Phân tích bài Đất nước học sinh giỏi (hay nhất)

Tuyển tập Phân tích bài Tổ quốc học trò giỏi cực hay, cụ thể, đầy đủ nhất dành cho các bạn học trò giỏi và thầy cô giáo chuyên văn.

Phân tích bài Tổ quốc học trò giỏi – Bài mẫu 1

      Tổ quốc là nguồn cảm hứng vô tận của thơ ca và nghệ thuật. Mỗi thi sĩ đều có những cảm nhận rất riêng về Đất Nước, bởi vậy Đất Nước, Tổ quốc hiện lên muôn màu muôn vẻ. Nếu như các thi sĩ cùng thời thường chọn điểm nhìn về Đất Nước bằng những hình ảnh kỳ vĩ, mỹ lệ hay cảm hứng về lịch sử qua các triều đại thì Nguyễn Khoa Điềm lại chọn điểm nhìn thân thiện, thân thuộc, bình dị để mô tả về Đất Nước. Tới với bài thơ “Đất Nước” của Nguyễn Khoa Điềm ta như đứng trước muôn màu văn hóa, truyền thống, phong tục tươi đẹp vô ngần của dân tộc.

      Khác với các thi sĩ cùng thế hệ – thường tạo một khoảng cách khá xa để chiêm ngưỡng và ngợi ca non sông, với các từ ngữ, hình ảnh kì vĩ, mỹ lệ có tính chất biểu tượng. Nguyễn Khoa Điềm đã chọn điểm nhìn thân thiện để mô tả một non sông tự nhiên, bình dị nhưng mà ko kém phần thiêng liêng, tươi đẹp. Hình ảnh non sông hiện lên muôn màu muôn vẻ, sinh động lạ thường, lắng đọng trong tâm tưởng ta qua những nét đẹp về phong tục tập quán, văn hóa, truyền thống mang đậm dấu ấn con người Việt.

      Với Nguyễn Khoa Điềm, Đất Nước ở ngay trong cuộc sống của mỗi gia đình chúng ta, từ lời kể chuyện của mẹ, miếng trầu của bà, các phong tục tập quán thân thuộc cho tới tình nghĩa thủy chung của cha mẹ, hạt gạo ta ăn hàng ngày, cái kèo, cái cột trong nhà,…tất cả những nhiều đó làm cho Đất Nước trở thành thân thiện, thân thiết, bình dị trong cuộc sống hàng ngày của con người.

      9 câu mở đầu của chương Đất Nước, thi sĩ suy tư về cội nguồn của non sông, của dân tộc “Tổ quốc có tự bao giờ”

Lúc ta lớn lên non sông đã có rồi


Tổ quốc có từ ngày đó…

      Tổ quốc ko phải là những gì trừu tượng , xa lạ nhưng mà bắt nguồn từ những gì thân thiện, thân thiết, bình dị nhất trong đời sống ý thức, vật chất của mỗi gia đình, mỗi người Việt Nam. Với giọng điệu tâm tình thủ thỉ, thi sĩ gợi lên ko khí trầm lắng dẫn người đọc ngược dòng thời kì trở về cuội nguồn của Tổ quốc. Tổ quốc bắt nguồn từ “ngày xửa ngày xưa”, từ cái nhịp độ đò đưa nghìn đời của lời ca, lời kể của cánh võng, vừa gợi lên cái xa xăm của chiều dài lịch sử, vừa thân thiện thân quen trong kí ức và đời sống mỗi người. Bởi người nào cũng lớn lên bởi một vành nôi với lời ru, lời kể trầm bổng ngân nga của bà của mẹ.

      Tổ quốc ko chỉ ở trong tiềm thức kí ức nhưng mà Tổ quốc còn là những gì thân thiện, thân quen ngay trong đời sống vật chất của con người. Nguyễn Khoa Điềm luôn dẫn người đọc tới một triết luận, cái hiện nay lớn lên từ trong quá khứ, cái lớn lao lại tính từ lúc những điều nhỏ nhỏ bình dị, tưởng vô lí nhưng mà lại rất hợp lí: “Tổ quốc khởi đầu với miếng trầu bay giờ bà ăn”. Hai chữ “miếng trầu” gợi ra cho người đọc suy nghĩ về phong tục, tập quán nghìn đời của dân tộc “Miếng trầu là đầu câu chuyện”, miếng trầu trong truyện cổ tích Trầu cau mang truyền thống nhân văn cao đẹp của tâm hồn dân tộc. Tổ quốc thật lớn lao kì vĩ nhưng chẳng phải đã tính từ lúc những điều nhỏ nhỏ đó sao !

      Tổ quốc còn có trong những phong tục tập quá, thói quen, tiếng nói, tên gọi…tất cả những gì có trong đời sống con người:

Tóc mẹ thì bới sau đầu

Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn

Cái kèo cái cột thành tên

Hạt gạo phải một nắng hai sương, xay, giã, giần, sàng

      Tổ quốc thân thuộc nhưng mà ở ngay trong thói quen bới tóc sau đầu của mẹ, trong tình nghĩa sâu nặng của vợ chồng, trong ngôi nhà ấm áp, trong hạt gạo trắng ngần một nắng hai sương, trong sự tạo nên tiếng nói của dân tộc – cái kèo cái cột cũng thành tên,…

      Tổ quốc ko chỉ tạo nên từ trong ko gian ý thức, trong kí ức nhưng mà non sông còn lớn lên cùng chiều dài lịch sử, gắn với truyền thống đấu tranh giữ nước của dân tộc: “Tổ quốc lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng mà đánh giặc”. Câu thơ nhắc nhở ta về cội nguồn, về truyền thuyết Thánh Gióng. Hình ảnh cậu nhỏ vươn vai thành tránh sĩ nhổ tre đánh đuổi giặc Ân ra khỏi cương vực là biểu tượng sức mạnh quật cường của Tổ quốc đứng lên trong suốt hơn bốn nghìn năm lịch sử đáu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc.

      Kết lại đoạn thơ, Nguyễn Khoa Điềm khẳng định: Tổ quốc hiện giờ là “Tổ quốc có từ ngày đó”. Có thể nói 9 câu thơ là những phát hiện mới mẻ của Nguyễn Khoa Điềm về Tổ quốc. Những câu thơ ko tạo hình màu sắc nhưng lại có sức gợi liên tưởng mạnh mẽ, dẫn người đọc từ hiện nay trở về với quá khứ, từ quá khứ tới hiện nay, từ cái tưởng như kì vĩ xa lạ nhưng lại rất thân thiện thân quen, từ cái vô hình trở thành hữu hình…Tất cả đều toát lên một ý thức “Tổ quốc của Nhân dân” thật rực rỡ, lôi cuốn và thuyết phục người đọc.

      Tổ quốc là ko gian địa lí, thời kì lịch sử, bề dày, chiều sâu văn hóa, truyền thống, ý thức dân tộc. Ở đoạn thơ này tác giả tiếp tục lí giải: “Tổ quốc là gì ?”

Đất là nới anh tới trường

Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ tổ.

      Tổ quốc được cấu tạo từ những từ gốc tức là nơi ở của ông bà, tổ tiên, là miền đất cội nguồn, là nơi sinh, là quê hương. Còn trong tiềm thức văn hóa Việt, Tổ quốc được tạo bởi hai yếu tố “Đất” và “Nước”

      Với tư duy nghệ thuật sắc sảo, thông minh, thi sĩ đã tách thành hai yếu tố Đất – Nước để tạo nên nhiều liên tưởng bất thần, sinh động. Đất gắn với anh, Nước gắn với em, lúc anh và em yêu nhau thì Tổ quốc gắn bó, hòa quyện vẹn tròn, to lớn. Sự hòa hợp giữ “Đất” và “Nước” để tạo thành “Tổ quốc” ko chỉ là tiếng nói, là văn hóa, nhưng mà còn là “Thời kì đằng đẵng/ Ko gian mênh mông”. Tổ quốc là ko gian sống sót hết sức thân quen: trục đường anh tới trường, bến nước anh tắm, mảnh đất ta sinh ra và lớn lên, nhưng mà còn là quê hương của ý thức, tình yêu lứa đôi “Nơi ta hò hứa hẹn”, “Nơi anh đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm”,…Tổ quốc là ko gian rộng lớn của núi rừng, trời biển, nơi cộng đòng sinh sống, nơi “Con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc”, là nơi “Con cá ngư ông móng nước biển khơi”, “nơi dân mình sum họp”.

      Tổ quốc là “thời kì đằng đẵng”. Cảm nhận của thi sĩ đưa ta ngược dòng lịch sử trở về với huyền thoại đất tổ “Chim về”, “Rồng ở”, “Lạc Long Quân và Âu cơ / Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng”…cho tới hôm nay vẫn thăm thẳm trong nỗi nhớ của mỗi người đất Việt…. “Những người nào đã khuất” và trách nhiệm của “Những người nào hiện giờ” sinh con đẻ cái, gánh vác phần việc của người đi trước còn để lại, dạy dỗ con cháu chuyện ngày mai phải biết uống nước nhớ       nguồn “Cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ”, tiếp nối truyền thống con Lạc cháu Rồng giữ gìn non sông.

      Có thể nói Tổ quốc trường tồn ở trong con người, truyền qua các thế hệ, trên chiều rộng của ko gian, chiều dài của lịch sử, trong các phương diện văn hóa phong tục, tâm hồn, ý thức truyền thống của dân tộc, trong đời sống hàng ngày và trong những biến cố lịch sử, trong hiện nay và quá khứ. Đây chính là cái nhìn toàn diện, tổng hợp nhiều chiều của thi sĩ về Tổ quốc.

Trong anh và em hôm nay

Làm nên non sông muôn thuở…

      Vẫn giọng điệu thơ trữ tình chính luận nhưng tâm tình, sâu lắng, thi sĩ mượn hình thức trò chuyện của đôi trai gái yêu nhau để tiếp tục trả lời cho câu hỏi: “Tổ quốc ở đâu?”

      Tổ quốc ko ở đâu xa nhưng mà kết tinh hóa vào trong anh và em, trong cuộc sống mỗi người:

Trong anh và em hôm nay

Đều có một phần Đất Nước

      Đất Nước mang tầm nói chung to lớn, thiêng liêng nhưng lại thật nhỏ nhỏ lúc hóa vào máu thịt, số phận của mỗi con người. Tương tự, thi sĩ khẳng định mối quan hệ giữa tư nhân với tập thể. Tổ quốc là quan hệ máu thịt, chặt chẽ ko thể chia tách. Tổ quốc hài hòa, nồng thắm, vẹn tròn to lớn, tăng trưởng đi xa tới những tháng ngày mộng mơ, là kết tinh bởi hai chữ “cầm tay” – biểu tượng của ý thức kết đoàn trong tình yêu lứa đôi, trong mỗi gia đình và trong tập thể xã hội. Sự hòa quyện gắn bó giữa cái riêng và cái chung, giữa tình yêu lứa đôi và tình yêu Tổ quốc. Nói về mối quan hệ này, nhiều thi sĩ cũng viết:

Anh yêu em như yêu Đất Nước

Vất vả đau thương tươi thắm vô ngần

                                     (Nguyễn Đình Thi)

Ôi Tổ quốc ta yêu như máu thịt

Như mẹ, như cha, như vợ, như chồng

Ôi Tổ quốc nếu cần ta chết

Cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi, non sông.

                                 (Chế Lan Viên)

      Vì thế tránh nhiệm của anh, em và thế hệ ngày mai phải mang Đất Nước đi xa, tới những tháng ngày mộng mơ. Đó là Đất Nước hòa bình, công bình, no đủ, hạnh phúc. Khổ thơ cuối là lời nhắn nhủ thiết tha đối với thế hệ trẻ về trách nhiệm, nghĩa vụ công dân:

Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình

Phải biết gắn bó và san sẻ

Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở

Làm nên Đất Nước muôn thuở

      Tác giả khẳng định Đất Nước là máu xương của mình, phải biết gắn bó, san sẻ, hóa thân, hi sinh cho dáng hình xứ sở, làm nên Đất Nước muôn thuở. Trách nhiệm của tuổi xanh, của mọi công dân là xây dựng, bảo vệ cho Đất Nước trường tồn mãi mãi. Đó là chân lí vĩnh hằng của dân tộc.

      Thơ trữ tình – chính luận nói về vai trò của nhân dân với Đất Nước nhưng mà ko lên gân, bởi thi sĩ vận dụng rất khôn khéo và tinh tế qua hình thức trò chuyện tâm tình của đôi trai gái yêu nhau: “Em ơi em” làm cho lời thơ mềm mại, ngọt ngào, thấm sâu. Thi sĩ nói “em” nhưng mà như nói với tất cả mọi người, tình yêu, trách nhiệm đối với Đất Nước ko chỉ của anh, em trong thơ nhưng mà nó là cuộc sống, là trách nhiệm của tất cả chúng ta với Đất Nước.

