảm động tương tự. Càng về cuối, giọng thơ càng ngùi ngùi thương nhớ bà.

    Hai khổ thơ đầu tác giả nhắc lại những kỉ niệm tuổi thơ của một chú nhỏ nhà nghèo, thích chơi bời lêu têu, tinh nghịch… chẳng kém người nào: đi câu cá ở cống Na, theo bà đi chợ Bình Lâm, đi bắt chim sẻ ở vành tai tượng Phật, cũng có “thỉnh thoảng ăn trộm nhãn chùa Trần”. Có những câu thơ giản dị, bình dị như lời nói nhưng gợi lên nhiều rung động về cái hồn nhiên, ngộ nghĩnh của một cậu nhỏ nơi làng quê trước đây:

“níu váy bà đi chợ Bình Lâm

bắt chim sẻ ở vành tai tượng Phật

và thỉnh thoảng ăn trộm nhãn chùa Trần”.

    Cũng đã từng “lên chơi đền Cây Thị”. Với đôi chân đất của con nhà nghèo, vẫn hào hứng trong mùa lễ hội, vẫn “đi đêm xem lễ đền Sòng”. “Đền Sòng thiêng nhất xứ Thanh” (Tản Đà), giáp ranh với tỉnh Ninh Bình thế nhưng chú nhỏ vẫn lặn lội đất đi đêm xem lễ đền Sòng”. Hoa huệ trắng, khói trầm, điệu hát văn và bóng cô đồng “lảo đảo” đã in sâu vào tâm hồn tuổi thơ của Nguyễn Duy:

“mùi huệ trắng quyện khói trầm thơm lắm

điệu hát văn lảo đảo bóng cô đồng”.

    Từ láy “lảo đảo” là cái thần của bức tranh về cô đồng nhưng chúng ta thường nhìn thấy ở một số lễ hội dân gian. Nguyễn Duy thường nhắc tới hoa huệ với màu trắng và mùi thơm bằng tất cả sự thanh khiết của tâm hồn mình. Hoa huệ trên bàn thờ mẹ:

“Lần thần hương huệ thơm đêm

khói nhang vẽ nẻo đường lên niết bàn”.

(Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa)

    Trong bài thơ “Đò Lèn”, ông cũng hai lần nhắc tới:

mùi huệ trắng quyện khói trầm thơm lắm…

cứ nghe thơm mùi huệ trắng, hương trầm…

    Sức cuốn hút, ám ảnh của bài thơ “Đò Lèn” là ở hình tượng người bà. Đó là bà ngoại của Nguyễn Duy. Ăn năn, khẽ trách mình vô tâm, vô tình: “Tôi đâu biết bà tôi cùng cực thế”. Nhà nghèo, bà lặn lội “mò cua xúc tép” ở Đồng Quan để có tiền sắm gạo nuôi cháu. Bà đi gánh thuê chè xanh Ba Trại, gánh nặng, đường xa và mấp mô, đêm tối và gió rét, đôi chân bà “thập thững” bước đi. Đôi vai “chín dạn” vì gánh đòn tre. Chân bước cao bước thấp, lúc ngả lúc nghiêng, bước đi “thập thững” trong đêm tối, trong gió rét. Bà vất vả và cùng cực. Bà là hiện thân của đức hi sinh, chịu thương chịu thương chịu khó của người phụ nữ Việt Nam, của những cái cò lặn lội trong cuộc đời. Nguyễn Duy đã gửi gắm bao tình thương và hàm ân đối với bà:

“Tôi đâu biết bà tôi cùng cực thế

Bà mò cua, xúc tép ở đồng Quan

Bà đi gánh chè xanh Ba Trại

Quán Cháo, Đồng Giao thập thững những đêm hàn”.

    Năm đói, một củ dong riềng luộc sượng bà dành cho cháu. Trong vị ngon ngọt của củ dong riềng, đứa cháu “nghe” được mùi thơm của huệ trắng, của hương trầm. Nguyễn Duy đã lấy mùi thơm của huệ trắng, hương trầm để diễn tả những xúc cảm về tình thương rộng lớn, mênh mông của bà. Bà hiền lành, tâm hồn bà phúc hậu, thánh thiện. Tiên, Phật, thánh soi sáng lòng từ bi, nhân ái nhưng bà hướng tới. Sống trong tình thương ấp ủ của bà, nên đứa cháu mới thấu hiểu được lòng bà, tâm hồn của bà:

“Tôi trong suốt giữa hai bờ hư – thực

Giữa bà tôi và tiên, Phật, thánh, thần”.

    Giữa thời khói lửa, bom đạn giội làm nhà bà “bay mất”, đền Sòng cũng “bay”, chùa chiền “bay tuốt cả”,… Trong khi “thánh với Phật rủ nhau đi đâu hết” bà vẫn trụ vững giữa cuộc đời, bà vẫn bươn bả kiếm sống, bà vẫn đương đầu với mọi khó khăn lam lũ:

“Bà tôi đi bán trứng ở ga Lèn”.

    Đó là một nét vẽ rất thực, rất đậm trong hình tượng về người bà của thi sĩ; và đó cũng là hình ảnh người bà rất thân thiện với mỗi gia đình Việt Nam chúng ta.

    Đoạn cuối nói lên nỗi xúc động của đứa cháu lúc đứng trước ngôi mộ bà ngoại:

“Tôi đi lính, lâu ko về quê ngoại

Dòng sông xưa vẫn bên lở bên bồi

Lúc tôi biết thương bà đã muộn

Bà chỉ còn là một nấm cỏ thôi”.