      Lịch sử có những bước đi thật dài, tầm vóc của dân tộc cứ theo chiều dài lịch sử nhưng mà ko ngừng tỏa sáng. Đoạn thơ đã mang đến cho người đọc nhận thức thâm thúy về non sông, non sông thiêng liêng to lớn vô cùng nhưng cũng thật thân thiện, gắn bó với tình yêu, cuộc sống con người. Hình ảnh thơ mộc mạc giản dị, gọng điệu thơ nhẹ nhõm sâu lắng thấm đẫm chất suy tư, trào dâng về một niềm tự hào về một non sông có bề dày về truyền thống lịch sử, có bề rộng ko gian và chiều sâu văn hóa, ý thức.

      Nếu như các phần trước của đoạn trích “Đất Nước”, thi sĩ lí giải: Đất Nước có từ bao giờ? Đất Nước là gì ? Đất Nước ở đâu? thì ở phần này thi sĩ tiếp tục lí giải Người nào làm ra Đất Nước?

      Mười hai câu thơ tiếp theo chính là sự hóa thân của Nhân dân vào Đất Nước.

Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu

Những cuộc đời đã hóa núi sông ta…

      Đoạn thơ là những phát hiện mới mẻ của Nguyễn Khoa Điềm về những phong cảnh kì thú của non sông gấm vóc: đá Vọng Phu, hòn Trống Mái, núi Bút, non Nghiên…đây ko chỉ là những tặng vật của tự nhiên tạo hóa nhưng mà đã gắn với cuộc sống con người, với văn hóa, lịch sử dân tộc qua những áng ca dao, những truyền thuyết cổ tích, qua những cuộc vệ quốc lớn lao của nhân dân. Nếu ko có những người vợ mòn mỏi chờ chồng qua những trận đánh tranh li tán thì làm sao có được cảm nhận về đá Vọng Phu ? Nếu ko có truyền thuyết về người người hùng Thánh gióng nhổ tre đánh giặc thì làm sao có được những cảm nhận về những ao đầm để lại chính là gót ngựa của Người? Nếu ko có truyền thuyết Hùng Vương dựng nước thì làm sao có được cảm nhận về vẻ đẹp của núi non quanh đất Phong Châu như chín mươi chín con voi chầu về đất Tổ? Nét rực rỡ ở đây là cái nhìn của thi sĩ thấm sâu ý thức về nhân dân. Nhân dân hóa thân vào Đất Nước: những người vợ chờ chồng tạo nên đá Vọng Phu, cặp vợ chồng yêu nhau tạo nên hòn Trống Mái, những học trò nghèo hiếu học tạo nên núi Bút, non Nghiên, những tên đất, tên làng mang tên Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm…thật bình dị nhưng họ là những người làm nên Đất Nước. Thi sĩ ko cảm nhận những phong cảnh kì thú thuần tuý là thắng cảnh tự nhiên nhưng mà trong đó là chiều sâu số phận, tình cảnh, công lao của mỗi người dân đã đóng góp, hóa thân vào Đất Nước. Đất Nước thấm sâu vào tâm hồn, máu thịt của nhân dân. Từ đó thi sĩ đi tới một nói chung giàu chất suy tư và triết luận về sự hóa thân của nhân dân vào non sông:

Và ở đâu trên khắp ruộng đồng gò bãi

Chẳng mang một dáng hình, một ước ao, một lối sống ông cha

Ôi Đất Nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy

Những cuộc đời đã hóa núi sông ta…

      Toàn cầu nghệ thuật thơ Nguyễn Khoa Điềm là toàn cầu vừa mộc mạc, dân dã, vừa đẹp nhấp nhánh những chất liệu văn hóa dân gian. Chất liệu đấy thấm vào tiếng nói và cấu trúc hình tượng trong những câu thơ để hình tượng nhân dân hiện diện khắp nơi, trên ruộng đồng gò bãi, trong lối sống, trong ước ao, khát vọng, trong suốt dọc dài Đất Nước hơn 4000 năm…đã trở thành chủ sở hữu, vong hồn của lịch sử dân tộc, của Đất Nước.

      34 câu còn lại của đoạn thơ dồn nén, tụ hội đỉnh cao của xúc cảm trữ tình – Đất Nước của nhân dân, Tổ quốc của ca dao thần thoại. Đi suốt cuộc trường chinh đầy máu lửa của dân tộc là hình tượng nhân dân người hùng, những con người vô danh – họ là lực lượng nòng cốt xây dựng, bảo vệ, làm ra Đất Nước.

      Nhìn về bốn nghìn năm lịch sử, Nguyễn Khoa Điềm ko ngợi ca các triều đại, ko nói tới các người hùng lưu danh sử sách nhưng mà tập trung nói tới những con người vô danh, bình dị. Vẫn giọng điệu thiết tha tâm tình “Em ơi em”, Nguyễn Khoa Điềm hướng người đọc nhìn về chiều sâu quá khứ bốn nghìn năm lịch sử đấu tranh dựng nước của nhân dân “Năm tháng nào cũng người người, lớp lớp” họ là những người “con gái, đàn ông bằng tuổi chúng ta” hiện giờ, lúc non sông hòa bình họ cần mẫn lao động, lúc non sông chiến tranh họ sẵn sàng xả thân “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”, “Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh”, hiến trọn tuổi thanh xuân cho non sông được hòa bình.

      Những người con ưu tú của Đất Nước, họ đã sống và chết, giản dị và bình tâm. Họ đã trở thành người hùng, ko người nào nhớ mặt đặt tên chỉ giản đơn như người ta thường gọi: chiến sĩ vô danh nhưng họ là những người bất tử, hóa thân cho dáng hình xứ sở trường tồn – họ đã làm ra Đất Nước.

      Ko chỉ lao động, bảo vệ và xây dựng non sông, nhân dân còn có trách nhiệm truyền lại cho con cháu ngày mai những trị giá văn hóa, ý thức, vật chất của dân tộc: từ hạt lúa, ngọn lửa, tiếng nói, tên làng, tên đất. Từ việc phải biết cấy trồng, đắp đập be bờ, giữ gìn cuộc sống tới việc chống thù trong giặc ngoài giữ yên non sông. Từ đó thi sĩ đưa ta tới tư tưởng ngọn nguồn về vẻ đẹp văn hóa dân gian:

Để Đất Nước này là Đất Nước Nhân dân

Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại

      Đoạn trích Đất Nước được trình bày qua hình thức trò chuyện tâm tình của đôi trai gái, những khám phá, nhận thức, suy nghĩ về non sông được tăng trưởng bằng lời tâm tình giàu chất suy tư, giọng điệu trữ tình – chính luận sâu lắng, tha thiết. Không những thế, tác giả đã tạo ra trong đoạn trích một ko gian đầy màu sắc sử thi, đưa người đọc vào toàn cầu của truyền thuyết, ca dao, thần thoại với đầy những nét mới mẻ và lôi cuốn.

      Khép lại đoạn thơ ta có thể thấy rằng Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm chính là non sông  của Nhân dân, của ca dao thần thoại. Những thi liệu dân gian đặm đà chất thơ liên kết với những suy tư đã tạo nên nét rực rỡ cho bài thơ. Đó là một đóng góp quan trọng của Nguyễn Khoa Điềm làm thâm thúy thêm ý niệm về Tổ quốc của thơ ca chống Mỹ.

Phân tích bài Tổ quốc học trò giỏi – Bài mẫu 2

      Nguyễn Đình Thi là thi sĩ có nhiều đóng gió to lớn cho sự nghiệp tăng trưởng của non sông, ông là thi sĩ yêu nước và đã tưởng tượng ra một non sông người hùng trong thơ ca của mình để từ đó nhân dân ta có những sáng tác hào hùng về những quãng thời kì đó, tự hào và nổi trội lên đó là bài thơ non sông.

      Thơ của Nguyễn Đình Thi dạt dào tình cảm và đó là những tình cảm về tình yêu quê hương non sông, non sông trong thơ ca của ông là một non sông chịu nhiều đau thương nay biết vươn lên đấu tranh để tạo nên những khoảng thời kì sáng lòa trong phút giây hào hùng của dân tộc, thơ của ông mang những cung bậc xúc cảm riêng và nó thấm đẫm tư tưởng và những niềm tự hào thâm thúy, non sông nó là một chủ đề nhưng mà biết bao nhưng thi sĩ đã sáng tác nhưng đối với thơ ca của Nguyễn Đình Thi nó lại có những điểm lạ mắt và riêng lẻ, bài thơ này là những suy nghĩ và trằn trọc về một non sông, từ đó tác giả đã có những xúc cảm dạt dào và nó sâu lắng trong tâm hồn của tác giả, ông đang tưởng tượng lại những hình ảnh về một non sông sâu lắng từ xưa tới nay, hình ảnh đó đã vẻ vang và làm sáng lòa lên một non sông hào hùng nhưng phải chịu nhiều đau thương, những nỗi niềm đó đã được trình bày một cách thâm thúy và thầm kín:

Sáng mát trong như sáng năm xưa 

Gió thổi mùa thu hương cốm mới 

Tôi nhớ những ngày thu đã xa 

Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội 

Những phố dài xao xác hơi may 

Người ra tiên phong ko ngoảnh lại 

Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy.

      Một nỗi nhớ nghẹn ngào trong thơ ca của tác giả lúc ông trình bày những hình ảnh đó thật sinh động và mang những cũng bậc xúc cảm riêng, đó là những hình ảnh non sông đã biết vươn lên từ những đau thương của chiến tranh để có những phút giây lắng đọng trong tâm hồn của con người tác giả đang tưởng tượng lại hàng loạt những hình ảnh đó để nói lên những xúc cảm ngọt ngào trong tâm hồn của mình, những hình ảnh về màu thu Hà Nội đã được tác giả trình bày một cách sinh động và vô cùng lôi cuốn, hình ảnh hương cốm và những làn gió thu ngát hương đủ để cho tác giả thương nhớ tới vùng quê hương của mình, những con phố dài lê thê cùng với hương cốm bay ngát hương trong những khoảng ko gian của mùa thu đã làm cho tác giả đang nhớ mong về thời kì của mình, tác giả dường như đang gợi nhớ lại những kỉ niệm nhưng mà trong đó có những hình ảnh gợi tả cảm giác và những nỗi nhớ mong sâu lắng. Hình ảnh về mùa thu làm cho tâm hồn của tác giả có những se lạnh và buồn trong tâm hồn đó là những khoảng thời kì nhưng mà tác giả đang nhớ mong lại trong vòng thời kì của mình, những hình ảnh đó đã tạo nên những nỗi nhớ mong da diết:

Mùa thu nay khác rồi 

Tôi đứng vui nghe giữa núi đồi 

Gió thổi rừng tre phất phới 

Trời thu thay áo mới 

Trong biếc nói cười thiết tha! 

Trời xanh đây là của chúng ta 

Núi rừng đây là của chúng ta 

Những cánh đồng thơm mát 

Những ngả đường mênh mang 

Những dòng sông đỏ nặng phù sa

      Tác giả ko muốn ra đi khỏi vùng đất mến thương này trong tâm hồn của tác giả đã thấm đượm những xúc cảm khó quên nó mang đậm màu sắc và những hình ảnh của quê hương đủ để cho tác giả ko ngừng nguôi nhớ về những quãng thời kì ở đây, nó đã mang đậm trong tâm hồn của tác giả bởi những hình ảnh thân thuộc và cũng đặm đà bản sắc của một vùng quê đang tha thiết mến thương, và mang đậm tình yêu và nỗi nhớ về một miền quê tha thiết, tác giả đã trình bày những điều đó qua những cung bậc tình yêu ngọt ngào của mình đối với miền đất cổ xưa này. Lúc đi về một miền đất mới tác giả cũng ko ngừng nguôi nhớ về màu thu Hà Nội nhưng đó chỉ còn là trong kí ức những từ ngữ nhưng mà tác giả trình bày nó thật khác, mùa thu ở Việt Bắc và mùa thu Hà Nội đã có những không giống nhau và tác giả đã nói về những nỗi không giống nhau đó, mùa thu ở Việt bắc ko còn mùi hương cốm bay ngát hương nữa nhưng mà nay chỉ còn thấy đồi núi và rừng cây, cánh đồng và dòng sông:

Những buổi ngày xưa vọng nói về! 

Ôi những cánh đồng quê chảy máu 

Dây thép gai đâm nát trời chiều 

Những đêm dài hành quân nung nấu 

Bỗng phấp phỏng nhớ mắt người yêu. 

Từ những năm đau thương tranh đấu 

Ðã ngời lên nét mặt quê hương

      Trong một miền đất mới đã trình bày được những xúc cảm của tác giả chuyển lên vùng đất này tác giả đang sâu lắng trong tâm hồn những hoài niệm và tình cảm đó đã thắm thiết qua từng trang sách của ông, tình mến thương về một miền mất mới đã làm cho chúng ta có những xúc cảm đặc trưng và vùng đất này là một vùng đất đã thấm đậm những xúc cảm mới một niềm tin về một non sông người hùng đã được trình bày sâu động trong từng tác phẩm, những cung bậc khác nó cũng trình bày được cụ thể và xúc cảm nhưng mà tác giả muốn trình bày, những cánh đồng mênh mang, những rừng cây ngút ngàn và cả một tâm hồn hứa sẽ hy sinh để bảo vệ cho non sông của chúng ta, mỗi hình ảnh là một niềm tin vô tận về những đớn đau trong hoàn cảnh của non sông, niềm tin yêu đó đã tạo nên những điều ngọt ngào và sâu lắng hơn trong tim mỗi người, vùng tranh đấu mới có rất nhiều những gian nan và nguy hiểm nhưng chúng ta cần nỗ lực và quả cảm để bảo vệ nền độc lập của dân tộc, những phấn đấu mạnh mẽ đó tạo nên cho chúng ta những hoài niệm cổ và nó mang đậm dấu ấn thâm thúy, những niềm tin yêu và những điều vô tận trong tâm hồn của mỗi thi sĩ:

Khói nhà máy cuộn trong sương núi 

Kèn gọi quân vang vọng cánh đồng 

Ôm non sông những người áo vải 

Ðã đứng lên thành những người hùng.