    Sự liên kết hài hoà giữa xúc cảm và tính triết lí đã tạo nên sự rung cảm sâu xa của vần thơ. Dòng sông xưa nhưng tác giả nói tới là sông Chu, sông Mã, sông Đò Lèn. Những năm dài chiến tranh tao loạn đã đi qua. Quê hương quốc gia yên bình, ngày một thay đổi, ngày một tươi đẹp. Câu thơ “dòng sông xưa vẫn bên lở bên bồi” mang hàm nghĩa về cuộc đời bể dâu, về sự thay đổi của quê hương xứ sở.

    Câu cuối bài thơ “bà chỉ còn là một nấm cỏ thôi” cũng mang ý vị triết lí về kiếp người hữu hạn trong dòng chảy vô cùng của thời kì và vũ trụ. Câu thơ của Nguyễn Duy man mác buồn, làm ta liên tưởng tới câu thơ của Nguyễn Gia Thiều trong “Cung oán ngâm khúc”:

“Trăm năm còn có gì đâu

Chẳng qua một nấm cỏ khâu xanh rì”.

    Bà ngoại đã mất, nhưng tình thương và sự tảo tần của bà vẫn còn lại mãi với con cháu.

    “Đò Lèn” là một bài thơ rực rỡ của Nguyễn Duy. Cùng với “Bếp lửa” của Bằng Việt, bài thơ “Đò Lèn” của Nguyễn Duy là bông hoa nghệ thuật tô đẹp hình tượng người bà mến yêu trong mỗi gia đình Việt Nam chúng ta. Hơn mười địa danh được thi sĩ nhắc tới đã làm cho ý nghĩa bài thơ thêm đẹp và thâm thúy: tình yêu bà, yêu gia đình gắn liền với tình yêu quê hương tha thiết. “Đò Lèn” là một trang thơ cảm động về kí ức tuổi thơ của người lính.

Phân tích bài thơ “Đò Lèn” của Nguyễn Duy – Bài mẫu 3

     Kế bên sự thành công của các tác phẩm như: “Cát trắng”, “Ánh trăng”, “Đãi cát tìm vàng”,… thì bài thơ “Đò Lèn” của Nguyễn Duy cũng đã để lại trong độc giả những ấn tượng thâm thúy. Bài thơ này được ông viết năm 1983, trong một dịp trở về quê hương, sống với những hồi ức đan xen nhiều buồn vui thời thơ ấu.

     Nhắc tới tuổi thơ là nhắc tới những hình ảnh xinh tươi, yên bình nhưng Nguyễn Duy lại nhắc về tuổi thơ của mình với những kỉ niệm trong thời chiến tranh tao loạn:

“Thuở nhỏ tôi ra cống Na câu cá

Níu váy bà đi chợ Bình Lâm

Bắt chim sẻ ở vành tai tượng Phật

Và thỉnh thoảng ăn trộm nhãn chùa Trần.”

     Tuổi thơ của tác giả là những lần đi câu cá, theo bà đi chợ, bắt chim sẻ, đi ăn trộm nhãn. Ko chỉ có vậy, trong tuổi thơ đấy tác giả còn được theo bà lên đền Cây Thị, đi xem lễ đền Sòng, đi nghe điệu hát văn của cô đồng. Chúng ta có thể nhận thấy đây là một cậu nhỏ tinh nghịch, vô tư, hồn nhiên và rất hiếu động. Những kí ức tuổi thơ của cậu ko gắn với bè bạn, những đứa trẻ đồng trang lứa nhưng lại gắn bó mật thiết với người bà ngoại. Nhờ có bà nhưng người cháu biết được những nơi chốn, vị trí tâm linh của con người và đời sống ý thức của họ vô cùng phong phú. Bà và cháu gắn bó với nhau thật mật thiết bởi cậu nhỏ đấy luôn đi theo bà dù là đi chợ hay đi lên đền, lên chùa.

     Chính vì vô tư tương tự nên lúc tác giả nhìn thấy sự lam lũ của bà cũng là lúc bản thân day dứt trong niềm ăn năn:

“Tôi đầu biết bà tôi cùng cực thế

Bà mò cua xúc tép ở đồng Quan

Bà đi gánh chè xanh ba Trại

Quán Cháo, Đồng Giao thập thững những đêm hàn.”

     Tuổi thơ ham chơi nên cậu đã ko nhìn thấy được bà đã phải vất vả, tảo tần như thế nào vì cuộc sống mưu sinh. Hết đi mò cua xúc tép bà lại đi gánh chè, bán trứng. Bà đã gánh thêm cả trách nhiệm của người cha, người mẹ để nuôi cậu lớn khôn. Tới đây, tác giả ko còn gợi nhắc tới những trò chơi của tuổi thơ nữa nhưng thay vào đó là hình ảnh kiên cường, sự hi sinh của người bà.

“Tôi trong suốt giữa đôi bờ hư – thực

Giữa bà tôi và tiên phật thánh thần

Cái năm đói củ dong riềng luộc sượng

Cứ nghe thơm mùi huệ trắng, hương trầm”

      Tình mến thương của bà thật giống với tiên, Phật, thánh thần, cả luôn hi sinh, chịu những vất vả, cực nhọc để nuôi dưỡng cháu trưởng thành. Dù có gặp phải bao nhiêu khó khăn thì bà vẫn cam chịu, ko lùi bước. Sự khem khổ trong những năm đói phải ăn củ dong riềng luộc sượng nhưng tác giả vẫn nghe thấy đâu đây mùi thơm của huệ trắng, hương trầm. Phải chăng mùi hương đấy là sự ám ảnh của quá khứ, của những ngày cậu đi theo bà lên đền Sòng, đền Cây Thị?

      Người bà đã chịu nhiều khổ cực nay lại phải kiên cường chống lại sự thảm khốc của trận đánh tranh phi nghĩa:

“Bom Mỹ giội nhà bà tôi bay mất

Đền Sòng bay, bay tuốt cả chùa chiền

Thánh với Phật rủ nhau đi đâu hết

Bà tôi đi bán trứng ở ga Lèn.”

     Cuộc sống cùng cực là thế, nhà bà bị bom Mĩ giội bay mất, những nơi linh thiêng phục vụ đời sống ý thức con người nói chung và của bà nói riêng như chùa chiền cũng bay. Người bà lại một mình bươn trải với cuộc sống bằng nghề bán trứng. Còn gì vất vả hơn những gian nan bà trải qua? Đạn bom ko hủy diệt đi sức sống của bà nhưng nó làm cho bà càng trở thành kiên cường, mạnh mẽ. Sự mạnh mẽ đấy chính là sự mạnh lẽ của những con người người hùng, lớn lao.

      Thời kì thoăn thoắt thoi đưa, chẳng mấy chốc cậu nhỏ năm nào đã trưởng thành:

“Tôi đi lính, lâu ko về quê ngoại

dòng sông xưa vẫn bên lở, bên bồi

lúc tôi biết thương bà thì đã muộn

bà chỉ còn là một nấm cỏ thôi.”

     Tác giả xót xa, ăn năn vì cho tới tận lúc trưởng thành mới thấu hiểu được nỗi cùng cực, sự hi sinh của bà. Lúc người cháu muốn báo ơn thì người bà đã ko còn nữa. Khổ thơ là sự đớn đau, xâu xé tới ngậm ngùi vì mất đi một người thân yêu, thân thiện nhất. Lúc người cháu đi lính trở về, muốn được nhìn thấy, báo đáp công ơn của bà thì “bà chỉ còn một nấm cỏ thôi”, niềm xúc động đã vỡ òa bật thành tiếng khóc nức nở. Có người nào ko động lòng xúc động, ko nghẹn ngào tiếng nấc trước cảnh tượng đó. Sự ăn năn đã trở thành muộn màng, day dứt tâm can tác giả.

     Bằng giọng điệu tâm thành, thâm thúy và sự thành công lúc sử dụng phép đối giữa hai bờ hư – thực, giữa bà ngoại với tiên, Phật, thánh, thần và giữa sự hiếu động, vô tư của người cháu với những cùng cực, hi sinh của người bà đã góp phần tạo nên sự thành công của tác phẩm. Nguyễn Duy ko cần mượn một hình ảnh biểu tượng nào trình bày tình cảm với người bà nhưng ông đã trực tiếp biểu lộ tình cảm đấy qua hình ảnh người bà lam lũ, tảo tần. Chính điều đó đã để lại những dư ba vang vọng trong lòng độc giả.

Tương tự là giainhat.vn đã vừa phân phối những gợi ý cơ bản cũng như một số bài văn mẫu Phân tích bài thơ Đò Lèn của Nguyễn Duy để các em tham khảo và có thể tự viết được một bài văn mẫu hoàn chỉnh. Chúc các em học tốt môn Ngữ Văn !

Đăng bởi: giainhat.vn

Phân mục: Lớp 12, Ngữ Văn 12

Hình Ảnh về: Phân tích bài thơ Đò Lèn của Nguyễn Duy

(hay nhất)

Video về: Phân tích bài thơ Đò Lèn của Nguyễn Duy

(hay nhất)

Wiki về Phân tích bài thơ Đò Lèn của Nguyễn Duy

(hay nhất)

Phân tích bài thơ Đò Lèn của Nguyễn Duy

(hay nhất) -

Tuyển tập 900 bài văn mẫu 12 hay nhất với các chủ đề nhiều chủng loại như phân tích, cảm nhận, nghị luận. Cùng tham khảo bài Phân tích bài thơ Đò Lèn của Nguyễn Duy để hiểu hơn về nội dung tác phẩm.

Dàn ý Phân tích bài thơ “Đò Lèn” của Nguyễn Duy

a) Mở bài

– Giới thiệu vài nét về tác giả, tác phẩm:

+ Nguyễn Duy là thi sĩ của những vẻ đẹp đời thường, những trị giá khiêm nhượng nhưng vững bền.

+ Bài thơ Đò lèn được sáng tác vào tháng 9 – 1938 lúc Nguyễn Duy trở về quê ngoại thăm bà sau bao năm xa cách nhưng bà đã ko còn.


b) Thân bài

Luận điểm 1: Hình ảnh người bà tảo tần trong kí ức của người cháu

– Những kỉ niệm tuổi thơ của một chú nhỏ nhà nghèo, vô tư, ham chơi, tinh nghịch:

+ Vui thích với những trò chơi trẻ thơ: bắt chim, trộm nhãn, theo bà đi chợ, câu cá.

+ Say mê toàn cầu thần tiên: chơi đền Cây Thị, xem lễ đền Sòng, ấn tượng mùi huệ trắng, khói trầm, điệu hát văn lảo đảo bóng cô đồng.

+ Gợi nhớ những kỉ niệm xưa, trình bày sự trân trọng thời thơ ấu, yêu quý quê hương nguồn cội, tiếc nhớ người bà mến yêu.

+ Ngoài ra nó còn là cái nhìn tự vấn, tự soi chiếu lại sự vô tâm của bản thân lúc chưa biết quan tâm tới bà lúc còn được ở bên bà.

– Hình ảnh người bà qua kí ức của tác giả:

+ Bà lặng lẽ vượt qua mọi cùng cực, giao thương xuôi ngược, chịu mọi nguy hiểm để nuôi dạy người cháu mồ côi và tinh nghịch giữa cảnh chiến tranh khốc liệt.

+ Bà mò cua xúc tép, gánh chè xanh Ba Trại, thập thững những đêm hàn, bom Mĩ giội nhà bà tôi bay mất, bà tôi đi bán trứng ở ga Lèn.

=> Nét vẽ rất thực, rất đậm trong hình tượng về người bà của thi sĩ; và cũng là hình ảnh người bà rất thân thiện với mỗi gia đình Việt Nam chúng ta.