 

Ngày nắng đốt theo đêm mưa dội 

Mỗi bước đường mỗi bước hy sinh 

Trán cháy rực nghĩ trời đất mới 

Lòng ta mênh mang ánh rạng đông.

 

Súng nổ rung trời tức giận 

Người lên như nước vỡ bờ 

Nước Việt Nam từ máu lửa 

Rũ bùn đứng dậy sáng lòa.

      Tổ quốc ta đã trải qua những thời kì đau thương và giờ đây lúc những người người hùng của non sông đã đứng lên chúng ta có quyền tự hào và có những âm điệu khác trình bày được những nỗi thương nhớ đó, hình ảnh về một non sông người hùng về một non sông mến thương đã trình bày được trong tim của tác giả, tác giả đã tưởng tượng và dùng lời thơ sắc đá của mình để nói về một non sông người hùng

Phân tích bài Tổ quốc học trò giỏi – Bài mẫu 3

      Nguyễn Đình Thi sáng tác bài thơ Tổ quốc tính từ lúc năm 1948 và hoàn thành vào năm 1955, sau thắng lợi Điện Biên Phủ. Bài thơ gồm hai phần. Phần đầu được tạo nên trên cơ sở những đoạn trích từ hai bài Sáng mát trong như sáng năm xưa (1948) và Đêm mít tinh (1949). Phần sau được viết năm 1955. Tổ quốc được nhìn qua một ko gian – thời kì lạ mắt: mùa thu với mốc son lịch sử là sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày 2 tháng 9 năm 1945. Tuy được viết trong những thời kì không giống nhau nhưng cảm hứng thơ vẫn liền mạch và bài thơ là một tác phẩm nghệ thuật hoàn chỉnh.

      Nguyễn Đình Thi đã đúc kết những xúc cảm và suy ngẫm của mình về non sông trong suốt chín năm kháng chiến chống Pháp. Cảm hứng thơ của tác giả kéo dài theo suốt hành trình kháng chiến, được nối kết với lịch sử oai hùng bốn nghìn năm dựng nước, giữ nước và liên tưởng mở rộng tới tương tai tươi sáng của cách mệnh. Đó chính là cảm hứng về một non sông vất vả đau thương, tươi thắm vô ngần được triển khai theo hướng từ cụ thể tới nói chung.

      Trong bài thơ này, Nguyễn Đình Thi đã trình bày xúc cảm và suy nghĩ của mình về non sông bằng hình ảnh mùa thu xưa, mùa thu nay và hình ảnh non sông đau thương, quật cường, người hùng trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Thông qua đó, thi sĩ bộc bạch tình yêu non sông, lòng căm thù giặc, niềm tự hào, niềm tin son sắt vào tương lai tươi sáng của dân tộc và non sông.

      Bài thơ chia làm hai đoạn: đoạn thứ nhất từ đầu tới …vọng nói về, đoạn thứ hai là phần còn lại. Mạch xúc cảm và suy tưởng cũng là kết cấu cơ bản của bài thơ. Khởi đầu là xúc cảm về một sớm mùa thu ở chiến khu Việt Bắc gợi nhớ về mùa thu đã xa của Hà Nội. Nỗi nhớ về mùa thu xưa dẫn dắt xúc cảm về mùa thu nay, mùa thu cách mệnh với niềm tự hào của người công dân được làm chủ non sông. Xúc cảm tăng lên, mở rộng về non sông trong đau thương, căm hờn đã vùng lên tranh đấu quật cường và thắng lợi vẻ vang: Rũ bùn đứng dậy sáng lòa.

      Mở đầu bài thơ là cảm giác lâng lâng của tác giả trước vẻ đẹp của tự nhiên, đất trời mùa thu Việt Bắc, gợi nhớ về những ngày thu đã xa của Hà Nội mến yêu:

Sáng mát trong như sáng năm xưa,

Gió thổi mùa thu hương cốm mới.

      Chỉ bằng vài nét gợi tả nhưng mà tác giả đã trình bày được ko gian, thời kì, màu sắc, hương vị của mùa thu: ko khí mát trong, gió thổi phảng phất mùi hương cốm mới, kết tinh của hương vị đất trời, cây cối mùa thu. Hình ảnh mùa thu trong quá khứ và thực tại đan xen trong tâm tưởng của thi sĩ.
Mùa thu Hà Nội với những nét đặc trưng của quang cảnh tự nhiên và con người xuất hiện thật cụ thể, sinh động:

Tôi nhớ những ngày thu đã xa 

Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội 

Những phố dài xao xác hơi may 

Người ra tiên phong ko ngoảnh lại 

Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy.

      Làn gió heo may se lạnh thổi dọc lòng những con phố nhỏ, làm xao xác hàng cây, với những thềm nắng lá rơi đầy. Ẩn sau những câu thơ tả cảnh là Hà Nội thanh lịch có bề dày bốn nghìn năm lịch sử với Hồ Tây, Hồ Gươm, đền vua Lê, Tháp Bút, đền Ngọc Sơn, cầu Thê Húc… Những di tích, danh lam thắng cảnh đấy là niềm tự hào to lớn của bao thế hệ người Hà Nội. Mùa thu Hà Nội giống như một bức tranh với đường nét mềm mại, màu sắc và ánh sáng hòa hợp gây ấn tượng sâu đậm, chất chứa tâm trạng. Trên cái nền phong cảnh đấy nổi trội lên hình ảnh những chiến sĩ hào hoa, dũng cảm, tạm xa Thủ đô thân yêu để lên đường kháng chiến. Người ra tiên phong ko ngoảnh lại đầy ý chí và quyết tâm nhưng lòng thì vẫn vương vấn, vẫn cảm thu được bằng cả tâm hồn cái sắc vàng xao xuyến: Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy. Câu thơ vừa thực vừa ảo. Tình thơ vương bao nhiêu lưu luyến bên trong. Nhịp thơ ngập ngừng, bâng khuâng như lòng người bâng khuâng, quyến luyến. Nhấp nhoáng đâu đó trong câu thơ là bóng vía khách chinh phu dứt áo ra đi vì nghĩa lớn: Tráng sĩ nhất khứ bất phục phản (Tráng sĩ một đi ko trở lại). Cái ko khí chớm lạnh, cái sắc nắng thu vàng một màu li biệt càng làm tăng thêm phong vị cổ điển của câu thơ, cảnh thu Hà Nội đẹp nhưng buồn vắng tới nao lòng.

      Có thể nói bốn câu thơ mô tả mùa thu Hà Nội là những câu thơ gây ấn tượng nhất trong bài. Nó phản ánh tâm hồn tinh tế và ngòi bút tài hoa của Nguyễn Đình Thi. Hình như nỗi buồn, sự lưu luyến, xao xuyến, nhớ nhung của thi sĩ, vương vấn trong cái chớm lạnh của buổi đầu thu, trong xao xác hơi may, trong quang cảnh thềm nắng lá rơi đầy. Đặt tính từ xao xác trước hơi may là tác giả có ý nhấn mạnh tới nét đáng yêu, đáng nhớ nhất của gió thu và âm thanh tiêu biểu nhất của mùa thu. Nhịp độ, âm hưởng thơ mang nỗi buồn man mác, hợp với quang cảnh huyền ảo của mùa thu Hà Nội. Thi sĩ đã phác họa nên bức tranh mùa thu Hà Nội với những đường nét mềm mại, màu sắc trong sáng làm xúc động lòng người, để lại ấn tượng khó phai. Đây cũng chính là biểu thị của tình yêu Hà Nội thiết tha, say đắm và tình yêu đấy làm cho cảm hứng của thi sĩ thăng hoa.

      Đang hồi ức về một mùa thu đã xa của Hà Nội, xúc cảm của tác giả bỗng chuyển hướng sang mùa thu hiện nay bằng một câu thơ ngắn, âm điệu dứt khoát như một lời khẳng định:

Mùa thu nay khác rồi

      Mùa thu nay là mùa thu thứ hai ở chiến khu Việt Bắc (1948) tràn đầy khí thế sau thắng lợi Thu Đông 1947. Ở đoạn thơ đầu, tiết tấu chậm, âm hưởng trầm lắng hợp với dòng hoài niệm, hợp với cảnh thu buồn và tâm trạng bâng khuâng, da diết. Tới đoạn này, những câu thơ được viết theo thể tự do, nhịp độ sôi nổi, phóng khoáng; xúc cảm rộn rực, phấn khích, rộn ràng, tươi vui:

Tôi đứng vui nghe giữa núi đồi 

Gió thổi rừng tre phất phới 

Trời thu thay áo mới 

Trong biếc nói cười thiết tha.

      Bức tranh mùa thu nay xuất hiện với những cụ thể, hình ảnh bình dị, dân dã, khỏe khoắn và tươi sáng. Giữa quang cảnh tự nhiên hùng vĩ, rộng lớn của núi rừng Việt Bắc, hòa lòng mình vào cuộc kháng chiến thần thánh của toàn dân tộc, tâm trạng của chủ thể trữ tình có sự chuyển đổi rất rõ. Từ tâm trạng phảng phất buồn lúc hoài niệm về mùa thu Hà Nội năm xưa đã chuyển sang tâm trạng hào hứng, sối nổi, tràn trề thú vui trước quang cảnh mùa thu ở chiến khu Việt Bắc. “Cái tôi trữ tình” cũng chuyển thành “cái ta” Thi sĩ ko chỉ nhân danh tư nhân nhưng mà còn nhân danh tập thể để nói lên niềm tự hào chính đáng và ý thức làm chủ non sống, non sông, cảm hứng về mùa thu của Nguyễn Đình Thi gắn liền với cảm hứng về non sông trong từng thời kì lịch sử, mùa thu đất trời gắn liền với mùa thu cách mệnh. Tổ quốc được nhìn ngắm, suy ngẫm từ một sự kiện lịch sử đáng nhớ: mùa thu 1945 cùng với sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

      Thú vui mới to lớn tràn trề lòng người, tràn trề đất trời chiến khu Việt Bắc. Hình ảnh trong đoạn thơ này tươi mát, sống động. Từ ngữ được sử dụng rất chọn lựa nhằm nhấn mạnh cái khác của thu nay. Mùa thu với ngọn gió phóng khoáng thổi ào ào làm cả rừng tre phất phới như bay như sắm trên cái nền trong biếc của trời thu thay áo mới, trong biếc ở con mắt nhìn cảnh vật, giữa tiếng nói cười thiết tha rộn ràng của con người.

      Đây là nét nghệ thuật lạ mắt nhưng mà Nguyễn Đình Thi đã mang đến cho những bài thơ viết về mùa thu, thực sự thổi một luồng gió mới vào đề tài mùa thu trong thơ ca Việt Nam. Cái buồn, cái lạnh của thu xưa dường như đã lùi xa. Mùa thu nay xinh tươi, trong sáng bởi tâm hồn, đôi mắt của thi nhân đầy phấn khởi và tin tưởng. Sự tinh tế trong xúc cảm của tác giả trình bày ở sự cảm thu được nét riêng của ko gian mùa thu: tiết trời êm đềm, ánh nắng vàng dịu, bầu trời dường như xanh cao hơn, ko khí như nhẹ hơn và mọi âm thanh cũng trở thành ngân xa, vang vọng. Từ xúc cảm về mùa thu non sông dẫn tới tình cảm mến yêu tha thiết và lòng tự hào về non sông, thi sĩ ngắm nhìn cảnh vật với tâm hồn phơi phới sáng sủa, yêu đời. Thú vui tràn trề lòng người, tràn trề đất trời.

      Cội nguồn của thú vui đấy thật to lớn, sâu xa. Đó là do non sông sau Cách mệnh tháng Tám đã về tay nhân dân. Đó là hạnh phúc lớn lao của dân tộc, của non sông đã dành được chủ quyền thiêng liêng độc lập, tự do. Đoạn thơ với nhịp độ rộn ràng, hào hứng và những hình ảnh xinh tươi, tươi mát đã trình bày vẻ đẹp muôn màu muôn vẻ của non sông thân yêu. Thi sĩ như reo như hát lên niềm hạnh phúc vô tận đấy:

Trời xanh đây là của chúng ta 

Núi rừng đây là của chúng ta 

Những cánh đồng thơm mát 

Những ngả đường mênh mang 

Những dòng sông đỏ nặng phù sa.