+ Bà là một phần của tuổi thơ cháu, thân yêu và gắn bó biết bao: níu váy bà đi chợ Bình Lâm,…

+ Bà hiền lành, tâm hồn bà phúc hậu, thánh thiện. Tiên, Phật, Thánh soi sáng lòng từ bi, nhân ái nhưng bà hướng tới.

+ Sống trong tình thương ấp ủ của bà, đứa cháu mới thấu hiểu được tấm lòng, tâm hồn của bà.

=> Trước người bà giản dị, lam lũ nhưng tràn đầy tình mến thương con cháu, tràn đầy nghị lực cao cả, người cháu vừa rất mực yêu quý và trân trọng bà. Bà là hiện thân của đức hi sinh, chịu thương chịu thương chịu khó của người phụ nữ Việt Nam, của những cái cò lặn lội trong cuộc đời.

Luận điểm 2: Sự thức tỉnh muộn màng của người cháu

– Tình cảm của thi sĩ lúc nghĩ về bà ngoại:

+ Thấu hiểu nỗi cùng cực, tảo tần, tình mến thương của bà.

+ Mến thương, tôn kính, tri ân thâm thúy đối với bà.

+ Sự ăn năn, ngậm ngùi, xót đau muộn màng:

“Lúc tôi biết thương bà thì đã muộn

Bà chỉ còn một nấm cỏ thôi “

+ Nỗi xúc động của đứa cháu lúc đứng trước ngôi mộ bà ngoại:

  • Dòng sông xưa : sông Chu, sông Mã, sông Đò Lèn.

  • “Dòng sông xưa vẫn bên lở bên bồi”: hàm nghĩa về cuộc đời bể dâu, về sự thay đổi của quê hương, xứ sở.

  • “Bà chỉ còn là một nấm cỏ thôi” : man mác buồn, triết lí về kiếp người hữu hạn trong dòng chảy vô cùng của thời kì và vũ trụ; nỗi hân hận của người cháu vì năm xưa đã vô tâm, ko thể chăm sóc bà.

* Rực rỡ nghệ thuật

– Sử dụng thủ pháp đối lập, phép so sánh đối chiếu

– Giọng điệu thành thực, thẳng thắn

– Có sự hòa quyện giữa tính cách dân gian và phong vị cổ điển.

– Hình ảnh giản dị, thân thiện với cuộc sống đời thường, chất hóm hỉnh dân gian.

c) Kết bài

– Nói chung trị giá nội dung bài thơ

– Nêu cảm nhận của em về bài thơ.

Phân tích bài thơ “Đò Lèn” của Nguyễn Duy – Bài mẫu 1

     Nguyễn Duy là một thi sĩ có nhiều đóng góp trong nền thơ ca Việt Nam, bản thân tác giả là một người sớm mồ côi cha mẹ nên xúc cảm của ông về tuổi thơ của mình thật thân thiện và nó gắn bó trong quãng đời của ông, chính vì vậy những xúc cảm đó đã tạo cho ông những nguồn cảm hứng để sáng tác lên bài Đò Lèn.

     Trong một lần về thăm lại quê hương những xúc cảm của quê hương lại vọng lại trong kí ức của tác giả, ông nhớ lại những kí ức xưa bên bếp lửa và những hình ảnh khác lúc sống bên người bà của mình, những hình ảnh đó hiện lên trong con người của tác giả có lúc vui có lúc buồn nó đan xen và tạo nên những cung bậc đan xen và thầm kín sâu lắng. Mở đầu bài thơ tác giả đã nói về nỗi thương nhớ trong tâm hồn của tác giả và hình ảnh đó đã tạo nên những nỗi nhớ da diết và dâng trào trong trái tim của tác giả, hình ảnh đấy đã đọng lại trong tim tác giả một cách thâm thúy, hình ảnh trong những dòng thơ đầu thì cậu nhỏ Duy là một người tinh nghịch, với những trò chơi dân gian rộng rãi, lúc thì đi bắt cá lúc thì đi bắt chim sẻ, những hình ảnh đó hiện lên thật sinh động trong con người của tác giả bởi hình ảnh đó hiện lên thật sinh động và ý nghĩa, thú vui của tác giả về kí ức tuổi thơ lúc được chơi những trò chơi đó. Trong kí ức về tuổi thơ có những hình ảnh về những mùi hoa huệ thơm ngát hương hòa vào cùng mùi hương bay nhấp nhoáng trong vòng ko gian ở chùa Trần, tác giả đã nói lên những nỗi nhớ về khoảng thời kì đã qua của mình, giờ đây lúc tác giả hồi ức lại thì đó chỉ còn là những nỗi thương nhớ, và xen vào các hình ảnh khác đó là một hình ảnh lắng động nhiều xúc cảm và những nỗi nhớ triền miên trong tình yêu tuổi thơ của mình:

Thuở nhỏ tôi ra cống Na câu cá 

níu váy bà đi chợ Bình Lâm 

bắt chim sẻ ở vành tai tượng Phật 

và thỉnh thoảng ăn trộm nhãn chùa Trần

Thuở nhỏ tôi lên chơi đền Cây Thị 

chân đất đi đêm xem lễ đền Sòng 

mùi huệ trắng quyện khói trầm thơm lắm 

điệu hát văn lảo đảo bóng cô đồng

    Hình ảnh đó đã đan xen trong tâm hồn của tác giả sinh động và thật ngộ nghĩnh nó đang bao trùm lên một khoảng ko gian vô tận và cuốn hút vào những thú vui của dân gian bằng những câu chuyện hay và nó đem lại cho tác giả nhiều xúc cảm và những hương vị ngọt ngào về một tuổi thơ của mình, các hình ảnh khác cũng được hiện lên đó là những khoảng ko gian yên bình yên tĩnh nơi tác giả đã từng sống, thú vui của tác giả là được hòa nhập và tạo nên những nỗi thương nhớ trong tâm hồn của tác giả, những nỗi nhớ và hoài niệm đó đã làm cho tác giả nhớ mong và hồi ức lại kí ức tuổi thơ của mình, toàn thể những hình ảnh và kí ức của tuổi thơ đã được tác giả mô tả lại để qua đó nói lên những nhịp độ nhẹ nhõm và vô cùng tha thiết nó làm cho mỗi chúng ta đều cảm thấy thương nhớ trong kí ức của mình, hình ảnh về một con người tuổi thơ đã tràn trề trong tâm trí của tác giả, hàng loạt các hình ảnh khác cũng vô cùng thiêng liêng đã gắn bó với tác giả, sớm mồ côi cha mẹ nên tác giả phải ở cùng với bà ngoại hình ảnh gắn bó với người bà cũng đã hiện lên trong kí ức của tác giả:

Tôi đâu biết bà tôi cùng cực thế 

Bà mò cua xúc tép ở đồng Quan 

Bà đi gánh chè xanh Ba Trại

Quán Cháo, Đồng Giao thập thững những đêm hàn

      Những hình ảnh trong kí ức của tác giả về người bà của mình đó là một người bà tảo tần chịu thương chịu thương chịu khó, cả cuộc đời của bà lam lũ vất vả để kiếm tiền nuôi cháu. Dù cuộc sống của hai bà cháu vô cùng cực khổ vất vả nhưng người bà này vẫn lam lũ để có thể nuôi nấng người cháu của mình, hình ảnh đấy đã thấm đẫm trong ý thức của người bà, trong những ngày gió rét bà vẫn thập thững những bước đi để kiếm tiền nuôi cháu, có lúc mò cua bắt cá nuôi cháu từng ngày, kí ức về người bà làm cho tác giả nhớ tới những kỉ niệm của hai bà cháu, tác giả mong ước và đang hồi ức lại những thời kì bên bà, hình ảnh về người bà của mình đang lam lũ vất cả từng ngày để kiếm sống nó đã làm cho tác giả có những cái nhìn thâm thúy hơn về chính cuộc đời của bà mình. Nhiều những cụ thể đã được trình bày thâm thúy qua bài viết qua đó nó trình bày những nỗi thương nhớ và bao cung bậc xúc cảm dâng trào trong tâm hồn của tác giả, tác giả đang nhớ mong và có hồi ức đẹp về người bà của mình, sự tảo tần đó làm giờ đây lúc tác giả thương nhớ lại tác giả có những cảm hứng về những niềm tin và mong ước được đền đáp công ơn nuôi nấng về người bà của mình.

       Trong những kí ức đẹp đấy tác giả đang nhớ mong và da diết trong tình cảm của mình đối với người bà, tác giả thương nhớ lại từ những hình ảnh thân thuộc và nó thân thiện trong tâm hồn của con người dường như tác giả đang cố nhớ lại những kí ức đó bởi kí ức đó thật đẹp và nó tạo nên nhiều ấn tượng thâm thúy trong tâm hồn của con người, nhiều hình ảnh đẹp gợi cảm và vô cùng mạnh mẽ nó đã thu hút nhiều sự chú ý và cũng vô cùng thâm thúy của tác giả, tác giả đang tạo nên những cung bậc khác nhạt nhòa và mang những dấu ấn mạnh mẽ trong tâm hồn tác giả, vượt qua bao khó khăn và thử thách gian lao của cuộc sống người bà vẫn lặng lẽ và hy sinh cuộc đời của mình cho người cháu để làm nên những điều thật kì diệu, tác giả đã tưởng tượng nhiều hình ảnh khác cũng sinh động và quyến rũ hơn, nó mang đậm nét những yếu tố kì diệu và cũng mang đậm những nét tiêu biểu cho những thế hệ khác:

Bom Mỹ dội, nhà bà tôi bay mất 

đền Sòng bay, bay tuốt cả chùa chiền 

thánh với Phật rủ nhau đi đâu hết 

bà tôi đi bán trứng ở ga Lèn

Tôi đi lính, lâu ko về quê ngoại 

dòng sông xưa vẫn bên lở bên bồi 

lúc tôi biết thương bà thì đã muộn 

bà chỉ còn là một nấm cỏ thôi!

      Xúc cảm của thi sĩ đã được trình bày chân thực và nó mang những dấu ấn trong tâm hồn của tác giả, ông dường như đang nói về những kí ức đó để hồi ức và thương nhớ có chút tiếc nuối về quãng thời kì đã qua của mình, hình ảnh xảy ra đã mang nhiều tiếc nuối trong tâm hồn của tác giả, ông đang rung động và có những nỗi thương nhớ thâm thúy về kí ức tuổi thơ của mình, hàng loạt những hình ảnh khác cũng sinh động và vô cùng quyến rũ nó tạo nên những cung bậc riêng và giàu xúc cảm trong lòng tác giả, một trong những nỗi thương nhớ thầm kín và thâm thúy đó là nỗi nhớ về một quãng thời kì đã qua chúng ta ko người nào ko từng có kí ức tuổi thơ, vậy nhưng tác giả đã vẽ lại để mỗi chúng ta có những khoảng thời kì riêng để nghĩ về những kí ức và nhiều kỉ niệm vui tới vậy. Hình ảnh về người bà và hàng loạt những hình ảnh gắn với tuổi thơ của tác giả đã được tác giả trình bày nó một cách cụ thể và sinh động hơn nó đã mang đậm và có những dấu ấn mạnh mẽ trong tâm hồn của tác giả, những nỗi nhớ mong đó đã khắc sâu trong tâm trí của mỗi người.