      Với nhạc điệu rộn ràng, nô nức, hình ảnh tiếp nối hình ảnh, vấn vít hòa quyện vào nhau, đoạn thơ tạo nên vẻ đẹp của non sông Việt Nam sau ngày độc lập. Âm hưởng đoạn thơ mênh mang bởi những âm tiết ngân vang: ta, thơm mát, mênh mang, phù sa… Các dòng thơ liên kết chặt chẽ, bổ sung cho nhau để làm nổi trội ý thơ.

      Điệp khúc là của chúng ta cứ ngân nga, vang vọng giữa đất trời, núi sông. Tất cả những gì thân yêu, thân thuộc trên non sông này đều là của chúng ta. Còn gì sung sướng hơn, tự hào hơn bốn tiếng đấy sau hàng trăm năm nô lệ, dân tộc ta phải đổ bao xương máu mới giành được quyền làm chủ. Cũng nguồn cảm hứng say sưa, dạt dào như thế, thi sĩ Tố Hữu đã thốt lên: của ta, trời đất, hôm sớm ; Núi kia, đồi nọ, sống này của ta! (Tung hô chiến sĩ Điện Biên).

      Cái thế đứng của nhân vật trữ tình trong đoạn thơ là thế đứng của con người tự do tự hào ngửng cao đầu, cảm hứng mở ra, vẽ ra những hình ảnh thân yêu của non sông với chiều rộng, chiều dài và sắc màu của bầu trời, núi rừng, cánh đồng, ngả đường, dòng sông… Trời thu thay áo mới, Những cánh đồng thơm mát, Những ngả đường mênh mang, Những dòng sông đỏ nặng phù sa… càng trở thành bội phần xinh tươi vì đã về tay chúng ta.

      Sắc đỏ của phù sa gợi liên tưởng tới những chiến sĩ đã hi sinh trong trận đánh đấu bảo vệ non sông. Chữ nặng ko chỉ diễn tả lượng phù sa trong nước của dòng sông nhưng mà còn đặc tả bề dày của dòng chảy bốn nghìn năm lịch sử. Nước ko chỉ đỏ nặng phù sa phì nhiêu nhưng mà còn cuồn cuộn dòng máu quật cường. Những liên tưởng sâu xa đấy làm cho xúc cảm thơ trở thành trầm lắng, thiết tha. Ý thơ đi từ những hình ảnh cụ thể, hữu hình, tới sự cảm nhận cái vô hình là truyền thống, là hồn thiêng non sông. Thi sĩ suy ngẫm về chiều sâu, về bề dày của lịch sử để từ đó đúc kết thành chân lí:

Nước chúng ta

Nước những người chưa bao giờ khuất 

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất 

Những buổi ngày xưa vọng nói về.

      Ko chỉ những sự vật hữu hình như bầu trời, cánh đồng, núi rừng, dòng sông… nhưng mà còn cả những yếu tố vô hình làm nên non sông. Nước chúng ta – giản đơn ba chữ nhưng mà chất chứa tình cảm thiêng liêng pha lẫn tự hào. Câu thơ nước những người chưa bao giò khuất là lời khẳng định như chân lí bất di bất dịch về một thực tiễn hiển nhiên. Suốt chiều dài lịch sử bốn nghìn năm, trải qua bao phen chống ngoại xâm, có thắng có bại nhưng non sông này, dân tộc này chưa bao giờ khuất phục trước bạo lực của quân thù. Truyền thống quật cường đấy truyền từ đời này sang đời khác. Thi sĩ lắng tai tiếng nói quật cường vọng lên từ lòng đất. Đất, qua tâm hồn thi sĩ và tâm hồn chúng ta, ko chỉ xanh tốt những vạt rừng, thơm mát những cánh đồng, mênh mang những ngả đường, đỏ nặng phù sa của những dòng sông nhưng mà còn rì rầm tiếng nói đấu tranh bao đời ko bao giờ tắt. Câu thơ trở thành trang trọng, trầm lắng lúc nói tới tiếng vọng thiêng liêng của nghìn xưa rì rầm trong tiếng đất.

      Tiếng đất là tiếng của lịch sử, là tiếng của hồn thiêng núi sông tự ngày xưa đang vọng nói về hiện nay. Mồ hôi, xương máu của tổ tiên, ông cha thấm vào lòng đất đã bao đời, thành tiếng đất luôn nhắc nhở các thế hệ con cháu hãy giữ lấy giang sơn gấm vóc của tổ tiên. Từ đó, thi sĩ suy nghĩ về non sông trong chiến tranh giải phóng, trong đau thương căm hờn đứng lên tranh đấu quật cường người hùng.

      Có thể nói ít có hình ảnh nào trình bày nỗi đau thương tang thương của dân tộc và non sông trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp lại cô đọng, súc tích và gây ám ảnh thâm thúy như những hình ảnh trong hai câu thơ:

Ôi những cảnh đồng quê chảy máu 

Dây thép gai đâm nát trời chiều.

      Dấu ấn khốc liệt của chiến tranh bao phủ khắp nơi. Đạn bom quân thù cày nát mặt đất, triệt phá sự sống. Ánh hoàng hôn đỏ hắt xuống khiến những cánh đồng quê như chảy máu. Hàng rào dây thép gai quanh đồn bốt giặc tua tủa chĩa lên như muốn đâm nát trời chiều vốn yên ắng, bình yên. Cả hai chiều ko gian đều in đậm bóng vía sự tàn phá, chết chóc của chiến tranh. Từng chữ, từng câu thơ oằn nặng bởi xúc cảm đau thương, căm giận.
Các hình ảnh trong đoạn thơ này hoàn toàn tương phản với hình ảnh trong đoạn thơ trên. Những cánh đồng quê chảy máu thay cho những cánh đồng thơm mát. Trời chiều bị dây thép gai đâm nát thay thế cho sắc trời thu trong biếc yên bình. Cuộc sống êm đềm xưa kia giờ ko còn nữa. Đâu đâu cũng là cảnh tang thương, đau thương. Bao nhiêu máu xương đã đổ xuống mảnh đất này.

      Trên cái nền là non sông đau thương đấy, thi sĩ khắc họa nổi trội hình ảnh và tâm trạng người chiến sĩ:

Những đêm dài hành quân nung nấu 

Bỗng phấp phỏng nhớ mắt người yêu.

      Thi sĩ cảm nhận thâm thúy những rung động tinh tế trong tâm hồn mỗi người lính ra trận. Đó là tâm trạng cháy bỏng mến thương nhân dân và nung nấu hờn căm quân cướp nước. Mối căm thù sục sôi trong tim, thôi thúc những đêm dài hành quân ko nghỉ. Mối căm thù dồn lên mũi lê, đầu súng nhằm thẳng quân thù. Nhưng chính lúc đấy cũng nhấp nhoáng hiện lên trong nỗi nhớ đôi mắt của người yêu kì vọng khiến tâm hồn chiến sĩ ta phấp phỏng, xao xuyến.

      Hay nhất trong phần sau của bài thơ có nhẽ là khổ thơ này. Phải là người từng trải, có vốn sống phong phú và trái tim dạt dào tình cảm nhân ái thì tác giả mới có cách diễn tả tự nhiên về sự hài hòa giữa tình cảm riêng chung, giữa tình yêu lứa đôi và tình yêu non sông của người chiến sĩ.

      Ở đoạn thơ cuối, tác giả dồn hết tâm huyết để tô đậm hình ảnh non sông từ trong đau thương đã quả cảm đứng lên tranh đấu. Đó là hình tượng cao đẹp về non sông muôn thuở, về sự vươn mình lớn lao của non sông và con người Việt Nam trong thời đại mới:

Từ những năm đau thương tranh đấu 

Đã ngời lên nét mặt quê hương 

Từ gốc lúa bờ tre hồn hậu 

Đã bật lên những tiếng căm hờn 

Bát cơm chan đầy nước mắt 

Bay còn giằng khỏi mồm ta 

Thằng giặc Tây thằng chúa đất 

Đứa đè cổ đứa lột da.

      Nỗi đau xót như thấm sâu vào từng câu, từng chữ, từng hình ảnh tiêu biểu tạo nên ấn tượng sâu đậm trong lòng người đọc. Đặc trưng hình ảnh Bát cơm chan đầy nước mắt, Bay còn giằng khỏi mồm ta nói lên tột cùng tội ác của quân thù và tột cùng sự tủi cực của nhân dân ta trong vòng nô lệ. Nhưng bạo lực của quân thù đã ko thể bắt chúng ta phải khuất phục:

Xiềng xích chúng bay ko khóa được 

Trời đầy chim và đất đầy hoa 

Súng đạn chúng bay ko bắn được 

Lòng dân ta yêu nước, thương nhà 

Khói nhà máy cuộn trong sương núi 

Kèn gọi quân vang vọng cánh đồng 

Ôm non sông những người ảo vải 

Đã đứng lên thành những người hùng

      Từ thực tiễn kháng chiến gian nan và hào hùng, Nguyễn Đình Thi đã viết nên những câu thơ nói chung về sự mất mát, hi sinh của non sông cùng quyết tâm giành lại chủ quyền độc lập tự do của dân tộc ta. cả dân tộc kết đoàn thành một khối thống nhất, trán đẫm mồ hôi và mắt ngời hi vọng, rắn rỏi mạnh mẽ bước tới tương lai:

Ngày nắng đốt theo đêm mưa giội 

Mỗi bước đường mỗi bước hi sinh   

Trán cháy rực nghĩ trời đất mới

Lòng ta mênh mang ánh rạng đông.

      Cái hay của đoạn thơ này chính là âm điệu thơ hào hùng, sảng khoái. Tiếng nói trữ tình của thi sĩ mang âm vang tiếng nói của cả dân tộc đang hướng tới tương lai. Nhân dân ta đứng dậy giữ nước ko chỉ bằng sức mạnh tình cảm nhưng mà còn bằng sức mạnh lí trí, có ánh sáng cách mệnh soi dường và niềm tin vào tương lai tươi sáng.

      Kết thúc bài thơ là hình ảnh non sông từ trong đau thương, căm hờn và máu lửa chiến tranh đã hiên ngang đứng dậy, tự khẳng định mình trước lịch sử và nhân loại:

Súng nổ rung trời tức giận 

Người lên như nước vỡ bờ 

Nước Việt Nam từ máu lừa 

Rũ bùn đứng dậy sáng lòa.

      Âm hưởng hào hùng, sảng khoái của đoạn thơ được tạo nên từ thể thơ sáu chữ với tiết tấu nhanh, mạnh, dồn dập cùng với hàng loạt hình ảnh đậm chất người hùng ca lấy từ thực tiễn của chiến trường Điện Biên Phủ khốc liệt nhưng mà thi sĩ đã trực tiếp tham gia và được tận mắt chứng kiến: “Tổ trông thấy các anh – Nguyễn Đình Thi kể – mình mẩy đầy bùn, nhưng lúc nhảy lên trên mặt đất, các anh hiện lên chói lòa trong ánh nắng”. Tác giả đã tạo nên hình tượng thơ xinh tươi, hào hùng từ hình ảnh rất chân thực: trong máu lửa, bùn lầy, giữa tiếng đại bác rền vang rung trời chuyển đất, chiến sĩ ta từ các hào chiến đấu ồ ạt xông lên như nước vỡ bờ. Hình ảnh của họ nổi lên trên nền trời như một tượng đài kì vĩ của chủ nghĩa yêu nước và người hùng cách mệnh.

      Sau: Năm mươi sáu ngày đêm, khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt, Máu trộn bùn non, Gan ko núng, chí ko mòn! (Tung hô chiến sĩ Điện Biên – Tố Hữu), quân dân ta đã thắng lợi, kết thúc vẻ vang cuộc kháng chiến chín năm trường kì gian truân chống thực dân Pháp, mở ra một trang sử mới, khẳng định vị trí và tên tuổi của non sông Việt Nam, dân tộc Việt Nam trên trường quốc tế.

      Tổ quốc là một bài thơ góp phần làm nên tên tuổi Nguyễn Đình Thi trong thơ ca Việt Nam hiện đại. Bài thơ này tiêu biểu cho suy ngẫm thâm thúy của tác giả về non sông. Với cảm hứng thơ lúc trầm lắng lúc sôi trào, cùng với nhịp thơ chuyển đổi vô cùng linh hoạt, hình ảnh non sông cứ ngời lên trong khổ đau, gian nan, vất vả. Nguyễn Đình Thi là thi sĩ của non sông trong đau thương. Ý tưởng về một non sông đau thương nhưng mà hào hùng, quật cường ko phải chỉ Nguyễn Đình Thi mới có, nhưng do hình tượng trong thơ ông thấm đẫm xúc cảm bỉ tráng, gắn với những ấn tượng thâm thúy nên Tổ quốc là một tác phẩm xuất sắc, đủ sức vượt qua mọi thử thách của thời kì để sống mãi trong lòng người đọc.