     Những lời xám hối và tiếc nuối về những khoảng thời kì đã qua đã được trình bày thâm thúy trong tâm hồn của tác giả, ông dường như đang tiếc nuối về những khoảng thời kì đã qua, nhiều hình ảnh khác cũng trình bày được điều đó, những hình ảnh sinh động và hàng loạt những cụ thể gợi hình gợi cảm đã được trình bày thâm thúy trong bài thơ, mỗi chúng ta đều có quyền tự hào về kí ức của mình, nhưng chúng ta chắc hẳn cũng có những phút tiếc nuối về những gì đã qua đi, những điều tác giả đã tiếc nuối trong khổ thơ này đó là những gì đã qua nhưng tác giả ko làm được hình ảnh của những kí ức tuổi thơ đã vang vọng trong tâm hồn của người một cách mạnh mẽ nó đang cuốn hút và tạo nên nhiều khoảng ko gian riêng và bao trùm sâu lắng lên tâm hồn của người.

    Những kí ức đó tác giả đang tiếc nuối vì chưa có dịp báo đáp công ơn nuôi dưỡng của bà, hình ảnh đó trình bày những thương nhớ, lúc giờ đây bà chỉ còn là nấm mồ tác giả đau xót và xám hối về lương tâm của mình, tác giả muốn nhắn nhủ chúng ta hãy sống trọn vẹn trong từng khoảnh khắc ở phút giây hiện nay và sống với hiện thực và đó là những điều nhưng lúc qua đi chúng ta ko thấy tiếc nuối nữa.

     Tình bà cháu đã trình bày thâm thúy trong tác phẩm này đó là những lời ngọt ngào và sâu lắng từ trong trái tim của tác giả.

Phân tích bài thơ “Đò Lèn” của Nguyễn Duy – Bài mẫu 2


     Nguyễn Duy viết bài thơ “Đò Lèn” vào tháng 9 năm 1983, in trong tập thơ “Ánh trăng”, xuất bản năm 1984. Bài thơ có hai câu thơ bảy tiếng, một câu thơ chín tiếng, còn lại 32 câu thơ tám tiếng.

    Các dòng thơ tiếp nối xuất hiện như giọng kể tâm tình. Các địa danh thân thuộc của quê hương thân yêu từng gắn bó với tâm hồn của tác giả thời thơ nhỏ, từng in dấu chân, hơi thở, nhịp sống của bà được nhắc lại xiết bao nỗi ân tình: Đò Lèn, cống Na, chợ Bình Lâm, chùa Trần, đền Cây Thị, đền Sòng, Ba Trại,… Hình ảnh người bà nghèo khổ, tảo tần, phúc hậu… được tái tạo trong những vần thơ bình dị có một sức ám ảnh và cuốn hút kì lạ. Nguyễn Duy mồ côi mẹ, sống trong sự tỷ mỉ mến thương của bà ngoại, nên lời thơ mới chân thực và cảm động tương tự. Càng về cuối, giọng thơ càng ngùi ngùi thương nhớ bà.

    Hai khổ thơ đầu tác giả nhắc lại những kỉ niệm tuổi thơ của một chú nhỏ nhà nghèo, thích chơi bời lêu têu, tinh nghịch… chẳng kém người nào: đi câu cá ở cống Na, theo bà đi chợ Bình Lâm, đi bắt chim sẻ ở vành tai tượng Phật, cũng có “thỉnh thoảng ăn trộm nhãn chùa Trần”. Có những câu thơ giản dị, bình dị như lời nói nhưng gợi lên nhiều rung động về cái hồn nhiên, ngộ nghĩnh của một cậu nhỏ nơi làng quê trước đây:

“níu váy bà đi chợ Bình Lâm

bắt chim sẻ ở vành tai tượng Phật

và thỉnh thoảng ăn trộm nhãn chùa Trần”.

    Cũng đã từng “lên chơi đền Cây Thị”. Với đôi chân đất của con nhà nghèo, vẫn hào hứng trong mùa lễ hội, vẫn “đi đêm xem lễ đền Sòng”. “Đền Sòng thiêng nhất xứ Thanh” (Tản Đà), giáp ranh với tỉnh Ninh Bình thế nhưng chú nhỏ vẫn lặn lội đất đi đêm xem lễ đền Sòng”. Hoa huệ trắng, khói trầm, điệu hát văn và bóng cô đồng “lảo đảo” đã in sâu vào tâm hồn tuổi thơ của Nguyễn Duy:

“mùi huệ trắng quyện khói trầm thơm lắm

điệu hát văn lảo đảo bóng cô đồng”.

    Từ láy “lảo đảo” là cái thần của bức tranh về cô đồng nhưng chúng ta thường nhìn thấy ở một số lễ hội dân gian. Nguyễn Duy thường nhắc tới hoa huệ với màu trắng và mùi thơm bằng tất cả sự thanh khiết của tâm hồn mình. Hoa huệ trên bàn thờ mẹ:

“Lần thần hương huệ thơm đêm

khói nhang vẽ nẻo đường lên niết bàn”.

(Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa)

    Trong bài thơ “Đò Lèn”, ông cũng hai lần nhắc tới:

mùi huệ trắng quyện khói trầm thơm lắm…

cứ nghe thơm mùi huệ trắng, hương trầm…

    Sức cuốn hút, ám ảnh của bài thơ “Đò Lèn” là ở hình tượng người bà. Đó là bà ngoại của Nguyễn Duy. Ăn năn, khẽ trách mình vô tâm, vô tình: “Tôi đâu biết bà tôi cùng cực thế”. Nhà nghèo, bà lặn lội “mò cua xúc tép” ở Đồng Quan để có tiền sắm gạo nuôi cháu. Bà đi gánh thuê chè xanh Ba Trại, gánh nặng, đường xa và mấp mô, đêm tối và gió rét, đôi chân bà “thập thững” bước đi. Đôi vai “chín dạn” vì gánh đòn tre. Chân bước cao bước thấp, lúc ngả lúc nghiêng, bước đi “thập thững” trong đêm tối, trong gió rét. Bà vất vả và cùng cực. Bà là hiện thân của đức hi sinh, chịu thương chịu thương chịu khó của người phụ nữ Việt Nam, của những cái cò lặn lội trong cuộc đời. Nguyễn Duy đã gửi gắm bao tình thương và hàm ân đối với bà:

“Tôi đâu biết bà tôi cùng cực thế

Bà mò cua, xúc tép ở đồng Quan

Bà đi gánh chè xanh Ba Trại

Quán Cháo, Đồng Giao thập thững những đêm hàn”.