Đăng bởi: giainhat.vn

Phân mục: Lớp 12, Ngữ Văn 12

Hình Ảnh về: Phân tích bài Tổ quốc học trò giỏi

(hay nhất)

Video về: Phân tích bài Tổ quốc học trò giỏi

(hay nhất)

Wiki về Phân tích bài Tổ quốc học trò giỏi

(hay nhất)

Phân tích bài Tổ quốc học trò giỏi

(hay nhất) -

Tuyển tập Phân tích bài Tổ quốc học trò giỏi cực hay, cụ thể, đầy đủ nhất dành cho các bạn học trò giỏi và thầy cô giáo chuyên văn.

Phân tích bài Tổ quốc học trò giỏi – Bài mẫu 1

      Tổ quốc là nguồn cảm hứng vô tận của thơ ca và nghệ thuật. Mỗi thi sĩ đều có những cảm nhận rất riêng về Đất Nước, bởi vậy Đất Nước, Tổ quốc hiện lên muôn màu muôn vẻ. Nếu như các thi sĩ cùng thời thường chọn điểm nhìn về Đất Nước bằng những hình ảnh kỳ vĩ, mỹ lệ hay cảm hứng về lịch sử qua các triều đại thì Nguyễn Khoa Điềm lại chọn điểm nhìn thân thiện, thân thuộc, bình dị để mô tả về Đất Nước. Tới với bài thơ “Đất Nước” của Nguyễn Khoa Điềm ta như đứng trước muôn màu văn hóa, truyền thống, phong tục tươi đẹp vô ngần của dân tộc.

      Khác với các thi sĩ cùng thế hệ – thường tạo một khoảng cách khá xa để chiêm ngưỡng và ngợi ca non sông, với các từ ngữ, hình ảnh kì vĩ, mỹ lệ có tính chất biểu tượng. Nguyễn Khoa Điềm đã chọn điểm nhìn thân thiện để mô tả một non sông tự nhiên, bình dị nhưng mà ko kém phần thiêng liêng, tươi đẹp. Hình ảnh non sông hiện lên muôn màu muôn vẻ, sinh động lạ thường, lắng đọng trong tâm tưởng ta qua những nét đẹp về phong tục tập quán, văn hóa, truyền thống mang đậm dấu ấn con người Việt.

      Với Nguyễn Khoa Điềm, Đất Nước ở ngay trong cuộc sống của mỗi gia đình chúng ta, từ lời kể chuyện của mẹ, miếng trầu của bà, các phong tục tập quán thân thuộc cho tới tình nghĩa thủy chung của cha mẹ, hạt gạo ta ăn hàng ngày, cái kèo, cái cột trong nhà,…tất cả những nhiều đó làm cho Đất Nước trở thành thân thiện, thân thiết, bình dị trong cuộc sống hàng ngày của con người.

      9 câu mở đầu của chương Đất Nước, thi sĩ suy tư về cội nguồn của non sông, của dân tộc “Tổ quốc có tự bao giờ”

Lúc ta lớn lên non sông đã có rồi


Tổ quốc có từ ngày đó…

      Tổ quốc ko phải là những gì trừu tượng , xa lạ nhưng mà bắt nguồn từ những gì thân thiện, thân thiết, bình dị nhất trong đời sống ý thức, vật chất của mỗi gia đình, mỗi người Việt Nam. Với giọng điệu tâm tình thủ thỉ, thi sĩ gợi lên ko khí trầm lắng dẫn người đọc ngược dòng thời kì trở về cuội nguồn của Tổ quốc. Tổ quốc bắt nguồn từ “ngày xửa ngày xưa”, từ cái nhịp độ đò đưa nghìn đời của lời ca, lời kể của cánh võng, vừa gợi lên cái xa xăm của chiều dài lịch sử, vừa thân thiện thân quen trong kí ức và đời sống mỗi người. Bởi người nào cũng lớn lên bởi một vành nôi với lời ru, lời kể trầm bổng ngân nga của bà của mẹ.

      Tổ quốc ko chỉ ở trong tiềm thức kí ức nhưng mà Tổ quốc còn là những gì thân thiện, thân quen ngay trong đời sống vật chất của con người. Nguyễn Khoa Điềm luôn dẫn người đọc tới một triết luận, cái hiện nay lớn lên từ trong quá khứ, cái lớn lao lại tính từ lúc những điều nhỏ nhỏ bình dị, tưởng vô lí nhưng mà lại rất hợp lí: “Tổ quốc khởi đầu với miếng trầu bay giờ bà ăn”. Hai chữ “miếng trầu” gợi ra cho người đọc suy nghĩ về phong tục, tập quán nghìn đời của dân tộc “Miếng trầu là đầu câu chuyện”, miếng trầu trong truyện cổ tích Trầu cau mang truyền thống nhân văn cao đẹp của tâm hồn dân tộc. Tổ quốc thật lớn lao kì vĩ nhưng chẳng phải đã tính từ lúc những điều nhỏ nhỏ đó sao !

      Tổ quốc còn có trong những phong tục tập quá, thói quen, tiếng nói, tên gọi…tất cả những gì có trong đời sống con người:

Tóc mẹ thì bới sau đầu

Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn

Cái kèo cái cột thành tên

Hạt gạo phải một nắng hai sương, xay, giã, giần, sàng

      Tổ quốc thân thuộc nhưng mà ở ngay trong thói quen bới tóc sau đầu của mẹ, trong tình nghĩa sâu nặng của vợ chồng, trong ngôi nhà ấm áp, trong hạt gạo trắng ngần một nắng hai sương, trong sự tạo nên tiếng nói của dân tộc – cái kèo cái cột cũng thành tên,…

      Tổ quốc ko chỉ tạo nên từ trong ko gian ý thức, trong kí ức nhưng mà non sông còn lớn lên cùng chiều dài lịch sử, gắn với truyền thống đấu tranh giữ nước của dân tộc: “Tổ quốc lớn lên lúc dân mình biết trồng tre nhưng mà đánh giặc”. Câu thơ nhắc nhở ta về cội nguồn, về truyền thuyết Thánh Gióng. Hình ảnh cậu nhỏ vươn vai thành tránh sĩ nhổ tre đánh đuổi giặc Ân ra khỏi cương vực là biểu tượng sức mạnh quật cường của Tổ quốc đứng lên trong suốt hơn bốn nghìn năm lịch sử đáu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc.

      Kết lại đoạn thơ, Nguyễn Khoa Điềm khẳng định: Tổ quốc hiện giờ là “Tổ quốc có từ ngày đó”. Có thể nói 9 câu thơ là những phát hiện mới mẻ của Nguyễn Khoa Điềm về Tổ quốc. Những câu thơ ko tạo hình màu sắc nhưng lại có sức gợi liên tưởng mạnh mẽ, dẫn người đọc từ hiện nay trở về với quá khứ, từ quá khứ tới hiện nay, từ cái tưởng như kì vĩ xa lạ nhưng lại rất thân thiện thân quen, từ cái vô hình trở thành hữu hình…Tất cả đều toát lên một ý thức “Tổ quốc của Nhân dân” thật rực rỡ, lôi cuốn và thuyết phục người đọc.

      Tổ quốc là ko gian địa lí, thời kì lịch sử, bề dày, chiều sâu văn hóa, truyền thống, ý thức dân tộc. Ở đoạn thơ này tác giả tiếp tục lí giải: “Tổ quốc là gì ?”

Đất là nới anh tới trường

Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ tổ.

      Tổ quốc được cấu tạo từ những từ gốc tức là nơi ở của ông bà, tổ tiên, là miền đất cội nguồn, là nơi sinh, là quê hương. Còn trong tiềm thức văn hóa Việt, Tổ quốc được tạo bởi hai yếu tố “Đất” và “Nước”

      Với tư duy nghệ thuật sắc sảo, thông minh, thi sĩ đã tách thành hai yếu tố Đất – Nước để tạo nên nhiều liên tưởng bất thần, sinh động. Đất gắn với anh, Nước gắn với em, lúc anh và em yêu nhau thì Tổ quốc gắn bó, hòa quyện vẹn tròn, to lớn. Sự hòa hợp giữ “Đất” và “Nước” để tạo thành “Tổ quốc” ko chỉ là tiếng nói, là văn hóa, nhưng mà còn là “Thời kì đằng đẵng/ Ko gian mênh mông”. Tổ quốc là ko gian sống sót hết sức thân quen: trục đường anh tới trường, bến nước anh tắm, mảnh đất ta sinh ra và lớn lên, nhưng mà còn là quê hương của ý thức, tình yêu lứa đôi “Nơi ta hò hứa hẹn”, “Nơi anh đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm”,…Tổ quốc là ko gian rộng lớn của núi rừng, trời biển, nơi cộng đòng sinh sống, nơi “Con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc”, là nơi “Con cá ngư ông móng nước biển khơi”, “nơi dân mình sum họp”.

      Tổ quốc là “thời kì đằng đẵng”. Cảm nhận của thi sĩ đưa ta ngược dòng lịch sử trở về với huyền thoại đất tổ “Chim về”, “Rồng ở”, “Lạc Long Quân và Âu cơ / Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng”…cho tới hôm nay vẫn thăm thẳm trong nỗi nhớ của mỗi người đất Việt…. “Những người nào đã khuất” và trách nhiệm của “Những người nào hiện giờ” sinh con đẻ cái, gánh vác phần việc của người đi trước còn để lại, dạy dỗ con cháu chuyện ngày mai phải biết uống nước nhớ       nguồn “Cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ”, tiếp nối truyền thống con Lạc cháu Rồng giữ gìn non sông.

      Có thể nói Tổ quốc trường tồn ở trong con người, truyền qua các thế hệ, trên chiều rộng của ko gian, chiều dài của lịch sử, trong các phương diện văn hóa phong tục, tâm hồn, ý thức truyền thống của dân tộc, trong đời sống hàng ngày và trong những biến cố lịch sử, trong hiện nay và quá khứ. Đây chính là cái nhìn toàn diện, tổng hợp nhiều chiều của thi sĩ về Tổ quốc.

Trong anh và em hôm nay

Làm nên non sông muôn thuở…

      Vẫn giọng điệu thơ trữ tình chính luận nhưng tâm tình, sâu lắng, thi sĩ mượn hình thức trò chuyện của đôi trai gái yêu nhau để tiếp tục trả lời cho câu hỏi: “Tổ quốc ở đâu?”

      Tổ quốc ko ở đâu xa nhưng mà kết tinh hóa vào trong anh và em, trong cuộc sống mỗi người:

Trong anh và em hôm nay

Đều có một phần Đất Nước

      Đất Nước mang tầm nói chung to lớn, thiêng liêng nhưng lại thật nhỏ nhỏ lúc hóa vào máu thịt, số phận của mỗi con người. Tương tự, thi sĩ khẳng định mối quan hệ giữa tư nhân với tập thể. Tổ quốc là quan hệ máu thịt, chặt chẽ ko thể chia tách. Tổ quốc hài hòa, nồng thắm, vẹn tròn to lớn, tăng trưởng đi xa tới những tháng ngày mộng mơ, là kết tinh bởi hai chữ “cầm tay” – biểu tượng của ý thức kết đoàn trong tình yêu lứa đôi, trong mỗi gia đình và trong tập thể xã hội. Sự hòa quyện gắn bó giữa cái riêng và cái chung, giữa tình yêu lứa đôi và tình yêu Tổ quốc. Nói về mối quan hệ này, nhiều thi sĩ cũng viết:

Anh yêu em như yêu Đất Nước

Vất vả đau thương tươi thắm vô ngần

                                     (Nguyễn Đình Thi)

Ôi Tổ quốc ta yêu như máu thịt

Như mẹ, như cha, như vợ, như chồng

Ôi Tổ quốc nếu cần ta chết

Cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi, non sông.

                                 (Chế Lan Viên)

      Vì thế tránh nhiệm của anh, em và thế hệ ngày mai phải mang Đất Nước đi xa, tới những tháng ngày mộng mơ. Đó là Đất Nước hòa bình, công bình, no đủ, hạnh phúc. Khổ thơ cuối là lời nhắn nhủ thiết tha đối với thế hệ trẻ về trách nhiệm, nghĩa vụ công dân:

Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình

Phải biết gắn bó và san sẻ

Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở

Làm nên Đất Nước muôn thuở

      Tác giả khẳng định Đất Nước là máu xương của mình, phải biết gắn bó, san sẻ, hóa thân, hi sinh cho dáng hình xứ sở, làm nên Đất Nước muôn thuở. Trách nhiệm của tuổi xanh, của mọi công dân là xây dựng, bảo vệ cho Đất Nước trường tồn mãi mãi. Đó là chân lí vĩnh hằng của dân tộc.

      Thơ trữ tình – chính luận nói về vai trò của nhân dân với Đất Nước nhưng mà ko lên gân, bởi thi sĩ vận dụng rất khôn khéo và tinh tế qua hình thức trò chuyện tâm tình của đôi trai gái yêu nhau: “Em ơi em” làm cho lời thơ mềm mại, ngọt ngào, thấm sâu. Thi sĩ nói “em” nhưng mà như nói với tất cả mọi người, tình yêu, trách nhiệm đối với Đất Nước ko chỉ của anh, em trong thơ nhưng mà nó là cuộc sống, là trách nhiệm của tất cả chúng ta với Đất Nước.

      Lịch sử có những bước đi thật dài, tầm vóc của dân tộc cứ theo chiều dài lịch sử nhưng mà ko ngừng tỏa sáng. Đoạn thơ đã mang đến cho người đọc nhận thức thâm thúy về non sông, non sông thiêng liêng to lớn vô cùng nhưng cũng thật thân thiện, gắn bó với tình yêu, cuộc sống con người. Hình ảnh thơ mộc mạc giản dị, gọng điệu thơ nhẹ nhõm sâu lắng thấm đẫm chất suy tư, trào dâng về một niềm tự hào về một non sông có bề dày về truyền thống lịch sử, có bề rộng ko gian và chiều sâu văn hóa, ý thức.

      Nếu như các phần trước của đoạn trích “Đất Nước”, thi sĩ lí giải: Đất Nước có từ bao giờ? Đất Nước là gì ? Đất Nước ở đâu? thì ở phần này thi sĩ tiếp tục lí giải Người nào làm ra Đất Nước?

      Mười hai câu thơ tiếp theo chính là sự hóa thân của Nhân dân vào Đất Nước.

Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu

Những cuộc đời đã hóa núi sông ta…

      Đoạn thơ là những phát hiện mới mẻ của Nguyễn Khoa Điềm về những phong cảnh kì thú của non sông gấm vóc: đá Vọng Phu, hòn Trống Mái, núi Bút, non Nghiên…đây ko chỉ là những tặng vật của tự nhiên tạo hóa nhưng mà đã gắn với cuộc sống con người, với văn hóa, lịch sử dân tộc qua những áng ca dao, những truyền thuyết cổ tích, qua những cuộc vệ quốc lớn lao của nhân dân. Nếu ko có những người vợ mòn mỏi chờ chồng qua những trận đánh tranh li tán thì làm sao có được cảm nhận về đá Vọng Phu ? Nếu ko có truyền thuyết về người người hùng Thánh gióng nhổ tre đánh giặc thì làm sao có được những cảm nhận về những ao đầm để lại chính là gót ngựa của Người? Nếu ko có truyền thuyết Hùng Vương dựng nước thì làm sao có được cảm nhận về vẻ đẹp của núi non quanh đất Phong Châu như chín mươi chín con voi chầu về đất Tổ? Nét rực rỡ ở đây là cái nhìn của thi sĩ thấm sâu ý thức về nhân dân. Nhân dân hóa thân vào Đất Nước: những người vợ chờ chồng tạo nên đá Vọng Phu, cặp vợ chồng yêu nhau tạo nên hòn Trống Mái, những học trò nghèo hiếu học tạo nên núi Bút, non Nghiên, những tên đất, tên làng mang tên Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm…thật bình dị nhưng họ là những người làm nên Đất Nước. Thi sĩ ko cảm nhận những phong cảnh kì thú thuần tuý là thắng cảnh tự nhiên nhưng mà trong đó là chiều sâu số phận, tình cảnh, công lao của mỗi người dân đã đóng góp, hóa thân vào Đất Nước. Đất Nước thấm sâu vào tâm hồn, máu thịt của nhân dân. Từ đó thi sĩ đi tới một nói chung giàu chất suy tư và triết luận về sự hóa thân của nhân dân vào non sông:

Và ở đâu trên khắp ruộng đồng gò bãi

Chẳng mang một dáng hình, một ước ao, một lối sống ông cha

Ôi Đất Nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy

Những cuộc đời đã hóa núi sông ta…

      Toàn cầu nghệ thuật thơ Nguyễn Khoa Điềm là toàn cầu vừa mộc mạc, dân dã, vừa đẹp nhấp nhánh những chất liệu văn hóa dân gian. Chất liệu đấy thấm vào tiếng nói và cấu trúc hình tượng trong những câu thơ để hình tượng nhân dân hiện diện khắp nơi, trên ruộng đồng gò bãi, trong lối sống, trong ước ao, khát vọng, trong suốt dọc dài Đất Nước hơn 4000 năm…đã trở thành chủ sở hữu, vong hồn của lịch sử dân tộc, của Đất Nước.

      34 câu còn lại của đoạn thơ dồn nén, tụ hội đỉnh cao của xúc cảm trữ tình – Đất Nước của nhân dân, Tổ quốc của ca dao thần thoại. Đi suốt cuộc trường chinh đầy máu lửa của dân tộc là hình tượng nhân dân người hùng, những con người vô danh – họ là lực lượng nòng cốt xây dựng, bảo vệ, làm ra Đất Nước.

      Nhìn về bốn nghìn năm lịch sử, Nguyễn Khoa Điềm ko ngợi ca các triều đại, ko nói tới các người hùng lưu danh sử sách nhưng mà tập trung nói tới những con người vô danh, bình dị. Vẫn giọng điệu thiết tha tâm tình “Em ơi em”, Nguyễn Khoa Điềm hướng người đọc nhìn về chiều sâu quá khứ bốn nghìn năm lịch sử đấu tranh dựng nước của nhân dân “Năm tháng nào cũng người người, lớp lớp” họ là những người “con gái, đàn ông bằng tuổi chúng ta” hiện giờ, lúc non sông hòa bình họ cần mẫn lao động, lúc non sông chiến tranh họ sẵn sàng xả thân “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”, “Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh”, hiến trọn tuổi thanh xuân cho non sông được hòa bình.

      Những người con ưu tú của Đất Nước, họ đã sống và chết, giản dị và bình tâm. Họ đã trở thành người hùng, ko người nào nhớ mặt đặt tên chỉ giản đơn như người ta thường gọi: chiến sĩ vô danh nhưng họ là những người bất tử, hóa thân cho dáng hình xứ sở trường tồn – họ đã làm ra Đất Nước.

      Ko chỉ lao động, bảo vệ và xây dựng non sông, nhân dân còn có trách nhiệm truyền lại cho con cháu ngày mai những trị giá văn hóa, ý thức, vật chất của dân tộc: từ hạt lúa, ngọn lửa, tiếng nói, tên làng, tên đất. Từ việc phải biết cấy trồng, đắp đập be bờ, giữ gìn cuộc sống tới việc chống thù trong giặc ngoài giữ yên non sông. Từ đó thi sĩ đưa ta tới tư tưởng ngọn nguồn về vẻ đẹp văn hóa dân gian:

Để Đất Nước này là Đất Nước Nhân dân

Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại

      Đoạn trích Đất Nước được trình bày qua hình thức trò chuyện tâm tình của đôi trai gái, những khám phá, nhận thức, suy nghĩ về non sông được tăng trưởng bằng lời tâm tình giàu chất suy tư, giọng điệu trữ tình – chính luận sâu lắng, tha thiết. Không những thế, tác giả đã tạo ra trong đoạn trích một ko gian đầy màu sắc sử thi, đưa người đọc vào toàn cầu của truyền thuyết, ca dao, thần thoại với đầy những nét mới mẻ và lôi cuốn.

      Khép lại đoạn thơ ta có thể thấy rằng Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm chính là non sông  của Nhân dân, của ca dao thần thoại. Những thi liệu dân gian đặm đà chất thơ liên kết với những suy tư đã tạo nên nét rực rỡ cho bài thơ. Đó là một đóng góp quan trọng của Nguyễn Khoa Điềm làm thâm thúy thêm ý niệm về Tổ quốc của thơ ca chống Mỹ.

Phân tích bài Tổ quốc học trò giỏi – Bài mẫu 2

      Nguyễn Đình Thi là thi sĩ có nhiều đóng gió to lớn cho sự nghiệp tăng trưởng của non sông, ông là thi sĩ yêu nước và đã tưởng tượng ra một non sông người hùng trong thơ ca của mình để từ đó nhân dân ta có những sáng tác hào hùng về những quãng thời kì đó, tự hào và nổi trội lên đó là bài thơ non sông.

      Thơ của Nguyễn Đình Thi dạt dào tình cảm và đó là những tình cảm về tình yêu quê hương non sông, non sông trong thơ ca của ông là một non sông chịu nhiều đau thương nay biết vươn lên đấu tranh để tạo nên những khoảng thời kì sáng lòa trong phút giây hào hùng của dân tộc, thơ của ông mang những cung bậc xúc cảm riêng và nó thấm đẫm tư tưởng và những niềm tự hào thâm thúy, non sông nó là một chủ đề nhưng mà biết bao nhưng thi sĩ đã sáng tác nhưng đối với thơ ca của Nguyễn Đình Thi nó lại có những điểm lạ mắt và riêng lẻ, bài thơ này là những suy nghĩ và trằn trọc về một non sông, từ đó tác giả đã có những xúc cảm dạt dào và nó sâu lắng trong tâm hồn của tác giả, ông đang tưởng tượng lại những hình ảnh về một non sông sâu lắng từ xưa tới nay, hình ảnh đó đã vẻ vang và làm sáng lòa lên một non sông hào hùng nhưng phải chịu nhiều đau thương, những nỗi niềm đó đã được trình bày một cách thâm thúy và thầm kín:

Sáng mát trong như sáng năm xưa 

Gió thổi mùa thu hương cốm mới 

Tôi nhớ những ngày thu đã xa 

Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội 

Những phố dài xao xác hơi may 

Người ra tiên phong ko ngoảnh lại 

Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy.

      Một nỗi nhớ nghẹn ngào trong thơ ca của tác giả lúc ông trình bày những hình ảnh đó thật sinh động và mang những cũng bậc xúc cảm riêng, đó là những hình ảnh non sông đã biết vươn lên từ những đau thương của chiến tranh để có những phút giây lắng đọng trong tâm hồn của con người tác giả đang tưởng tượng lại hàng loạt những hình ảnh đó để nói lên những xúc cảm ngọt ngào trong tâm hồn của mình, những hình ảnh về màu thu Hà Nội đã được tác giả trình bày một cách sinh động và vô cùng lôi cuốn, hình ảnh hương cốm và những làn gió thu ngát hương đủ để cho tác giả thương nhớ tới vùng quê hương của mình, những con phố dài lê thê cùng với hương cốm bay ngát hương trong những khoảng ko gian của mùa thu đã làm cho tác giả đang nhớ mong về thời kì của mình, tác giả dường như đang gợi nhớ lại những kỉ niệm nhưng mà trong đó có những hình ảnh gợi tả cảm giác và những nỗi nhớ mong sâu lắng. Hình ảnh về mùa thu làm cho tâm hồn của tác giả có những se lạnh và buồn trong tâm hồn đó là những khoảng thời kì nhưng mà tác giả đang nhớ mong lại trong vòng thời kì của mình, những hình ảnh đó đã tạo nên những nỗi nhớ mong da diết:

Mùa thu nay khác rồi 

Tôi đứng vui nghe giữa núi đồi 

Gió thổi rừng tre phất phới 

Trời thu thay áo mới 

Trong biếc nói cười thiết tha! 

Trời xanh đây là của chúng ta 

Núi rừng đây là của chúng ta 

Những cánh đồng thơm mát 

Những ngả đường mênh mang 

Những dòng sông đỏ nặng phù sa

      Tác giả ko muốn ra đi khỏi vùng đất mến thương này trong tâm hồn của tác giả đã thấm đượm những xúc cảm khó quên nó mang đậm màu sắc và những hình ảnh của quê hương đủ để cho tác giả ko ngừng nguôi nhớ về những quãng thời kì ở đây, nó đã mang đậm trong tâm hồn của tác giả bởi những hình ảnh thân thuộc và cũng đặm đà bản sắc của một vùng quê đang tha thiết mến thương, và mang đậm tình yêu và nỗi nhớ về một miền quê tha thiết, tác giả đã trình bày những điều đó qua những cung bậc tình yêu ngọt ngào của mình đối với miền đất cổ xưa này. Lúc đi về một miền đất mới tác giả cũng ko ngừng nguôi nhớ về màu thu Hà Nội nhưng đó chỉ còn là trong kí ức những từ ngữ nhưng mà tác giả trình bày nó thật khác, mùa thu ở Việt Bắc và mùa thu Hà Nội đã có những không giống nhau và tác giả đã nói về những nỗi không giống nhau đó, mùa thu ở Việt bắc ko còn mùi hương cốm bay ngát hương nữa nhưng mà nay chỉ còn thấy đồi núi và rừng cây, cánh đồng và dòng sông:

Những buổi ngày xưa vọng nói về! 

Ôi những cánh đồng quê chảy máu 

Dây thép gai đâm nát trời chiều 

Những đêm dài hành quân nung nấu 

Bỗng phấp phỏng nhớ mắt người yêu. 