    Năm đói, một củ dong riềng luộc sượng bà dành cho cháu. Trong vị ngon ngọt của củ dong riềng, đứa cháu “nghe” được mùi thơm của huệ trắng, của hương trầm. Nguyễn Duy đã lấy mùi thơm của huệ trắng, hương trầm để diễn tả những xúc cảm về tình thương rộng lớn, mênh mông của bà. Bà hiền lành, tâm hồn bà phúc hậu, thánh thiện. Tiên, Phật, thánh soi sáng lòng từ bi, nhân ái nhưng bà hướng tới. Sống trong tình thương ấp ủ của bà, nên đứa cháu mới thấu hiểu được lòng bà, tâm hồn của bà:

“Tôi trong suốt giữa hai bờ hư – thực

Giữa bà tôi và tiên, Phật, thánh, thần”.

    Giữa thời khói lửa, bom đạn giội làm nhà bà “bay mất”, đền Sòng cũng “bay”, chùa chiền “bay tuốt cả”,… Trong khi “thánh với Phật rủ nhau đi đâu hết” bà vẫn trụ vững giữa cuộc đời, bà vẫn bươn bả kiếm sống, bà vẫn đương đầu với mọi khó khăn lam lũ:

“Bà tôi đi bán trứng ở ga Lèn”.

    Đó là một nét vẽ rất thực, rất đậm trong hình tượng về người bà của thi sĩ; và đó cũng là hình ảnh người bà rất thân thiện với mỗi gia đình Việt Nam chúng ta.

    Đoạn cuối nói lên nỗi xúc động của đứa cháu lúc đứng trước ngôi mộ bà ngoại:

“Tôi đi lính, lâu ko về quê ngoại

Dòng sông xưa vẫn bên lở bên bồi

Lúc tôi biết thương bà đã muộn

Bà chỉ còn là một nấm cỏ thôi”.

    Sự liên kết hài hoà giữa xúc cảm và tính triết lí đã tạo nên sự rung cảm sâu xa của vần thơ. Dòng sông xưa nhưng tác giả nói tới là sông Chu, sông Mã, sông Đò Lèn. Những năm dài chiến tranh tao loạn đã đi qua. Quê hương quốc gia yên bình, ngày một thay đổi, ngày một tươi đẹp. Câu thơ “dòng sông xưa vẫn bên lở bên bồi” mang hàm nghĩa về cuộc đời bể dâu, về sự thay đổi của quê hương xứ sở.

    Câu cuối bài thơ “bà chỉ còn là một nấm cỏ thôi” cũng mang ý vị triết lí về kiếp người hữu hạn trong dòng chảy vô cùng của thời kì và vũ trụ. Câu thơ của Nguyễn Duy man mác buồn, làm ta liên tưởng tới câu thơ của Nguyễn Gia Thiều trong “Cung oán ngâm khúc”:

“Trăm năm còn có gì đâu

Chẳng qua một nấm cỏ khâu xanh rì”.

    Bà ngoại đã mất, nhưng tình thương và sự tảo tần của bà vẫn còn lại mãi với con cháu.

    “Đò Lèn” là một bài thơ rực rỡ của Nguyễn Duy. Cùng với “Bếp lửa” của Bằng Việt, bài thơ “Đò Lèn” của Nguyễn Duy là bông hoa nghệ thuật tô đẹp hình tượng người bà mến yêu trong mỗi gia đình Việt Nam chúng ta. Hơn mười địa danh được thi sĩ nhắc tới đã làm cho ý nghĩa bài thơ thêm đẹp và thâm thúy: tình yêu bà, yêu gia đình gắn liền với tình yêu quê hương tha thiết. “Đò Lèn” là một trang thơ cảm động về kí ức tuổi thơ của người lính.

Phân tích bài thơ “Đò Lèn” của Nguyễn Duy – Bài mẫu 3

     Kế bên sự thành công của các tác phẩm như: “Cát trắng”, “Ánh trăng”, “Đãi cát tìm vàng”,… thì bài thơ “Đò Lèn” của Nguyễn Duy cũng đã để lại trong độc giả những ấn tượng thâm thúy. Bài thơ này được ông viết năm 1983, trong một dịp trở về quê hương, sống với những hồi ức đan xen nhiều buồn vui thời thơ ấu.

     Nhắc tới tuổi thơ là nhắc tới những hình ảnh xinh tươi, yên bình nhưng Nguyễn Duy lại nhắc về tuổi thơ của mình với những kỉ niệm trong thời chiến tranh tao loạn:

“Thuở nhỏ tôi ra cống Na câu cá

Níu váy bà đi chợ Bình Lâm

Bắt chim sẻ ở vành tai tượng Phật

Và thỉnh thoảng ăn trộm nhãn chùa Trần.”