Từ những năm đau thương tranh đấu 

Ðã ngời lên nét mặt quê hương

      Trong một miền đất mới đã trình bày được những xúc cảm của tác giả chuyển lên vùng đất này tác giả đang sâu lắng trong tâm hồn những hoài niệm và tình cảm đó đã thắm thiết qua từng trang sách của ông, tình mến thương về một miền mất mới đã làm cho chúng ta có những xúc cảm đặc trưng và vùng đất này là một vùng đất đã thấm đậm những xúc cảm mới một niềm tin về một non sông người hùng đã được trình bày sâu động trong từng tác phẩm, những cung bậc khác nó cũng trình bày được cụ thể và xúc cảm nhưng mà tác giả muốn trình bày, những cánh đồng mênh mang, những rừng cây ngút ngàn và cả một tâm hồn hứa sẽ hy sinh để bảo vệ cho non sông của chúng ta, mỗi hình ảnh là một niềm tin vô tận về những đớn đau trong hoàn cảnh của non sông, niềm tin yêu đó đã tạo nên những điều ngọt ngào và sâu lắng hơn trong tim mỗi người, vùng tranh đấu mới có rất nhiều những gian nan và nguy hiểm nhưng chúng ta cần nỗ lực và quả cảm để bảo vệ nền độc lập của dân tộc, những phấn đấu mạnh mẽ đó tạo nên cho chúng ta những hoài niệm cổ và nó mang đậm dấu ấn thâm thúy, những niềm tin yêu và những điều vô tận trong tâm hồn của mỗi thi sĩ:

Khói nhà máy cuộn trong sương núi 

Kèn gọi quân vang vọng cánh đồng 

Ôm non sông những người áo vải 

Ðã đứng lên thành những người hùng.

 

Ngày nắng đốt theo đêm mưa dội 

Mỗi bước đường mỗi bước hy sinh 

Trán cháy rực nghĩ trời đất mới 

Lòng ta mênh mang ánh rạng đông.

 

Súng nổ rung trời tức giận 

Người lên như nước vỡ bờ 

Nước Việt Nam từ máu lửa 

Rũ bùn đứng dậy sáng lòa.

      Tổ quốc ta đã trải qua những thời kì đau thương và giờ đây lúc những người người hùng của non sông đã đứng lên chúng ta có quyền tự hào và có những âm điệu khác trình bày được những nỗi thương nhớ đó, hình ảnh về một non sông người hùng về một non sông mến thương đã trình bày được trong tim của tác giả, tác giả đã tưởng tượng và dùng lời thơ sắc đá của mình để nói về một non sông người hùng

Phân tích bài Tổ quốc học trò giỏi – Bài mẫu 3

      Nguyễn Đình Thi sáng tác bài thơ Tổ quốc tính từ lúc năm 1948 và hoàn thành vào năm 1955, sau thắng lợi Điện Biên Phủ. Bài thơ gồm hai phần. Phần đầu được tạo nên trên cơ sở những đoạn trích từ hai bài Sáng mát trong như sáng năm xưa (1948) và Đêm mít tinh (1949). Phần sau được viết năm 1955. Tổ quốc được nhìn qua một ko gian – thời kì lạ mắt: mùa thu với mốc son lịch sử là sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày 2 tháng 9 năm 1945. Tuy được viết trong những thời kì không giống nhau nhưng cảm hứng thơ vẫn liền mạch và bài thơ là một tác phẩm nghệ thuật hoàn chỉnh.

      Nguyễn Đình Thi đã đúc kết những xúc cảm và suy ngẫm của mình về non sông trong suốt chín năm kháng chiến chống Pháp. Cảm hứng thơ của tác giả kéo dài theo suốt hành trình kháng chiến, được nối kết với lịch sử oai hùng bốn nghìn năm dựng nước, giữ nước và liên tưởng mở rộng tới tương tai tươi sáng của cách mệnh. Đó chính là cảm hứng về một non sông vất vả đau thương, tươi thắm vô ngần được triển khai theo hướng từ cụ thể tới nói chung.

      Trong bài thơ này, Nguyễn Đình Thi đã trình bày xúc cảm và suy nghĩ của mình về non sông bằng hình ảnh mùa thu xưa, mùa thu nay và hình ảnh non sông đau thương, quật cường, người hùng trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Thông qua đó, thi sĩ bộc bạch tình yêu non sông, lòng căm thù giặc, niềm tự hào, niềm tin son sắt vào tương lai tươi sáng của dân tộc và non sông.

      Bài thơ chia làm hai đoạn: đoạn thứ nhất từ đầu tới …vọng nói về, đoạn thứ hai là phần còn lại. Mạch xúc cảm và suy tưởng cũng là kết cấu cơ bản của bài thơ. Khởi đầu là xúc cảm về một sớm mùa thu ở chiến khu Việt Bắc gợi nhớ về mùa thu đã xa của Hà Nội. Nỗi nhớ về mùa thu xưa dẫn dắt xúc cảm về mùa thu nay, mùa thu cách mệnh với niềm tự hào của người công dân được làm chủ non sông. Xúc cảm tăng lên, mở rộng về non sông trong đau thương, căm hờn đã vùng lên tranh đấu quật cường và thắng lợi vẻ vang: Rũ bùn đứng dậy sáng lòa.

      Mở đầu bài thơ là cảm giác lâng lâng của tác giả trước vẻ đẹp của tự nhiên, đất trời mùa thu Việt Bắc, gợi nhớ về những ngày thu đã xa của Hà Nội mến yêu:

Sáng mát trong như sáng năm xưa,

Gió thổi mùa thu hương cốm mới.

      Chỉ bằng vài nét gợi tả nhưng mà tác giả đã trình bày được ko gian, thời kì, màu sắc, hương vị của mùa thu: ko khí mát trong, gió thổi phảng phất mùi hương cốm mới, kết tinh của hương vị đất trời, cây cối mùa thu. Hình ảnh mùa thu trong quá khứ và thực tại đan xen trong tâm tưởng của thi sĩ.
Mùa thu Hà Nội với những nét đặc trưng của quang cảnh tự nhiên và con người xuất hiện thật cụ thể, sinh động:

Tôi nhớ những ngày thu đã xa 

Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội 

Những phố dài xao xác hơi may 

Người ra tiên phong ko ngoảnh lại 

Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy.

      Làn gió heo may se lạnh thổi dọc lòng những con phố nhỏ, làm xao xác hàng cây, với những thềm nắng lá rơi đầy. Ẩn sau những câu thơ tả cảnh là Hà Nội thanh lịch có bề dày bốn nghìn năm lịch sử với Hồ Tây, Hồ Gươm, đền vua Lê, Tháp Bút, đền Ngọc Sơn, cầu Thê Húc… Những di tích, danh lam thắng cảnh đấy là niềm tự hào to lớn của bao thế hệ người Hà Nội. Mùa thu Hà Nội giống như một bức tranh với đường nét mềm mại, màu sắc và ánh sáng hòa hợp gây ấn tượng sâu đậm, chất chứa tâm trạng. Trên cái nền phong cảnh đấy nổi trội lên hình ảnh những chiến sĩ hào hoa, dũng cảm, tạm xa Thủ đô thân yêu để lên đường kháng chiến. Người ra tiên phong ko ngoảnh lại đầy ý chí và quyết tâm nhưng lòng thì vẫn vương vấn, vẫn cảm thu được bằng cả tâm hồn cái sắc vàng xao xuyến: Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy. Câu thơ vừa thực vừa ảo. Tình thơ vương bao nhiêu lưu luyến bên trong. Nhịp thơ ngập ngừng, bâng khuâng như lòng người bâng khuâng, quyến luyến. Nhấp nhoáng đâu đó trong câu thơ là bóng vía khách chinh phu dứt áo ra đi vì nghĩa lớn: Tráng sĩ nhất khứ bất phục phản (Tráng sĩ một đi ko trở lại). Cái ko khí chớm lạnh, cái sắc nắng thu vàng một màu li biệt càng làm tăng thêm phong vị cổ điển của câu thơ, cảnh thu Hà Nội đẹp nhưng buồn vắng tới nao lòng.

      Có thể nói bốn câu thơ mô tả mùa thu Hà Nội là những câu thơ gây ấn tượng nhất trong bài. Nó phản ánh tâm hồn tinh tế và ngòi bút tài hoa của Nguyễn Đình Thi. Hình như nỗi buồn, sự lưu luyến, xao xuyến, nhớ nhung của thi sĩ, vương vấn trong cái chớm lạnh của buổi đầu thu, trong xao xác hơi may, trong quang cảnh thềm nắng lá rơi đầy. Đặt tính từ xao xác trước hơi may là tác giả có ý nhấn mạnh tới nét đáng yêu, đáng nhớ nhất của gió thu và âm thanh tiêu biểu nhất của mùa thu. Nhịp độ, âm hưởng thơ mang nỗi buồn man mác, hợp với quang cảnh huyền ảo của mùa thu Hà Nội. Thi sĩ đã phác họa nên bức tranh mùa thu Hà Nội với những đường nét mềm mại, màu sắc trong sáng làm xúc động lòng người, để lại ấn tượng khó phai. Đây cũng chính là biểu thị của tình yêu Hà Nội thiết tha, say đắm và tình yêu đấy làm cho cảm hứng của thi sĩ thăng hoa.

      Đang hồi ức về một mùa thu đã xa của Hà Nội, xúc cảm của tác giả bỗng chuyển hướng sang mùa thu hiện nay bằng một câu thơ ngắn, âm điệu dứt khoát như một lời khẳng định:

Mùa thu nay khác rồi

      Mùa thu nay là mùa thu thứ hai ở chiến khu Việt Bắc (1948) tràn đầy khí thế sau thắng lợi Thu Đông 1947. Ở đoạn thơ đầu, tiết tấu chậm, âm hưởng trầm lắng hợp với dòng hoài niệm, hợp với cảnh thu buồn và tâm trạng bâng khuâng, da diết. Tới đoạn này, những câu thơ được viết theo thể tự do, nhịp độ sôi nổi, phóng khoáng; xúc cảm rộn rực, phấn khích, rộn ràng, tươi vui:

Tôi đứng vui nghe giữa núi đồi 

Gió thổi rừng tre phất phới 

Trời thu thay áo mới 

Trong biếc nói cười thiết tha.

      Bức tranh mùa thu nay xuất hiện với những cụ thể, hình ảnh bình dị, dân dã, khỏe khoắn và tươi sáng. Giữa quang cảnh tự nhiên hùng vĩ, rộng lớn của núi rừng Việt Bắc, hòa lòng mình vào cuộc kháng chiến thần thánh của toàn dân tộc, tâm trạng của chủ thể trữ tình có sự chuyển đổi rất rõ. Từ tâm trạng phảng phất buồn lúc hoài niệm về mùa thu Hà Nội năm xưa đã chuyển sang tâm trạng hào hứng, sối nổi, tràn trề thú vui trước quang cảnh mùa thu ở chiến khu Việt Bắc. “Cái tôi trữ tình” cũng chuyển thành “cái ta” Thi sĩ ko chỉ nhân danh tư nhân nhưng mà còn nhân danh tập thể để nói lên niềm tự hào chính đáng và ý thức làm chủ non sống, non sông, cảm hứng về mùa thu của Nguyễn Đình Thi gắn liền với cảm hứng về non sông trong từng thời kì lịch sử, mùa thu đất trời gắn liền với mùa thu cách mệnh. Tổ quốc được nhìn ngắm, suy ngẫm từ một sự kiện lịch sử đáng nhớ: mùa thu 1945 cùng với sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

      Thú vui mới to lớn tràn trề lòng người, tràn trề đất trời chiến khu Việt Bắc. Hình ảnh trong đoạn thơ này tươi mát, sống động. Từ ngữ được sử dụng rất chọn lựa nhằm nhấn mạnh cái khác của thu nay. Mùa thu với ngọn gió phóng khoáng thổi ào ào làm cả rừng tre phất phới như bay như sắm trên cái nền trong biếc của trời thu thay áo mới, trong biếc ở con mắt nhìn cảnh vật, giữa tiếng nói cười thiết tha rộn ràng của con người.

      Đây là nét nghệ thuật lạ mắt nhưng mà Nguyễn Đình Thi đã mang đến cho những bài thơ viết về mùa thu, thực sự thổi một luồng gió mới vào đề tài mùa thu trong thơ ca Việt Nam. Cái buồn, cái lạnh của thu xưa dường như đã lùi xa. Mùa thu nay xinh tươi, trong sáng bởi tâm hồn, đôi mắt của thi nhân đầy phấn khởi và tin tưởng. Sự tinh tế trong xúc cảm của tác giả trình bày ở sự cảm thu được nét riêng của ko gian mùa thu: tiết trời êm đềm, ánh nắng vàng dịu, bầu trời dường như xanh cao hơn, ko khí như nhẹ hơn và mọi âm thanh cũng trở thành ngân xa, vang vọng. Từ xúc cảm về mùa thu non sông dẫn tới tình cảm mến yêu tha thiết và lòng tự hào về non sông, thi sĩ ngắm nhìn cảnh vật với tâm hồn phơi phới sáng sủa, yêu đời. Thú vui tràn trề lòng người, tràn trề đất trời.

      Cội nguồn của thú vui đấy thật to lớn, sâu xa. Đó là do non sông sau Cách mệnh tháng Tám đã về tay nhân dân. Đó là hạnh phúc lớn lao của dân tộc, của non sông đã dành được chủ quyền thiêng liêng độc lập, tự do. Đoạn thơ với nhịp độ rộn ràng, hào hứng và những hình ảnh xinh tươi, tươi mát đã trình bày vẻ đẹp muôn màu muôn vẻ của non sông thân yêu. Thi sĩ như reo như hát lên niềm hạnh phúc vô tận đấy:

Trời xanh đây là của chúng ta 

Núi rừng đây là của chúng ta 

Những cánh đồng thơm mát 

Những ngả đường mênh mang 

Những dòng sông đỏ nặng phù sa.