     Tuổi thơ của tác giả là những lần đi câu cá, theo bà đi chợ, bắt chim sẻ, đi ăn trộm nhãn. Ko chỉ có vậy, trong tuổi thơ đấy tác giả còn được theo bà lên đền Cây Thị, đi xem lễ đền Sòng, đi nghe điệu hát văn của cô đồng. Chúng ta có thể nhận thấy đây là một cậu nhỏ tinh nghịch, vô tư, hồn nhiên và rất hiếu động. Những kí ức tuổi thơ của cậu ko gắn với bè bạn, những đứa trẻ đồng trang lứa nhưng lại gắn bó mật thiết với người bà ngoại. Nhờ có bà nhưng người cháu biết được những nơi chốn, vị trí tâm linh của con người và đời sống ý thức của họ vô cùng phong phú. Bà và cháu gắn bó với nhau thật mật thiết bởi cậu nhỏ đấy luôn đi theo bà dù là đi chợ hay đi lên đền, lên chùa.

     Chính vì vô tư tương tự nên lúc tác giả nhìn thấy sự lam lũ của bà cũng là lúc bản thân day dứt trong niềm ăn năn:

“Tôi đầu biết bà tôi cùng cực thế

Bà mò cua xúc tép ở đồng Quan

Bà đi gánh chè xanh ba Trại

Quán Cháo, Đồng Giao thập thững những đêm hàn.”

     Tuổi thơ ham chơi nên cậu đã ko nhìn thấy được bà đã phải vất vả, tảo tần như thế nào vì cuộc sống mưu sinh. Hết đi mò cua xúc tép bà lại đi gánh chè, bán trứng. Bà đã gánh thêm cả trách nhiệm của người cha, người mẹ để nuôi cậu lớn khôn. Tới đây, tác giả ko còn gợi nhắc tới những trò chơi của tuổi thơ nữa nhưng thay vào đó là hình ảnh kiên cường, sự hi sinh của người bà.

“Tôi trong suốt giữa đôi bờ hư – thực

Giữa bà tôi và tiên phật thánh thần

Cái năm đói củ dong riềng luộc sượng

Cứ nghe thơm mùi huệ trắng, hương trầm”

      Tình mến thương của bà thật giống với tiên, Phật, thánh thần, cả luôn hi sinh, chịu những vất vả, cực nhọc để nuôi dưỡng cháu trưởng thành. Dù có gặp phải bao nhiêu khó khăn thì bà vẫn cam chịu, ko lùi bước. Sự khem khổ trong những năm đói phải ăn củ dong riềng luộc sượng nhưng tác giả vẫn nghe thấy đâu đây mùi thơm của huệ trắng, hương trầm. Phải chăng mùi hương đấy là sự ám ảnh của quá khứ, của những ngày cậu đi theo bà lên đền Sòng, đền Cây Thị?

      Người bà đã chịu nhiều khổ cực nay lại phải kiên cường chống lại sự thảm khốc của trận đánh tranh phi nghĩa:

“Bom Mỹ giội nhà bà tôi bay mất

Đền Sòng bay, bay tuốt cả chùa chiền

Thánh với Phật rủ nhau đi đâu hết

Bà tôi đi bán trứng ở ga Lèn.”

     Cuộc sống cùng cực là thế, nhà bà bị bom Mĩ giội bay mất, những nơi linh thiêng phục vụ đời sống ý thức con người nói chung và của bà nói riêng như chùa chiền cũng bay. Người bà lại một mình bươn trải với cuộc sống bằng nghề bán trứng. Còn gì vất vả hơn những gian nan bà trải qua? Đạn bom ko hủy diệt đi sức sống của bà nhưng nó làm cho bà càng trở thành kiên cường, mạnh mẽ. Sự mạnh mẽ đấy chính là sự mạnh lẽ của những con người người hùng, lớn lao.

      Thời kì thoăn thoắt thoi đưa, chẳng mấy chốc cậu nhỏ năm nào đã trưởng thành:

“Tôi đi lính, lâu ko về quê ngoại

dòng sông xưa vẫn bên lở, bên bồi

lúc tôi biết thương bà thì đã muộn

bà chỉ còn là một nấm cỏ thôi.”

     Tác giả xót xa, ăn năn vì cho tới tận lúc trưởng thành mới thấu hiểu được nỗi cùng cực, sự hi sinh của bà. Lúc người cháu muốn báo ơn thì người bà đã ko còn nữa. Khổ thơ là sự đớn đau, xâu xé tới ngậm ngùi vì mất đi một người thân yêu, thân thiện nhất. Lúc người cháu đi lính trở về, muốn được nhìn thấy, báo đáp công ơn của bà thì “bà chỉ còn một nấm cỏ thôi”, niềm xúc động đã vỡ òa bật thành tiếng khóc nức nở. Có người nào ko động lòng xúc động, ko nghẹn ngào tiếng nấc trước cảnh tượng đó. Sự ăn năn đã trở thành muộn màng, day dứt tâm can tác giả.

     Bằng giọng điệu tâm thành, thâm thúy và sự thành công lúc sử dụng phép đối giữa hai bờ hư – thực, giữa bà ngoại với tiên, Phật, thánh, thần và giữa sự hiếu động, vô tư của người cháu với những cùng cực, hi sinh của người bà đã góp phần tạo nên sự thành công của tác phẩm. Nguyễn Duy ko cần mượn một hình ảnh biểu tượng nào trình bày tình cảm với người bà nhưng ông đã trực tiếp biểu lộ tình cảm đấy qua hình ảnh người bà lam lũ, tảo tần. Chính điều đó đã để lại những dư ba vang vọng trong lòng độc giả.

Tương tự là giainhat.vn đã vừa phân phối những gợi ý cơ bản cũng như một số bài văn mẫu Phân tích bài thơ Đò Lèn của Nguyễn Duy để các em tham khảo và có thể tự viết được một bài văn mẫu hoàn chỉnh. Chúc các em học tốt môn Ngữ Văn !

Đăng bởi: giainhat.vn

Phân mục: Lớp 12, Ngữ Văn 12

[rule_{ruleNumber}]

Source: giainhat.vn
Categories: Giáo dục

Viết một bình luận