      Với nhạc điệu rộn ràng, nô nức, hình ảnh tiếp nối hình ảnh, vấn vít hòa quyện vào nhau, đoạn thơ tạo nên vẻ đẹp của non sông Việt Nam sau ngày độc lập. Âm hưởng đoạn thơ mênh mang bởi những âm tiết ngân vang: ta, thơm mát, mênh mang, phù sa… Các dòng thơ liên kết chặt chẽ, bổ sung cho nhau để làm nổi trội ý thơ.

      Điệp khúc là của chúng ta cứ ngân nga, vang vọng giữa đất trời, núi sông. Tất cả những gì thân yêu, thân thuộc trên non sông này đều là của chúng ta. Còn gì sung sướng hơn, tự hào hơn bốn tiếng đấy sau hàng trăm năm nô lệ, dân tộc ta phải đổ bao xương máu mới giành được quyền làm chủ. Cũng nguồn cảm hứng say sưa, dạt dào như thế, thi sĩ Tố Hữu đã thốt lên: của ta, trời đất, hôm sớm ; Núi kia, đồi nọ, sống này của ta! (Tung hô chiến sĩ Điện Biên).

      Cái thế đứng của nhân vật trữ tình trong đoạn thơ là thế đứng của con người tự do tự hào ngửng cao đầu, cảm hứng mở ra, vẽ ra những hình ảnh thân yêu của non sông với chiều rộng, chiều dài và sắc màu của bầu trời, núi rừng, cánh đồng, ngả đường, dòng sông… Trời thu thay áo mới, Những cánh đồng thơm mát, Những ngả đường mênh mang, Những dòng sông đỏ nặng phù sa… càng trở thành bội phần xinh tươi vì đã về tay chúng ta.

      Sắc đỏ của phù sa gợi liên tưởng tới những chiến sĩ đã hi sinh trong trận đánh đấu bảo vệ non sông. Chữ nặng ko chỉ diễn tả lượng phù sa trong nước của dòng sông nhưng mà còn đặc tả bề dày của dòng chảy bốn nghìn năm lịch sử. Nước ko chỉ đỏ nặng phù sa phì nhiêu nhưng mà còn cuồn cuộn dòng máu quật cường. Những liên tưởng sâu xa đấy làm cho xúc cảm thơ trở thành trầm lắng, thiết tha. Ý thơ đi từ những hình ảnh cụ thể, hữu hình, tới sự cảm nhận cái vô hình là truyền thống, là hồn thiêng non sông. Thi sĩ suy ngẫm về chiều sâu, về bề dày của lịch sử để từ đó đúc kết thành chân lí:

Nước chúng ta

Nước những người chưa bao giờ khuất 

Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất 

Những buổi ngày xưa vọng nói về.

      Ko chỉ những sự vật hữu hình như bầu trời, cánh đồng, núi rừng, dòng sông… nhưng mà còn cả những yếu tố vô hình làm nên non sông. Nước chúng ta – giản đơn ba chữ nhưng mà chất chứa tình cảm thiêng liêng pha lẫn tự hào. Câu thơ nước những người chưa bao giò khuất là lời khẳng định như chân lí bất di bất dịch về một thực tiễn hiển nhiên. Suốt chiều dài lịch sử bốn nghìn năm, trải qua bao phen chống ngoại xâm, có thắng có bại nhưng non sông này, dân tộc này chưa bao giờ khuất phục trước bạo lực của quân thù. Truyền thống quật cường đấy truyền từ đời này sang đời khác. Thi sĩ lắng tai tiếng nói quật cường vọng lên từ lòng đất. Đất, qua tâm hồn thi sĩ và tâm hồn chúng ta, ko chỉ xanh tốt những vạt rừng, thơm mát những cánh đồng, mênh mang những ngả đường, đỏ nặng phù sa của những dòng sông nhưng mà còn rì rầm tiếng nói đấu tranh bao đời ko bao giờ tắt. Câu thơ trở thành trang trọng, trầm lắng lúc nói tới tiếng vọng thiêng liêng của nghìn xưa rì rầm trong tiếng đất.

      Tiếng đất là tiếng của lịch sử, là tiếng của hồn thiêng núi sông tự ngày xưa đang vọng nói về hiện nay. Mồ hôi, xương máu của tổ tiên, ông cha thấm vào lòng đất đã bao đời, thành tiếng đất luôn nhắc nhở các thế hệ con cháu hãy giữ lấy giang sơn gấm vóc của tổ tiên. Từ đó, thi sĩ suy nghĩ về non sông trong chiến tranh giải phóng, trong đau thương căm hờn đứng lên tranh đấu quật cường người hùng.

      Có thể nói ít có hình ảnh nào trình bày nỗi đau thương tang thương của dân tộc và non sông trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp lại cô đọng, súc tích và gây ám ảnh thâm thúy như những hình ảnh trong hai câu thơ:

Ôi những cảnh đồng quê chảy máu 

Dây thép gai đâm nát trời chiều.

      Dấu ấn khốc liệt của chiến tranh bao phủ khắp nơi. Đạn bom quân thù cày nát mặt đất, triệt phá sự sống. Ánh hoàng hôn đỏ hắt xuống khiến những cánh đồng quê như chảy máu. Hàng rào dây thép gai quanh đồn bốt giặc tua tủa chĩa lên như muốn đâm nát trời chiều vốn yên ắng, bình yên. Cả hai chiều ko gian đều in đậm bóng vía sự tàn phá, chết chóc của chiến tranh. Từng chữ, từng câu thơ oằn nặng bởi xúc cảm đau thương, căm giận.
Các hình ảnh trong đoạn thơ này hoàn toàn tương phản với hình ảnh trong đoạn thơ trên. Những cánh đồng quê chảy máu thay cho những cánh đồng thơm mát. Trời chiều bị dây thép gai đâm nát thay thế cho sắc trời thu trong biếc yên bình. Cuộc sống êm đềm xưa kia giờ ko còn nữa. Đâu đâu cũng là cảnh tang thương, đau thương. Bao nhiêu máu xương đã đổ xuống mảnh đất này.

      Trên cái nền là non sông đau thương đấy, thi sĩ khắc họa nổi trội hình ảnh và tâm trạng người chiến sĩ:

Những đêm dài hành quân nung nấu 

Bỗng phấp phỏng nhớ mắt người yêu.

      Thi sĩ cảm nhận thâm thúy những rung động tinh tế trong tâm hồn mỗi người lính ra trận. Đó là tâm trạng cháy bỏng mến thương nhân dân và nung nấu hờn căm quân cướp nước. Mối căm thù sục sôi trong tim, thôi thúc những đêm dài hành quân ko nghỉ. Mối căm thù dồn lên mũi lê, đầu súng nhằm thẳng quân thù. Nhưng chính lúc đấy cũng nhấp nhoáng hiện lên trong nỗi nhớ đôi mắt của người yêu kì vọng khiến tâm hồn chiến sĩ ta phấp phỏng, xao xuyến.

      Hay nhất trong phần sau của bài thơ có nhẽ là khổ thơ này. Phải là người từng trải, có vốn sống phong phú và trái tim dạt dào tình cảm nhân ái thì tác giả mới có cách diễn tả tự nhiên về sự hài hòa giữa tình cảm riêng chung, giữa tình yêu lứa đôi và tình yêu non sông của người chiến sĩ.

      Ở đoạn thơ cuối, tác giả dồn hết tâm huyết để tô đậm hình ảnh non sông từ trong đau thương đã quả cảm đứng lên tranh đấu. Đó là hình tượng cao đẹp về non sông muôn thuở, về sự vươn mình lớn lao của non sông và con người Việt Nam trong thời đại mới:

Từ những năm đau thương tranh đấu 

Đã ngời lên nét mặt quê hương 

Từ gốc lúa bờ tre hồn hậu 

Đã bật lên những tiếng căm hờn 

Bát cơm chan đầy nước mắt 

Bay còn giằng khỏi mồm ta 

Thằng giặc Tây thằng chúa đất 

Đứa đè cổ đứa lột da.

      Nỗi đau xót như thấm sâu vào từng câu, từng chữ, từng hình ảnh tiêu biểu tạo nên ấn tượng sâu đậm trong lòng người đọc. Đặc trưng hình ảnh Bát cơm chan đầy nước mắt, Bay còn giằng khỏi mồm ta nói lên tột cùng tội ác của quân thù và tột cùng sự tủi cực của nhân dân ta trong vòng nô lệ. Nhưng bạo lực của quân thù đã ko thể bắt chúng ta phải khuất phục:

Xiềng xích chúng bay ko khóa được 

Trời đầy chim và đất đầy hoa 

Súng đạn chúng bay ko bắn được 

Lòng dân ta yêu nước, thương nhà 

Khói nhà máy cuộn trong sương núi 

Kèn gọi quân vang vọng cánh đồng 

Ôm non sông những người ảo vải 

Đã đứng lên thành những người hùng

      Từ thực tiễn kháng chiến gian nan và hào hùng, Nguyễn Đình Thi đã viết nên những câu thơ nói chung về sự mất mát, hi sinh của non sông cùng quyết tâm giành lại chủ quyền độc lập tự do của dân tộc ta. cả dân tộc kết đoàn thành một khối thống nhất, trán đẫm mồ hôi và mắt ngời hi vọng, rắn rỏi mạnh mẽ bước tới tương lai:

Ngày nắng đốt theo đêm mưa giội 

Mỗi bước đường mỗi bước hi sinh   

Trán cháy rực nghĩ trời đất mới

Lòng ta mênh mang ánh rạng đông.

      Cái hay của đoạn thơ này chính là âm điệu thơ hào hùng, sảng khoái. Tiếng nói trữ tình của thi sĩ mang âm vang tiếng nói của cả dân tộc đang hướng tới tương lai. Nhân dân ta đứng dậy giữ nước ko chỉ bằng sức mạnh tình cảm nhưng mà còn bằng sức mạnh lí trí, có ánh sáng cách mệnh soi dường và niềm tin vào tương lai tươi sáng.

      Kết thúc bài thơ là hình ảnh non sông từ trong đau thương, căm hờn và máu lửa chiến tranh đã hiên ngang đứng dậy, tự khẳng định mình trước lịch sử và nhân loại:

Súng nổ rung trời tức giận 

Người lên như nước vỡ bờ 

Nước Việt Nam từ máu lừa 

Rũ bùn đứng dậy sáng lòa.

      Âm hưởng hào hùng, sảng khoái của đoạn thơ được tạo nên từ thể thơ sáu chữ với tiết tấu nhanh, mạnh, dồn dập cùng với hàng loạt hình ảnh đậm chất người hùng ca lấy từ thực tiễn của chiến trường Điện Biên Phủ khốc liệt nhưng mà thi sĩ đã trực tiếp tham gia và được tận mắt chứng kiến: “Tổ trông thấy các anh – Nguyễn Đình Thi kể – mình mẩy đầy bùn, nhưng lúc nhảy lên trên mặt đất, các anh hiện lên chói lòa trong ánh nắng”. Tác giả đã tạo nên hình tượng thơ xinh tươi, hào hùng từ hình ảnh rất chân thực: trong máu lửa, bùn lầy, giữa tiếng đại bác rền vang rung trời chuyển đất, chiến sĩ ta từ các hào chiến đấu ồ ạt xông lên như nước vỡ bờ. Hình ảnh của họ nổi lên trên nền trời như một tượng đài kì vĩ của chủ nghĩa yêu nước và người hùng cách mệnh.

      Sau: Năm mươi sáu ngày đêm, khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt, Máu trộn bùn non, Gan ko núng, chí ko mòn! (Tung hô chiến sĩ Điện Biên – Tố Hữu), quân dân ta đã thắng lợi, kết thúc vẻ vang cuộc kháng chiến chín năm trường kì gian truân chống thực dân Pháp, mở ra một trang sử mới, khẳng định vị trí và tên tuổi của non sông Việt Nam, dân tộc Việt Nam trên trường quốc tế.

      Tổ quốc là một bài thơ góp phần làm nên tên tuổi Nguyễn Đình Thi trong thơ ca Việt Nam hiện đại. Bài thơ này tiêu biểu cho suy ngẫm thâm thúy của tác giả về non sông. Với cảm hứng thơ lúc trầm lắng lúc sôi trào, cùng với nhịp thơ chuyển đổi vô cùng linh hoạt, hình ảnh non sông cứ ngời lên trong khổ đau, gian nan, vất vả. Nguyễn Đình Thi là thi sĩ của non sông trong đau thương. Ý tưởng về một non sông đau thương nhưng mà hào hùng, quật cường ko phải chỉ Nguyễn Đình Thi mới có, nhưng do hình tượng trong thơ ông thấm đẫm xúc cảm bỉ tráng, gắn với những ấn tượng thâm thúy nên Tổ quốc là một tác phẩm xuất sắc, đủ sức vượt qua mọi thử thách của thời kì để sống mãi trong lòng người đọc.

Đăng bởi: giainhat.vn

Phân mục: Lớp 12, Ngữ Văn 12

[rule_{ruleNumber}]

Source: giainhat.vn
Categories: Giáo dục

Viết một bình luận